Dergiler / Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi / 2025 / Sayı: 46

Din Sosyolojisi Perspektifinden Duvarlar: Ayrışma ve Birleşme Arasında İnsanlar

Walls from the Perspective of Sociology of Religion: People Between Separation and Unification

Ömer Faruk Darende(KAHRAMANMARAŞ SÜTÇÜ İMAM ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-2622-0565
Sayfa
191–219
Yayın Tarihi
2025-12-31
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Böylece, dinin hem fiziksel hem de sembolik düzeyde sınırları inşa etme ve aşma kapasitesini anlayarak, toplumsal bütünleşme ve ayrışma süreçlerine dair yeni perspektifler geliştirilmesine katkı sağlanacaktır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Din sosyolojisi, toplumsal yapıların şekillenmesinde dinin rolünü incelerken, fiziksel ve sembolik "duvarların" insan ilişkilerini nasıl düzenlediğini de analiz eder.
📊
Temel Bulgular & Veri:Dini söylemlerin hem bölücü hem de birleştirici potansiyelini somut örneklerle tartışmaya açarak, güncel toplumsal sorunlara (İslamofobi, ırkçılık) ışık tutmaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Böylece, dinin hem fiziksel hem de sembolik düzeyde sınırları inşa etme ve aşma kapasitesini anlayarak, toplumsal bütünleşme ve ayrışma süreçlerine dair yeni perspektifler geliştirilmesine katkı sağlanacaktır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Din Sosyolojisi · Duvarlar · Metaforik Engeller

Özet

Din sosyolojisi, toplumsal yapıların şekillenmesinde dinin rolünü incelerken, fiziksel ve sembolik "duvarların" insan ilişkilerini nasıl düzenlediğini de analiz eder. Dolayısıyla, bu makalenin temel amacı, toplumsal yapıları şekillendiren fiziksel ve sembolik duvarların, ayrıştırıcı ve birleştirici işlevlerini din sosyolojisi perspektifinden analiz etmektir. Çalışma, dinin bu süreçteki ikili rolünü ortaya koymayı ve duvarların kutsal alanların oluşması ile toplumsal dışlamanın aracı haline nasıl geldiğini incelemeyi hedeflemektedir. Çalışmanın ana konusu, din, toplum ve mekân arasındaki ilişkidir. Özelde ise, duvar metaforu ve onun fiziksel tezahürleri üzerinden, duvarların korunma, kimlik inşası, sınır çizme ve ötekileştirme işlevleri, dini grupların kutsal mekânları sınırlandırmak ve aidiyeti pekiştirmek için duvarları nasıl kullandığıdır. Ayrıca, dini öğretilerin ve figürlerin duvarları aşan evrenselci söylemleri, dijital çağda yeni dini kimliklerin oluşması ve yeni sembolik duvarların inşası, dinin siyasi iktidar, ekonomik çıkar ve toplumsal kontrol için bir araç olarak kullanılması ele alınmaktadır. Din sosyolojisi disiplini çerçevesinde, nitel bir analiz yöntemi benimseyen bu çalışmada, tarihsel ve güncel örnekler üzerinden karşılaştırmalı bir okuma yapılarak, fiziksel ve sembolik duvarlar ile dini olgular arasındaki ilişki irdelenmektedir. Bu makale, küreselleşen dünyada giderek artan fiziksel ve zihinsel duvarlar karşısında dinin nasıl bir konum aldığını anlamak açısından kritik bir öneme sahiptir. Dini söylemlerin hem bölücü hem de birleştirici potansiyelini somut örneklerle tartışmaya açarak, güncel toplumsal sorunlara (İslamofobi, ırkçılık) ışık tutmaktadır. İnançlar, ibadetler, dini semboller, cemaatler ve hatta din adamları gibi dini olgular asıl dini ve manevi amaçları dışında, başka hedeflere ulaşmak için bir "araç" olarak kullanılmaktadır. Din, kendi özünde bulunan amaçlar için değil; siyasi iktidar, ekonomik çıkar, sosyal statü, toplumsal kontrol veya kişisel menfaat sağlamak gibi dünyevi hedefler için kullanılır hale gelir. Örneğin, Batı’da İslamofobi’nin yükselişi, Müslümanları "öteki" olarak konumlandıran sembolik duvarlar inşa eder. Buna karşılık, dinler arası diyalog projeleri, görünürde de olsa, duvarları yıkmaya yönelik çabalardır. Dolayısıyla, dinin araçsallaştırılması olgusunun mercek altına alınması, çalışmayı ayrıca önemli kılmaktadır. Makalenin vardığı temel sonuç, duvarların toplumsal yaşamda diyalektik bir role sahip olduğudur. Bir yanda din, duvarları kutsar, meşrulaştırır ve "biz" ile "öteki" ayrımını pekiştirerek ayrıştırıcı bir rol oynar. Öte yandan, evrensel değerleri, aşkın bir dayanışma etiğini ve diyaloğu merkezine alarak birleştirici potansiyelini yansıtır. Günümüzde din, her iki yönde de etkin bir şekilde değerlendirilmektedir. Bu nedenle, dinin hangi amaçla, nasıl bir söylemle kullanıldığını analiz etmek, çağdaş toplumsal dinamikleri anlamak için hayati önem taşımaktadır. Bu makale, dinin toplumsal yapılar üzerindeki ikili rolünü (hem birleştirici hem de ayrıştırıcı) derinlemesine analiz ederek, fiziksel ve sembolik duvarların toplumsal ilişkileri nasıl şekillendirdiğini daha iyi anlamamıza yardımcı olacaktır. Dinlerin hem toplumsal dışlamayı meşrulaştıran hem de evrensel bir dayanışma dili geliştiren potansiyeli üzerinden yapılan bu çalışma, dinin toplumdaki rolünü farklı boyutlarıyla incelemeyi mümkün kılacaktır. İslamofobi, dijital kutuplaşma, kimlik siyaseti ve dinin araçsallaştırılması gibi güncel olguları, sembolik duvar inşası çerçevesinde analiz ederek, din sosyolojisinin güncel meseleleri açıklama gücünü artıracaktır. Makale, dinin toplumsal ve kültürel sınırları nasıl oluşturduğunu, toplumsal hiyerarşileri nasıl pekiştirdiğini veya aşındırdığını gösteren tarihsel ve güncel örneklerle din sosyolojisine farklı bir bakış açısı sunacaktır. Böylece, dinin hem fiziksel hem de sembolik düzeyde sınırları inşa etme ve aşma kapasitesini anlayarak, toplumsal bütünleşme ve ayrışma süreçlerine dair yeni perspektifler geliştirilmesine katkı sağlanacaktır.

