Dergiler / Osmanlı Medeniyeti Araştırmaları Dergisi / 2026 / Sayı: 29

Osmanlı Hilafet İmajının Bir Dolandırıcılık Yöntemi Olarak İslam Âleminde Kullanılması [1883-1915]

The Use of the Ottoman Caliphate Image as a Method of Deception in the Islamic World [1883–1915]

Pir Murat Sivri(Sağlık Bilimleri Üniversitesi)0000-0002-4948-6326
Sayfa
320–342
Yayın Tarihi
2026-06-15
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Böylelikle mevcut bulgular ışığında bahsi geçen dolandırıcılık faaliyetlerinin niteliği ortaya koyulmaya çalışıldı.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu makalede Osmanlı imajının kötüye kullanılması suretiyle İslam âleminde gerçekleştirilen bazı dolandırıcılık vakaları anlatılmaktadır. 19.yüzyılın sonlarından itibaren Osmanlı Devleti, hilafet siyasetini devreye sokarak sömürgeci güçlerin baskılarına karşı bir denge oluşturmaya çalıştı.
📊
Temel Bulgular & Veri:Osmanlı hilafetine duyulan bu sempatinin farkına varan bazı dolandırıcı gruplar, İslam âleminin farklı bölgelerine yayılarak Müslümanların iyi niyetlerini suistimal etmeye çalıştılar.
💡
Sonuç & Katkı:Böylelikle mevcut bulgular ışığında bahsi geçen dolandırıcılık faaliyetlerinin niteliği ortaya koyulmaya çalışıldı.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Osmanlı Devleti · Hilafet · İslam Âlemi

Özet

Bu makalede Osmanlı imajının kötüye kullanılması suretiyle İslam âleminde gerçekleştirilen bazı dolandırıcılık vakaları anlatılmaktadır. 19.yüzyılın sonlarından itibaren Osmanlı Devleti, hilafet siyasetini devreye sokarak sömürgeci güçlerin baskılarına karşı bir denge oluşturmaya çalıştı. Bu siyaset sayesinde Osmanlı Hilafeti İslam âleminde ciddi bir saygınlığa kavuştu. Ancak bu durum bazı suistimalleri de beraberinde getirdi. Zira bu tarihlerde Osmanlı Devleti, ortaya attığı birtakım projelerde ve karşılaştığı krizlerde mali destek elde edebilmek adına İslam âleminden yardım talep etmişti. Bu yardım çağrılarına çoğu kez olumlu cevaplar verildi. Özellikle Hicaz demiryolu ve donanma tesisi gibi projeler ile Trablusgarp ve Balkan Savaşları gibi krizlerde Müslümanların yaptıkları yardımlar dikkat çekiciydi. Osmanlı hilafetine duyulan bu sempatinin farkına varan bazı dolandırıcı gruplar, İslam âleminin farklı bölgelerine yayılarak Müslümanların iyi niyetlerini suistimal etmeye çalıştılar. Dolandırıcılar çoğu kez kendilerini Halife’nin temsilcisi veya Osmanlı memuru olarak tanıtıp Müslüman halktan para topladılar. Osmanlı makamları, hilafetin saygınlığına halel getirmemek adına bu tarz suistimallerin önüne geçmeye çalıştı. Özellikle bölgedeki Osmanlı temsilcilikleri vasıtasıyla bu gibi olayların engellenmesi için girişimde bulunuldu. Ancak mesafenin uzaklığından dolayı kısıtlı ölçüde başarı sağlanabildi. Çalışmanın örgüsü büyük ölçüde arşiv vesikalarına dayandırıldı. Bunun yanı sıra dönemin basın materyallerinden de istifade edildi. Böylelikle mevcut bulgular ışığında bahsi geçen dolandırıcılık faaliyetlerinin niteliği ortaya koyulmaya çalışıldı.

Abstract

This article examines cases of fraud committed in the Islamic world through the misuse of the Ottoman image. From the late nineteenth century onward, the Ottoman Empire sought to counter the pressures of colonial powers by adopting a caliphate policy. Through this policy, the Ottoman Caliphate gained prestige in the Islamic world, but this also gave rise to abuses. During this period, the Empire requested financial support from Muslims for certain projects and crises it faced. These appeals were often met with positive responses. Muslim contributions were particularly notable in projects such as the Hejaz Railway, the navy, and during the Tripolitanian and Balkan Wars. Some fraudulent groups, recognizing the sympathy toward the Ottoman Caliphate, spread across different regions of the Islamic world to exploit the goodwill of Muslims. They often presented themselves as representatives of the Caliph or Ottoman officials and collected money from the public. Ottoman authorities, seeking to protect the prestige of the Caliphate, tried to prevent such abuses, mainly through their regional offices. However, due to long distances and communication difficulties, their efforts achieved limited success. The study relies largely on archival documents and is supported by period press materials. In light of the findings, it seeks to reveal the scope and nature of these fraudulent activities.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Sivri, P. M. (2026). Osmanlı Hilafet İmajının Bir Dolandırıcılık Yöntemi Olarak İslam Âleminde Kullanılması [1883-1915]. Osmanlı Medeniyeti Araştırmaları Dergisi, Sayı: 29, 320–342. https://doi.org/10.21021/osmed.1803376

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (37)

