Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightBu doğrultuda İbn Şeref el-Kayrevânî’nin şiirleri incelenmiş; şairin yoğunlaştığı anlam boyutu dikkate alınarak şiirlerindeki iktibâs ve telmîh sanatları açıklanmaya çalışılmıştır.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
İslam dininin Arap yarımadasında doğuşuyla birlikte Kur’ân ve hadisler yalnızca dinî alanla sınırlı kalmayıp toplumsal ve kültürel hayatı derinden etkilemiş; bu etki edebiyat alanında da kendini göstermiştir. Bu bağlamda Kur’ân’dan ve hadislerden yapılan alıntılar, İslam edebiyatının önemli bir anlatım biçimi hâline gelmiş, bu durum da “iktibâs” ve “telmîh” gibi edebî sanatların doğuşunu ve gelişimini beraberinde getirmiştir. Bu bağlamda Kur’ân’dan, hadisten ve tarihî bir olaydan yapılan alıntılar ve göndermeler, muhatabın zihin dünyasında etki bırakma bakımından önemli bir referans noktası olmuştur. Nitekim İbn Şeref el-Kayrevânî de sözü güçlendirip pekiştirme, muhatapta etki bırakma, şiirde anlam katmanlarını artırma gibi hususlardan faydalanmak amacıyla söz konusu sanatları şiirlerinde kullanmıştır. Çalışmada, İbn Şeref el-Kayrevânî’nin şiirlerinde yer alan iktibâs ve telmîh sanatları ele alınmış; özellikle Kur’ân âyetleri ve kıssalardan yapılan alıntılar ile göndermelerin, şairin edebî dilini nasıl zenginleştirdiği ve şiirlerine nasıl derinlik kattığı değerlendirilmiştir. İbn Şeref el-Kayrevânî’nin şiirlerinde, hayatına dair bazı kesitlerin yansımaları ele alınmış; bu bağlamda, âyetlere ve tarihî olaylara yapılan göndermeler analiz edilerek bunların şiirlerdeki izdüşümü ortaya konulmaya çalışılmıştır. İktibâs ve telmîh sanatlarının, şairin vurguladığı anlam boyutunu pekiştirdiği ve muhatap üzerinde daha güçlü bir etki bıraktığı görülmüştür. İktibâs sanatının tanımı, tarihi gelişimi, kullanım şartları ve türleri açıklanmış; İbn Şeref’in şiirlerinden örneklerle bu sanatın uygulama biçimleri incelenmiştir. Telmîh sanatı ise şairin dolaylı anlatım yoluyla okuyucunun zihninde çağrışım yaratma amacıyla başvurduğu önemli bir sanat olarak ele alınmış, Kur’ân kıssaları, meşhur olaylar ve edebî ifadelerle kurulan anlam ilişkileri üzerinde durulmuştur. Bu çalışmanın birinci bölümünde, kısaca İbn Şeref el-Kayrevânî’nin hayatı, edebî kişiliği ve eserleri üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde, iktibâs sanatının kavramsal çerçevesi, ortaya çıkışı, tarihî gelişimi, kullanılma şartları ve türlerine değinilmiştir. Üçüncü bölümde ise telmîh sanatının tanımı ve kapsamı ele alınmıştır. Dördüncü bölümde iktibâs ile telmîh arasındaki temel farklar açıklanmış; bu iki sanatın biçimsel ve işlevsel özellikleri karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Beşinci ve son bölümde ise İbn Şeref el-Kayrevânî’nin şiirlerinden seçilen örnekler üzerinden Kur’ân merkezli iktibâs ve telmîh kullanımı analiz edilmiştir. Analiz edilirken ve değerlendirme yapılırken bilimsel metoda bağlı kalınarak şairin hayatında karşılaşmış olduğu zorluklar ve aksaklıklar söz konusu sanatlarla ilişkilendirilerek ortaya konulmaya gayret edilmiştir. Bu doğrultuda İbn Şeref el-Kayrevânî’nin şiirleri incelenmiş; şairin yoğunlaştığı anlam boyutu dikkate alınarak şiirlerindeki iktibâs ve telmîh sanatları açıklanmaya çalışılmıştır.
Abstract
With the birth of Islam in the Arabian Peninsula, the influence of the Qur’an and Hadith extended beyond the religious sphere to deeply impact the social and cultural life of the Muslim community. This influence also manifested in the field of literature. In this context, quotations from the Qur’an and Hadith became a significant mode of expression in Islamic literature, giving rise to and fostering the development of literary devices such as Iqtibās (citation) and Talmīḥ (allusion). Quotations and references from the Qur’an, Hadith, and historical events have served as crucial points of reference that leave a strong impression on the mental framework of the audience. Accordingly, Ibn Sharaf al-Qayrawānī employed these rhetorical arts in his poetry to strengthen and reinforce his discourse, to create deeper layers of meaning, and to enhance the impact on his audience. This study examines the use of Iqtibās and Talmīḥ in the poetry of Ibn Sharaf al-Qayrawānī, evaluating how especially Qur’anic verses and stories enrich the poet’s literary language and add depth to his poetic expression. Reflections of episodes from the poet’s life are also considered through analysis of the Qur’anic and historical references, revealing their projection within his poems. The study shows that the arts of Iqtibās and Talmīḥ reinforce the intended meanings and leave a more profound effect on the audience. The definition, historical development, conditions for usage, and types of Iqtibās are explained, with examples from Ibn Sharaf’s poetry illustrating their application. Talmīḥ, on the other hand, is discussed as an essential rhetorical device through which the poet evokes associations in the reader’s mind via indirect references. Emphasis is placed on the semantic relationships established through Qur’anic narratives, famous historical events, and literary expressions. The first chapter of the study provides a brief overview of Ibn Sharaf al-Qayrawānī’s life, literary identity, and works. The second chapter addresses the conceptual framework, origins, historical development, usage conditions, and types of Iqtibās. The third chapter defines Talmīḥ and outlines its scope. The fourth chapter discusses the fundamental differences between Iqtibās and Talmīḥ, comparing their structural and functional features. In the fifth and final chapter, selected examples from Ibn Sharaf’s poetry are analyzed to demonstrate Qur’an-centered uses of Iqtibās and Talmīḥ. Throughout the analysis and evaluation, a scientific method is maintained, and an effort is made to link the poet’s use of these rhetorical devices to the difficulties and challenges he faced during his life. In this direction, Ibn Sharaf al-Qayrawānī’s poetry is examined with attention to the semantic dimensions he emphasized, and his use of Iqtibās and Talmīḥ is thoroughly explained.