KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Ahi Evran Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi / 2026 / Cilt: 10 Sayı: 2

ÖRGÜTLERDE NÖROÇEŞİTLİLİK FARKINDALIĞI VE UYGULAMALARI: ÖLÇEK UYARLAMA ÇALIŞMASI

Neurodiversity Awareness and Practices in Organizations: A Scale Adaptation Study

Ramazan Furkan Özkul(Süleyman Demirel Üniversitesi)0000-0003-0159-9599
Nesrin Kaplan(SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-1973-0041
İrem Süreyya(SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-0658-1278
Muhammed Yusuf Ertek(SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-8167-7723
Seyhan Özdemir(SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-3530-6689
Sayfa
1–25
Yayın Tarihi
2026-07-31
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Elde edilen bulgular, her iki ölçüm aracının da tek boyutlu yapısını desteklediğini ve ölçeklerin iç tutarlılık, bileşik güvenirlik ve yakınsak geçerlik açısından yeterli düzeyde psikometrik özellikler sergilediğini göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Nöroçeşitlilik, örgütlerde çeşitlilik ve kapsayıcılık, yetenek yönetimi ve insan kaynakları uygulamaları bağlamında giderek önem kazanmaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu doğrultuda çalışmanın amacı, Nöroçeşitlilik Farkındalığı Ölçeği ile Nöroçeşitlilik Uygulamaları Ölçeği’ni Türkçeye uyarlamak ve bu ölçeklerin psikometrik özelliklerini incelemektir.
💡
Sonuç & Katkı:Elde edilen bulgular, her iki ölçüm aracının da tek boyutlu yapısını desteklediğini ve ölçeklerin iç tutarlılık, bileşik güvenirlik ve yakınsak geçerlik açısından yeterli düzeyde psikometrik özellikler sergilediğini göstermektedir.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Nöroçeşitlilik Farkındalığı · Nöroçeşitlilik Uygulamaları · Ölçek Uyarlama

Özet

Nöroçeşitlilik, örgütlerde çeşitlilik ve kapsayıcılık, yetenek yönetimi ve insan kaynakları uygulamaları bağlamında giderek önem kazanmaktadır. Bununla birlikte Türkiye bağlamında, nicel araştırmalarda kullanılabilecek geçerli ve güvenilir ölçüm araçlarının sınırlı olduğu görülmektedir. Bu doğrultuda çalışmanın amacı, Nöroçeşitlilik Farkındalığı Ölçeği ile Nöroçeşitlilik Uygulamaları Ölçeği’ni Türkçeye uyarlamak ve bu ölçeklerin psikometrik özelliklerini incelemektir. Araştırma iki aşamada yürütülmüştür. İlk aşamada, lisans öğrencilerinden oluşan çalışma grubunda açımlayıcı faktör analizi; ikinci aşamada ise insan kaynakları yöneticilerinden oluşan bağımsız çalışma grubunda doğrulayıcı faktör analizi gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgular, her iki ölçüm aracının da tek boyutlu yapısını desteklediğini ve ölçeklerin iç tutarlılık, bileşik güvenirlik ve yakınsak geçerlik açısından yeterli düzeyde psikometrik özellikler sergilediğini göstermektedir. Ayrıca nöroçeşitlilik farkındalığının nöroçeşitlilik uygulamalarını pozitif ve anlamlı biçimde yordadığı tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda, ölçüm araçlarının Türkçe formlarının Türkiye’de örgütsel nöroçeşitlilik alanındaki nicel araştırmalarda kullanılabilecek geçerli ve güvenilir ölçme araçları olduğu söylenebilir. Bu yönüyle çalışmanın, Türkiye bağlamındaki boşluğun giderilmesine katkı sağlayacağı ifade edilebilir.