Abstract

The sociology of religion examines the role of religion in shaping social structures while also analyzing how physical and symbolic “walls” regulate human relationships. Therefore, the main objective of this article is to analyze the divisive and unifying functions of physical and symbolic walls that shape social structures from the perspective of the sociology of religion. The study aims to reveal the dual role of religion in this process and to examine how walls became an instrument of social exclusion through the creation of sacred spaces. The main subject of the study is the relationship between religion, society, and space. Specifically, it examines the functions of walls in protection, identity construction, boundary demarcation, and othering through the metaphor of walls and their physical manifestations; how religious groups use walls to demarcate sacred spaces and reinforce belonging; the universalist discourses of religious teachings and figures that transcend walls, the formation of new religious identities and the construction of new symbolic walls in the digital age, and the use of religion as a tool for political power, economic gain, and social control. This study uses qualitative analysis within the sociology of religion to explore the relationship between physical and symbolic walls and religious phenomena through historical and contemporary examples. It is crucial for understanding religion's position amidst growing physical and mental barriers in a globalizing world. By highlighting the divisive and unifying aspects of religious discourse with concrete instances, the article addresses current social issues like Islamophobia, racism, and digital fragmentation. Religious phenomena—beliefs, worship, symbols, and communities—are instrumentalized to achieve goals beyond their original spiritual purposes. For instance, the rise of Islamophobia constructs symbolic walls that define Muslims as “the other,” whereas interfaith dialogue efforts seem aimed at dismantling these walls. This examination of religion's instrumentalization underscores the study's significance. The main conclusion reached by the article is that walls play a dialectical role in social life. On the one hand, religion sanctifies walls, legitimizes them, and plays a divisive role by reinforcing the distinction between “us” and “them.” On the other hand, by focusing on universal values, a transcendent ethic of solidarity, and dialogue, it reflects a potential that transcends walls and unites. Today, religion is actively evaluated in both directions. Analyzing the purpose and discourse of religion is vital for understanding contemporary social dynamics. This article explores how physical and symbolic walls shape social relations by examining the dual role of religion as both unifying and divisive. The study focuses on religion's potential to legitimize social exclusion while fostering a universal language of solidarity. By investigating issues like Islamophobia, digital polarization, identity politics, and the use of religion in symbolic wall construction, it enhances the sociology of religion's relevance to current issues. The article provides historical and contemporary examples illustrating how religion creates social and cultural boundaries, reinforcing or eroding social hierarchies. It reveals religion's capacity to construct and transcend boundaries, contributing to new perspectives on social integration and disintegration.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Darende, Ö. F. (2025). Din Sosyolojisi Perspektifinden Duvarlar: Ayrışma ve Birleşme Arasında İnsanlar. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Sayı: 46, 191–219. https://doi.org/10.35209/ksuifd.1732189

