Dergiler / Osmanlı Medeniyeti Araştırmaları Dergisi / 2026 / Sayı: 29

Yavuz Sultan Selim Vakfına Ait 1538 Tarihli İmaret Defteri

The Imaret Notebook of the Yavuz Sultan Selim Foundation, dated 1538

Mehmet İnbaşı(Erciyes University, Faculty of Literature, Department of History, Kayseri, Turkey)0000-0002-3286-9902
Sayfa
266–292
Yayın Tarihi
2026-06-15
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu tür imaret defterlerinin incelenmesi ile dönemin sosyal ve ekonomik hayatının tespitinde önemli bilgiler elde edileceği gibi, özellikle geliri olmayan kadınların hayatlarının nasıl idame ettirdiklerinin tespiti bakımından da önemli verilere ulaşılacağı düşünülmektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu makalede, Yavuz Sultan Selim’in 1520 yılında vefatından sonra türbesinin yanına oğlu Kanunî Sultan Süleyman tarafından inşa edilen cami, medrese, imaret ve türbelerden oluşan külliyenin önemli bir yapısı olan imaretin yemek hizmetlerinden faydalananlar hakkında bilgi verilmektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Daha çok ihtiyaç sahiplerine hizmet veren imaretten yemek alanların kimler olduğu deftere ayrıntılı bir şekilde kaydedilmiştir. 1538 tarihli olan bu defterin incelenmesiyle imaretten faydalanan kimseler hakkında bilgi edinmek mümkün olmaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Bu tür imaret defterlerinin incelenmesi ile dönemin sosyal ve ekonomik hayatının tespitinde önemli bilgiler elde edileceği gibi, özellikle geliri olmayan kadınların hayatlarının nasıl idame ettirdiklerinin tespiti bakımından da önemli verilere ulaşılacağı düşünülmektedir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:İmaret · Yavuz Sultan Selim · Kanunî Sultan Süleyman

Özet

Bu makalede, Yavuz Sultan Selim’in 1520 yılında vefatından sonra türbesinin yanına oğlu Kanunî Sultan Süleyman tarafından inşa edilen cami, medrese, imaret ve türbelerden oluşan külliyenin önemli bir yapısı olan imaretin yemek hizmetlerinden faydalananlar hakkında bilgi verilmektedir. İmaretin yapılmasının en önemli sebebi, vefat eden Yavuz Sultan Selim Han’ın amel defterinin kapanmaması ve onun ruhu için hayır ve hasenat yapılmaya devam edilmek istenmesidir. Daha çok ihtiyaç sahiplerine hizmet veren imaretten yemek alanların kimler olduğu deftere ayrıntılı bir şekilde kaydedilmiştir. 1538 tarihli olan bu defterin incelenmesiyle imaretten faydalanan kimseler hakkında bilgi edinmek mümkün olmaktadır. Defterdeki ilginç bilgilerden bazıları, ihtiyaç sahipleri dışında Kanunî döneminde çeşitli hizmetlerde bulunan devlet ricalinin tavassutu ile yemek alanlar, şairler, şeyhler, dervişler vb. kimselerin de olmasıdır. Bu şahısların arasında o dönemde önemli görevlerde bulunmuş kişilerin yanında Zâti ve Basirî gibi şairlerin de bulunması, bunların vefat edene kadar imaretten istifade etmesi önemlidir. İmaretten yemek alan kimseler arasında dul kadınların, onların kızlarının ve kimsesiz yetimlerin olması da dikkate değerdir. Bu tür imaret defterlerinin incelenmesi ile dönemin sosyal ve ekonomik hayatının tespitinde önemli bilgiler elde edileceği gibi, özellikle geliri olmayan kadınların hayatlarının nasıl idame ettirdiklerinin tespiti bakımından da önemli verilere ulaşılacağı düşünülmektedir.

Abstract

This article provides information about those who benefited from the food services provided by the soup kitchen, a key structure within the complex of mosques, madrasahs, imarets, and mausoleums built by Suleiman the Magnificent, the son of Selim the Grim, next to the mausoleum where his tomb is located, following his death in 1520. The primary reason for building the imaret was to ensure that the deeds of the deceased Selim Khan were not closed and that charitable contributions continued for his soul. The imaret, which primarily served those in need, recorded the recipients of its meals in detail. Examining this 1538 book allows us to learn about those who benefited from the imaret. Some of the interesting information in the book includes, in addition to those in need, those who received meals through the intercession of statesmen who provided various services during the reign of Suleiman the Magnificent, as well as poets, sheiks, dervishes, and others. It is important that among these individuals were poets such as Zâti and Basirî, as well as people who held important positions at the time, and that they benefited from the imaret until their deaths. It's also noteworthy that among those receiving food from the imaret were widows, their daughters, and orphans. Examining these soup kitchen registers will yield valuable information about the social and economic life of the period and provide insights into how women, especially those without income, managed to survive.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