Abstract

Neurodiversity has gained increasing importance in organizations, particularly within diversity and inclusion, talent management, and human resource management practices. However, in Türkiye, valid and reliable instruments suitable for quantitative research on organizational neurodiversity remain limited. Accordingly, this study aims to adapt the Neurodiversity Awareness Scale and the Neurodiversity Practices Scale into Turkish and examine their psychometric properties. The research was conducted in two stages. First, exploratory factor analysis was performed with undergraduate students. Second, confirmatory factor analysis was conducted with an independent sample of human resource managers. The findings supported the unidimensional structure of both scales and indicated satisfactory psychometric properties in terms of internal consistency, composite reliability, and convergent validity. Neurodiversity awareness also positively and significantly predicted neurodiversity practices. Overall, the Turkish versions of these scales offer valid and reliable tools for quantitative research and contribute to addressing a gap in the Turkish literature on organizational neurodiversity.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Özkul, R. F., Kaplan, N., Süreyya, İ., Ertek, M. Y., Özdemir, S. (2026). ÖRGÜTLERDE NÖROÇEŞİTLİLİK FARKINDALIĞI VE UYGULAMALARI: ÖLÇEK UYARLAMA ÇALIŞMASI. Ahi Evran Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Cilt: 10 Sayı: 2, 1–25. https://ajindex.com/articles/1442081

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (59)

