Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightBu çalışmada, Türk Dil Kurumu Türkçe Sözlük, Tarama Sözlüğü ve Derleme Sözlüğü esas alınarak yapılan taramalar neticesinde Divan’da günümüz yazı dilinde kullanımdan düşmüş veya biçim/anlam değişikliğine uğramış 49 eskicil söz varlığı ögesi ile 7 eskicil ek tespit edilmiştir.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
20. yüzyıl klasik Türk edebiyatı temsilcilerinden Osman Hulusi Ateş’in (1914-1990) Dîvân-ı Hulûsî-i Dârendevî adlı eseri, zengin içerik ve biçim özelliklerinin yanı sıra dil hususiyetleri açısından da incelenmeye değer son derece önemli veriler sunmaktadır. İlk ilmî baskısı 1986 yılında yapılan eserde, Eski Anadolu Türkçesi’nin yazım geleneklerinin ve eskicil ögelerinin sürdürüldüğü fark edilmektedir. Bu çalışmada, Türk Dil Kurumu Türkçe Sözlük, Tarama Sözlüğü ve Derleme Sözlüğü esas alınarak yapılan taramalar neticesinde Divan’da günümüz yazı dilinde kullanımdan düşmüş veya biçim/anlam değişikliğine uğramış 49 eskicil söz varlığı ögesi ile 7 eskicil ek tespit edilmiştir. Şairin bu ekleri tercih etmesi, aruz veznindeki aksaklıkları giderme imkânı sağlamış ve onun aruz kaidelerine olan hâkimiyetini ile vezin kullanmadaki ustalığını açıkça ortaya koymuştur. Zeynep Korkmaz’ın teorik görüşleri ve tasnif usulü temel alınarak yapılan sınıflandırmada söz varlığındaki ögeler; zamirler ve zamir çekimleri (15 öge başlığında 17 çekimsel biçim), isimler ve sıfatlar (7 öge), zarflar, edatlar ve edat grubu yapıları (9 öge) ile fiiller ve birleşik yapılar (18 öge) olmak üzere dört ana başlık altında incelenmiştir. Hulûsi Efendi’nin halk ağzından beslenen unsurlarla bu tarihsel ekleri ve gramatikal yapıları bir arada harmanlaması, Divan’ın dilsel katmanlılığını ve Türkçenin tarihî süreçleriyle kurduğu güçlü bağı göstermektedir.
Abstract
As one of the representatives of 20th-century classical Turkish literature, Osman Hulûsî Ateş’s (1914–1990) work titled Dîvân-ı Hulûsî-i Dârendevî provides highly significant data worthy of investigation not only for its rich content and formal characteristics but also in terms of its linguistic features. In the work, whose first scholarly edition was published in 1986, it is observed that the orthographic traditions and archaic elements of Old Anatolian Turkish have been maintained. In this study, based on scans conducted using the Turkish Language Association’s (TDK) Türkçe Sözlük (Turkish Dictionary), Tarama Sözlüğü (Historical Dictionary of Turkish), and Derleme Sözlüğü (Compilation Dictionary of Turkish Dialects), 49 archaic lexical items and 7 archaic suffixes that have fallen out of use or undergone formal/semantic changes in today's written language were identified in the Divan. The poet’s preference for these suffixes provided the opportunity to resolve prosodic metrics (aruz) irregularities, clearly demonstrating his mastery of prosodic rules and his skill in employing the meter. Classifying these lexical elements on the basis of Zeynep Korkmaz’s theoretical views and taxonomy, they were analyzed under four main categories: pronouns and pronominal inflections (17 inflectional forms under 15 headings), nouns and adjectives (7 elements), adverbs, postpositions, and postpositional phrases (9 elements), and verbs and compound structures (18 elements). Hulûsi Efendi’s blending of historical suffixes and grammatical structures with elements nourished by vernacular speech demonstrates the linguistic stratification of the Divan and its strong connection with the historical processes of the Turkish language.