  1. T. C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA)
  2. BOA, DH.MKT, 1516/87; 1696/54; 2751/70.
  3. BOA, HR. HMŞ.İŞO, 194/22.
  4. BOA, HR. SFR.1, 148/9.
  5. BOA, HR.SFR.3, 550/42; 697/17.
  6. BOA, HR.TH, 372/117.
  7. BOA, HR.TO, 543/13; 621/59.
  8. BOA, BEO, 899/142384; 1911/143301; 4181/313545; 4195/314598; 4182/313630; 4195/314597; 195/314598; 4210/315747; 4158/311809.
  9. BOA, Y.PRK.AZJ, 51/18.
  10. Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Arşivi (TİTEA)
  11. TİTEA, Katalog 7, Sıra No: 677-Kutu No: 193-Belge No: 5.
  12. Araştırma Eserler
  13. Aysal, Necdet, “Osmanlı Donanma Cemiyeti’nin Kuruluşu ve Faaliyetleri.” Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi 50/1 (2017): 1-23.
  14. Baktıaya, Adil, “II. Meşrutiyet’in İlk günlerinde Mısırlı Milliyetçiler, ‘Vataniyyun’ ve jöntürkler.” İktisat Dergisi 502 1 (2009): 45-57.
  15. Danişmend, İsmail Hami. Garb Menba’larına Göre Eski Türk Seciye ve Ahlâkı. İstanbul: Kitabevi Yayınları, 1982.
  16. Göksoy, İsmail Hakkı, “Acehnese Appeals for Ottoman Protection in the Late Nineteenth Century”. From Anatolia to Aceh: Ottomans, Turks, and Southeast Asia. Editör Andrew Peacock ve Annabel Teh Gallop, 176-202. Oxford: Oxford University Yayınları, 2015.
  17. Gülsoy, Ufuk ve William Ochsenwald, “Hicaz Demiryolu”, TDV İslam Ansiklopedisi, XVII (İstanbul 1998), ss. 441-445.
  18. İzgöer, Ahmet Zeki, “1911-1913 (1329-1331) Tarihli Osmanlı Hilâl-i Ahmer Sâlnâmesine Göre Balkan Savaşları Sırasında Hint Müslüman Halkının Osmanlı'ya Yardımları.” Tarih ve Gelecek Dergisi 1/1 (2015): 99-171.
  19. Kadı, İsmail Hakkı ve Peacock A.C.S. Ottoman-Southeast Asian Relations Sources From the Ottoman Archives. Liden/Boston: Brill Yayınları, 2020.
  20. Karpat, Kemal, “Pan-İslamizm ve İkinci Abdülhamit: Yanlış Bir Görüşün Düzeltilmesi.” Türk Dünyası Araştırmaları 48/1 (1987):13-37.
  21. Koç, Mehmet, “Osmanlı Ceza Hukukunda Hile (Aldatma Dolandırıcılık) Suçları ve Cezaları”, Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 19/1 (2019): 119-139.
  22. Koloğlu, Orhan. Abdülhamit Gerçeği. İstanbul: Eylül Yayınları, 2002.
  23. Landau, Jacob M. Pan-İslam Politikaları: İdeoloji ve Örgütlenme. Çev., Nigar Bulut. İstanbul: Ankara Yayınevi, 2001.
  24. Ochsenwald, William. The Hijaz Railroad. Virginia: University Press of Virginia 1980.
  25. Özcan, Azmi. Panislamizm: Osmanlı Devleti, Hindistan Müslümanları ve İngiltere. İstanbul: İSAM Yayınevi, 2020.
  26. Özçelik, Selahittin. Donanma-yı Osmanî Muavenet-i Milliye Cemiyeti. Ankara: TTK Yayınevi, 2000.
  27. Özyüksel, Murat. The Hejaz Railway and The Ottoman Empire: Modernity, Industrialisation and Ottoman Decline. London/New York: I.B. Taurıs, 2014.
  28. Panzac, Daniel. Osmanlı Donanması (1572-1923). Çev., Ahmet Maden ve Sertaç Canpolat. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2009.
  29. Sezer, Cemal ve Ömer Metin, “Balkan Savaşlarından Milli Mücadeleye Hilâl-i Ahmer Cemiyeti’nin Yardım Faaliyetleri (1912-1922).” Tarih Araştırmaları Dergisi 54, (2013): 167-182.
  30. Sivri, Pir Murat. “Osmanlı Devleti'nin Pan-İslamizm Çerçevesinde Güney Asya ve Güney Afrika ile ilişkileri (1908-1914)”. Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi, 2023.
  31. Supratman, Frial Ramadhan, “Rafet Bey: The Last Ottoman Consul In Batavia During The Fisrt World War 1911-1924.” Indonesian Journal For Islamic Studies 24/1 (2017): 33-67.
  32. Taşağıl, Ahmet, “Kulca”, TDV Diyanet İslam Ansiklopedisi, XXVI (İstanbul 2002), ss.354-355.
  33. Tekin, Alaeddin, “Bir Osmanlı Ajanı Mı Yoksa Bir Düzenbaz Mı? Dr. Miralay Abdullah Yusuf’un Hindistan, Sri Lanka, Singapur ve Endonezya’daki Faaliyetleri.” History Studies, 13/5 (2021): 1647-1664.
  34. Toprak, Zafer, “Osmanlı’nın Son Döneminde İstanbul Sokaklarında Marjinaller: Hırsızlar, Dolandırıcılar, Yankesiciler.” İ.Ü. Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi 38/1 (Mart 2008): 275-279.
  35. Gazeteler/Süreli Yayınlar
  36. Sırat-ı Müstakim
  37. Teârüf-i Müslimîn; The Times