  1. Ali, M. (2025). Managing workplace neurodiversity for positive outcomes: A mapping review and research agenda. Employee Relations: The International Journal, 47(9), 320-354.
  2. Ali, M., Grabarski, M. K., & Baker, M. (2024). An exploratory study of benefits and challenges of neurodivergent employees: Roles of knowing neurodivergents and neurodiversity practices. Equality, Diversity and Inclusion: An International Journal, 43(2), 243-267.
  3. Annabi, H., & Locke, J. (2019). A theoretical framework for investigating the context for creating employment success in information technology for individuals with autism. Journal of Management & Organization, 25(4), 499-515.
  4. Austin, R. D., & Pisano, G. P. (2017). Neurodiversity as a competitive advantage. Harvard Business Review, 95(3), 96-103.
  5. Bewley, H., & George, A. (2016). Neurodiversity at work. National Institute of Social and Economic Research.
  6. Botha, M., Chapman, R., Onaiwu, M. G., Kapp, S. K., Ashley, A. S., & Walker, N. (2024). The neurodiversity concept was developed collectively: An overdue correction on the origins of neurodiversity theory. Autism, 28(6), 1591-1594.
  7. Brislin, R. W. (1970). Back-translation for cross-cultural research. Journal of Cross-Cultural Psychology, 1(3), 185-216.
  8. Burke, R. V., Allen, K. D., Howard, M. R., Downey, D., Matz, M. G., & Bowen, S. L. (2013). Tablet-based video modeling and prompting in the workplace for individuals with autism. Journal of Vocational Rehabilitation, 38(1), 1-14.
  9. Chartered Institute of Personnel and Development (CIPD) (2018). Neurodiversity at work: What it is and why it matters. https://www.cipd.org/uk/about/press-releases-archive/150218-neurodiversity/
  10. Colavita, V. A., Luthra, N., & Perry, A. (2014). Brief report: Strengths and challenges of children with a developmental disability: A qualitative analysis of parent perceptions. Journal on Developmental Disabilities, 20(3), 80-87.
  11. Crowne, D. P., & Marlowe, D. (1960). A new scale of social desirability independent of psychopathology. Journal of Consulting Psychology, 24(4), 349-354.
  12. Crowne, D., & Marlowe, D. (1964). The approval motive: Studies in evaluative dependence. Wiley.
  13. Czerwiński, S. K., & Atroszko, P. A. (2023). A solution for factorial validity testing of three-item scales: An example of tau-equivalent strict measurement invariance of three-item loneliness scale. Current Psychology, 42(2), 1652-1664.
  14. Doyle, N., & McDowall, A. (2022). Diamond in the rough? An “empty review” of research into “neurodiversity” and a road map for developing the inclusion agenda. Equality, Diversity and Inclusion: An International Journal, 41(3), 352-382.
  15. Edmondson, A. C. (2018). The fearless organization: Creating psychological safety in the workplace for learning, innovation, and growth. John Wiley & Sons.
  16. Efeoğlu, İ. E., & Kılınçarslan, Ö. (2021). Çalışma hayatında otizmli bireyler ve aileleri üzerine fenomenolojik bir araştırma. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 23(1), 37-66.
  17. Ertek, M. Y., Kaplan, N., Özkul, R. F., & Özdemir, S. (2025). İş yaşamında nöroçeşitlilik araştırmalarının bibliyometrik bir incelemesi. Sakarya Üniversitesi İşletme Enstitüsü Dergisi, 7(1), 99-117.
  18. Ezerins, M. E., Simon, L. S., Vogus, T. J., Gabriel, A. S., Calderwood, C., & Rosen, C. C. (2024). Autism and employment: A review of the “new frontier” of diversity research. Journal of Management, 50(3), 1102-1144.
  19. Ezerins, M. E., Vogus, T. J., Follmer, E. H., & Simon, L. S. (2026). Beyond neurodiversity lite: Improving the robustness of neurodiversity employment programs. Journal of Organizational Behavior, 47, 179-185.
  20. Field, A. (2024). Discovering statistics using IBM SPSS statistics (6th ed.). SAGE Publications.
  21. Fornell, C., & Larcker, D. F. (1981). Evaluating structural equation models with unobservable variables and measurement error. Journal of Marketing Research, 18(1), 39-50.
  22. Fuller, C. M., Simmering, M. J., Atinc, G., Atinc, Y. & Babin, B. J. (2016). Common methods variance detection in business research. Journal of Business Research, 69(8), 3192-3198.
  23. Gentry, T., Lau, S., Molinelli, A., Fallen, A., & Kriner, R. (2012). The Apple iPod Touch as a vocational support aid for adults with autism: Three case studies. Journal of Vocational Rehabilitation, 37(2), 75-85.
  24. George, D., & Mallery, P. (2024). IBM SPSS statistics 29 step by step: A simple guide and reference (18th ed.). Routledge.
  25. Gerhardt, P. F., & Lainer, I. (2011). Addressing the needs of adolescents and adults with autism: A crisis on the horizon. Journal of Contemporary Psychotherapy, 41(1), 37-45.
  26. Gilson, C. B., & Carter, E. W. (2016). Promoting social interactions and job independence for college students with autism or intellectual disability: A pilot study. Journal of Autism and Developmental Disorders, 46(11), 3583-3596.
  27. Gonçalves, R. F., dos Santos, E. de N. A., Lima, A. P. B., Dourado, N. de F. S., da Cruz, W. P., Barbosa, C. A. L., & Pinto, Y. T. A. (2025). Contributions of the neurodiversity paradigm to the learning and inclusion of neurodivergent students. Seven Editora, 1173-1184.
  28. Hennekam, S., & Follmer, K. (2024). Neurodiversity and HRM: a practice-based review and research agenda. Equality, Diversity and Inclusion: An International Journal, 43(7), 1119-1129.
  29. Henseler, J., Ringle, C. M., & Sarstedt, M. (2015). A new criterion for assessing discriminant validity in variance-based structural equation modeling. Journal of the Academy of Marketing Science, 43(1), 115-135.
