Dergiler / Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi / 2026 / Cilt: 2 Sayı: 3

MUHAMMED BİN GARSÜ’D-DÎN EL-HALEBÎ’NİN “CEVHER-NÂME”Sİ

Sibel Murad(AMASYA ÜNİVERSİTESİ)
Büşra Ateş(AMASYA ÜNİVERSİTESİ)
Sayfa
97–116
Yayın Tarihi
2018-06-21
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Çalışmamızda “Cevher-nâme” adlı bu eseri tanıtılarak eserin yazım ve dil özellikleri hakkında bilgi verilecektir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Cevherler, insanoğlunun var olmasından beri dikkatini çekmiş değerli veya yarı değerli taşlardır.
📊
Temel Bulgular & Veri:İbrahîm b. el-Nakîb el-Halebî (ö. 1563)’nin oğlu olan Muhammed bin Garsü’d-dîn el-Halebî tarafından tercüme edilen bir cevher-nâme tanıtılacaktır.
💡
Sonuç & Katkı:Çalışmamızda “Cevher-nâme” adlı bu eseri tanıtılarak eserin yazım ve dil özellikleri hakkında bilgi verilecektir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Cevher · Cevher-nâme · Muhammed bin Garsü’d-dîn el-Halebî

Özet

Cevherler, insanoğlunun var olmasından beri dikkatini çekmiş değerli veya yarı değerli taşlardır. Cevherlerin adlarından, renklerinden, özelliklerinden ve insan sağlığı açısından faydalarından bahseden eserler olan cevher-nâmeler genellikle mensûr olarak yazılmışlardır. İlk örneklerine Eski Yunan ve Roma’da rastlanılan cevher-nâmelerin yazılış tarihleri oldukça eskidir. Sonraki dönemlerde Arap ve Fars ilim adamlarınca da yazılan bu eserlerin dilimize çevrilmesi Osmanlı Dönemi’nde gerçekleşmiştir. Bu çalışmada, Garsü’d-dîn Ahmed b. İbrahîm b. el-Nakîb el-Halebî (ö. 1563)’nin oğlu olan Muhammed bin Garsü’d-dîn el-Halebî tarafından tercüme edilen bir cevher-nâme tanıtılacaktır. Berlin’de Almanya Millî Kütüphanesi, Türkçe Yazmaları Kataloğu, Ms. or. oct. 1625 arşiv numarasında kayıtlı olan eser, Hermes’in Arapça cevher-nâmesinden tercüme edilerek II. Selim’e sunulmuştur. Harekesiz nesihle yazılan eser 36 yaprak, 17 satırdır. Eserin tercüme kısmı yakut, inci, bâd-zehr, zeberced, zümürrüd, elmas, dehnec, mıknatıs, altın, becâzî, gümüş, mercan akîk, mehî, kezek, yesb, lâcûd (lâcüverd), ciz’, nuhâs, sünpâre, sendalûz olmak üzere 21 bâb olup pîrûze, kehrübâr, lâl-i bedahşî, benefs, yeşim, cemest başlıklarında 6 fasıl da Garsü’d-dîn el-Halebî tarafından eklenmiştir. Her bâb farklı sayılarda fasıllardan oluşmaktadır. Eserde yer alan cevherler yazar tarafından ayrıntılı olarak açıklanmıştır. Eserin yazarı Muhammed bin Garsü’d-dîn el-Halebî hakkında kaynaklarda çok az bilgiye ulaşılabilmiştir. Eserin II. Selim’e sunulduğundan hareketle 16. yüzyılda yazıldığı anlaşılmaktadır. Çalışmamızda “Cevher-nâme” adlı bu eseri tanıtılarak eserin yazım ve dil özellikleri hakkında bilgi verilecektir.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Murad, S., Ateş, B. (2018). MUHAMMED BİN GARSÜ’D-DÎN EL-HALEBÎ’NİN “CEVHER-NÂME”Sİ. Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt: 2 Sayı: 3, 97–116. https://ajindex.com/articles/1448356

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (9)

  1. Aydüz, Salim (2000). İbnü’n-Nakîb el-Halebî. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. C. 21. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. s. 164-165.
  2. Demir, Remzi- Mutlu Kılıç (2003). Cevâhirnâmeler ve Osmanlılar Dönemi’nde Yazılmış İki Cevâhirnâme. Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi (OTAM), C. 14 S.14, s.1-64.
  3. Kılıç, Mahmut Erol (1998). Hermes. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. C. 17. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. s. 228-233.
  4. Kutlar, Fatma Sabiha (2002). Ahmed-i Bîcân’ın manzum cevâhir-nâme’si. İnsan Bilimleri Araştırmaları, S. 7/8, s. 59-68.
  5. Kutlar, Fatma Sabiha (2005). Klâsik Dönem Metinlerinde Değerli Taşlar ve Risâle-i Cevâhir-Nâme. Ankara: Öncü Kitap.
  6. Sarı, Nil (1998). Hekimbaşı (Osmanlı Dönemi). Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. C. 17. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. s.161-164. Komisyon (2006). Osmanlı Tabii ve Tatbiki Bilimler Literatürü Tarihi (I-II cilt). İstanbul: İslam Tarih, Sanat ve Kültür Araştırma Merkezi (IRCICA).
  7. Komisyon (2011). Türkçe Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  8. Yazar, Sadık (2011). Anadolu Sahası Klâsik Türk Edebiyatında Tercüme ve Şerh Geleneği. Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  9. Sarı, Nil (1998). Hekimbaşı (Osmanlı Dönemi). Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. C. 17. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. s.161-164. Komisyon (2006). Osmanlı Tabii ve Tatbiki Bilimler Literatürü Tarihi (I-II cilt). İstanbul: İslam Tarih, Sanat ve Kültür Araştırma Merkezi (IRCICA).