İnbaşı, M. (2026). Yavuz Sultan Selim Vakfına Ait 1538 Tarihli İmaret Defteri. Osmanlı Medeniyeti Araştırmaları Dergisi, Sayı: 29, 266–292. https://doi.org/10.21021/osmed.1797849

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (26)

  1. T. C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA)
  2. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA) Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi Defter (TS.MA.d.) 5611, vr. 1b-4a.
  3. Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi (VGMA.) 629 / 332, s. 423; VGMA. 629 / 332.
  4. Kemal Paşa-zâde, Tevârih-i Âl-i Osman, X. Defter, Haz. Şefaattin Severcan, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınevi 1996.
  5. Kâmûs-ı Osmânî, yay. Ali Birinci, c: II, İstanbul, Türkiye Yazma Eserler Kurumu 2019.
  6. Muallim Nâci, Lûgât-ı Nâcî, İstanbul, Çağrı Yayınları 1987.
  7. Araştırma ve İnceleme Eserler
  8. Akgündüz, Ahmet, “Ebüssuûd Efendi”, DİA. 10, İstanbul: Diyanet Vakfı Yayınları, 1994, 365-371.
  9. Ömer Lütfi Barkan, “Şehirlerin Kuruluş ve İnkışafı Tarihi Bakımından; Osmanlı İmparatorluğunda İmaret Sitelerinin Kuruluş ve İşleyiş Tarzına Ait Çalışmalar”, İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası 23(1963).
  10. Bayat, Ali Haydar, “Hafsa Sultan”, DİA. 15, İstanbul Diyanet Vakfı Yayınları, 1997, 122-123.
  11. Bölükbaşı, Ayşe, “XVI. Yüzyıl İstanbul’unda Hayırseverlik, Vakıflar ve Yemek”, Türkiyat Mecmuası, 31/1 (2021).
  12. Emecen, Feridun M., Kanuni Sultan Süleyman ve Zamanı, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınevi, 2022.
  13. Coşkun, Vildan S., “Zâtî”, DİA. 44, İstanbul: Diyanet Vakfı Yayınları, 2013, 150-151.
  14. Çavuşoğlu, Mehmed, “Basîrî”, DİA. 5, İstanbul: Diyanet Vakfı Yayınları, 1992, 105-106.
  15. Ertuğ, Zeynep Tarım, “İmaret”, DİA. 22, İstanbul: Diyanet Vakfı Yayınları, 2000, 219-220.
  16. Erünsal, İsmail E., “Tâcîzâde Câfer Çelebi”, DİA. 39, İstanbul: Diyanet Vakfı Yayınları, 2010, 353-356.
  17. İnalcık, Halil, “Vakıf Medeniyeti”, Vakıflar Dergisi 80. Yıl Özel Sayısı, ( 2019): 245-246.
  18. İnbaşı, Mehmet, “Yahya Paşa’nın Üsküp’teki Vakıfları”, Vakıflar Dergisi, 53, (2020): 9-27.
  19. Küçükdağ, Yusuf, “Pîrî Mehmed Paşa”, DİA. 34, İstanbul: Diyanet Vakfı Yayınları, 2007, 280-281.
  20. Kütükoğlu, Bekir, “Ayas Paşa”, DİA. 4, İstanbul: Diyanet Vakfı Yayınları, 1991, 202-203.
  21. Öngören, Reşat, “Sûfî”, DİA. 37, İstanbul: Diyanet Vakfı Yayınları, 2009, 471-472.
  22. Sümer, Faruk, “Güzelce Kasım Paşa”, DİA. 24, İstanbul: Diyanet Vakfı Yayınları, 2001, 547.
  23. Tanman, M. Baha, “Abdüsselâm Tekkesi”, DİA. 1, İstanbul: Diyanet Vakfı Yayınları, 1998, 302-303.
  24. Uludağ, Süleyman, “Halife”, DİA. 15, İstanbul: Diyanet Vakfı Yayınları, 1997, 299-300.
  25. Uludağ, Süleyman, “Dede”, DİA. 9, İstanbul: Diyanet Vakfı Yayınları, 1994, 76.
  26. Yüksel, İ. Aydın, “Sultan Selim Camii ve Külliyesi”, DİA 37, İstanbul: Diyanet Vakfı Yayınları, 2009, 513-516.