  30. Hentschel, T., Shemla, M., Wegge, J., & Kearney, E. (2013). Perceived diversity and team functioning: The role of diversity beliefs and affect. Small Group Research, 44(1), 33-61.
  31. Jaarsma, P., & Welin, S. (2012). Autism as a natural human variation: Reflections on the claims of the neurodiversity movement. Health care analysis, 20(1), 20-30.
  32. Kacar, G. V., & Doğru, S. S. Y. (2025). Otizm çalışma becerileri ölçeği (OÇBÖ): Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması. The Journal of International Educational Sciences, 12(42), 149-164.
  33. Kenny, D. A., Kaniskan, B., & McCoach, D. B. (2015). The performance of RMSEA in models with small degrees of freedom. Sociological Methods & Research, 44(3), 486-507.
  34. Khan, M. H., Grabarski, M. K., Ali, M., & Buckmaster, S. (2023). Insights into creating and managing an inclusive neurodiverse workplace for positive outcomes: A multistaged theoretical framework. Group & Organization Management, 48(5), 1339-1386.
  35. Kirchner, J., Ruch, W., & Dziobek, I. (2016). Brief report: Character strengths in adults with autism spectrum disorder without intellectual impairment. Journal of autism and developmental disorders, 46(10), 3330-3337.
  36. Kline, R. B. (2023). Principles and practice of structural equation modeling (5th ed.). The Guilford Press.
  37. Koç, İ. (2025). Being an employee with attention-deficit and hyperactivity disorder: A neurodiversity perspectives in work-life (Yayın No. 976650) [Yüksek lisans tezi, İstanbul Bilgi Üniversitesi].
  38. Krzeminska, A., Austin, R. D., Bruyère, S. M., & Hedley, D. (2019). The advantages and challenges of neurodiversity employment in organizations. Journal of Management & Organization, 25(4), 453-463.
  39. Lindsay, S., Osten, V., Rezai, M., & Bui, S. (2021). Disclosure and workplace accommodations for people with autism: A systematic review. Disability and rehabilitation, 43(5), 597-610.
  40. Lorenz, T., & Heinitz, K. (2014). Aspergers-different, not less: Occupational strengths and job interests of individuals with Asperger’s syndrome. PloS One, 9(6), e100358.
  41. Maras, K., Norris, J. E., Nicholson, J., Heasman, B., Remington, A., & Crane, L. (2021). Ameliorating the disadvantage for autistic job seekers: An initial evaluation of adapted employment interview questions. Autism, 25(4), 1060-1075.
  42. Millin, A., Drader-Mazza, N. A., Badura, K. L., Lopez-Kidwell, V., & Munyon, T. P. (2026). Neurodiversity right: The case for neurodiversity employment programs. Journal of Organizational Behavior, 47, 166-178.
  43. Naschberger, C., Procyshyn, T. L., & Procyshyn, M. (2026). Shifting attitudes about neurodiversity: Effects of an autism awareness session on coworkers’ perceptions in a European service centre workplace. Revue de la Neurodiversité, 3, 1-21.
  44. Nocon, A. S., Roestorf, A., & Menéndez, L. M. G. (2022). Positive psychology in neurodiversity: An investigation of character strengths in autistic adults in the United Kingdom in a community setting. Research in Autism Spectrum Disorders, 99, 102071.
  45. Nunnally, J. C. (1978). Psychometric theory (2nd ed.). McGraw-Hill.
  46. Özkul, R. F., Kaplan, N., Ertek, M. Y., & Özdemir, S. (2025). İşyerinde nöroçeşitlilik: Farklı zihinlerin gücü. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 40, 420-439.
  47. Podsakoff, P. M., MacKenzie, S. B., & Podsakoff, N. P. (2012). Sources of method bias in social science research and recommendations on how to control it. Annual Review of Psychology, 63, 539-569.
  48. Robison, J. E. (2013). What is neurodiversity? Psychology Today. https://www.psychologytoday.com/us/blog/my-life-aspergers/201310/what-is-neurodiversity
  49. Russell, G., Kapp, S. K., Elliott, D., Elphick, C., Gwernan-Jones, R., & Owens, C. (2019). Mapping the autistic advantage from the accounts of adults diagnosed with autism: A qualitative study. Autism in Adulthood, 1(2), 124-133.
  50. Samson, A. C., & Antonelli, Y. (2013). Humor as character strength and its relation to life satisfaction and happiness in Autism Spectrum Disorders. Humor, 26(3), 477-491.
  51. Schall, C. M. (2010). Positive behavior support: Supporting adults with autism spectrum disorders in the workplace. Journal of Vocational Rehabilitation, 32(2), 109-115.
  52. Schermelleh-Engel, K., Moosbrugger, H., & Müller, H. (2003). Evaluating the fit of structural equation models: Tests of significance and descriptive goodness-of-fit measures. Methods of Psychological Research, 8(2), 23-74.
  53. Singer, J. (1999). Why can’t you be normal for once in your life? From a ‘problem with no name’ to the emergence of a new category of difference. M. Corker ve S. French, (Ed.), Disability Discourse içinde, (s. 59-67). Open University Press
  54. Spence, A. M. (1973). Labour market signalling. Quarterly Journal of Economics, 87(3), 355-374.
  55. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson.
  56. Tarragnat, O. (2025). Biodiversity, neurodiversity, ethodiversity: Towards a more-than-human and more-than-neurological turn in neurodiversity studies. TRACE: Journal for Human-Animal Studies, 11, 6-28. The Jamovi Project (2025). Jamovi (Version 2.7) [Computer Software]. https://www.jamovi.org
  57. Ural, T., & Özbirecikli, M. (2006). Is ethical judgement influenced by social desirability in responding? An analyse on Turkish accountants. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15(1), 393-410.
  58. Volpone, S. D., & Hennekam, S. (2026). Neurodiversity at work: Challenges and opportunities for human resource management. Human Resource Management, 65, 447-471.
  59. Yıldırım-Arı, İ. (2021). İşverenin otizm spektrum bozukluğu olan işçilere karşı borçlarının değerlendirilmesi. Disiplinlerarası Yenilik Araştırmaları Dergisi, 1(2), 163-168.