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (85)

  1. Ackleson, Jason. "Constructing Security on the US–Mexico Border." Political Geography 24/2 (2005): 165-184.
  2. Alanka, Deniz. "Nitel Bir Araştırma Yöntemi Olarak İçerik Analizi: Teorik Bir Çerçeve." Kronotop İletişim Dergisi 1/1 (2024): 64-84.
  3. Alter, Stephen. Amritsar to Lahore: A Journey Across the India-Pakistan Border. Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 2001.
  4. Altun, İsmail. "Sahabe Gözünde Kudüs ve Mescid-i Aksâ." İlahiyat Tetkikleri Dergisi 47 (2017), 153-169. doi.org/10.29288/ilted.322577
  5. Andreas, Peter. “Redrawing the Line: Borders and Security in the Twenty-first Century.” International Security, 28/2 (2003): 78–111.
  6. Asiliskender, Burak. "Kimlik, Mekân ve Yer Deneyimi." Kültür ve İletişim 7(2)/14 (2004), 73-94.
  7. Atun, Yurdagül. "Kıbrıs Adası’nın Bölünmesinin İçyüzü." American Academic & Scholarly Research Journal 10/1 (2018), 5-11.
  8. Akbaş, Arif. "Türkiye Toplumunda Evlilik ve Aile: Sosyolojik-Psikolojik Perspektiften Yakın İlişkiler". Nosyon: Uluslararası Toplum ve Kültür Çalışmaları Dergisi, 13 (2024), 131-153.
  9. Arslan, Kübra. "Yeni Teknolojiler Çağında Sanatı Üretmek ve Tüketmek". Reflektif Sosyal Bilimler Dergisi. 5/1 (2024), 151-171. doi.org/10.47613/reflektif.2024.151
  10. Atatorun, Mustafa - Kaymaz, Ebru Derya. "Federalizm ve Avrupa Birliği (AB) Bölgesel Politikası Belçika’da Etnik Milliyetçiliği Nasıl Etkiledi?" Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi 13/34 (2022), 426-439. doi.org/10.21076/vizyoner.990472
  11. Avcı, Yasemin - Akyol, Yunus Emre. “Kudüs Ağlama Duvarı: İdeolojinin Yarattığı İbadetgâh”. Prof. Dr. M. Mehdi İlhan Anısına Tarihe Adanan Bir Ömür. Ankara: Berikan Yayınevi, 2022.
  12. Bacchetta, Paola. "Sacred Space in Conflict in India: The Babri Masjid Affair." Growth and Change 31/2 (2000), 255-284. doi. 10.1111/0017-4815.00128
  13. Bardakçı, Mukadder Özkan. Yaşlıların Gündelik Yaşam Problemlerinin Çözümünde Sosyal Destek Mekanizmalarının Rolü. İstanbul: Çizgi Kitabevi, 2022.
  14. Baytar, Arzu. Erikson’ın Psikososyal Gelişim Kuramı Bağlamında Kişilerarası İletişim: İçtenlikli İlgi ve Reddedicilik İlişkisi Üzerine Bir Analiz. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2024.
  15. Bincan, Sevil - Polat, Ferihan. "Pandemi Sürecinde Yabancı Karşıtlığına Yönelik Söylemlerin Değerlendirilmesi: Macaristan Örneği." Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi 25/44 (2023), 667-690.
  16. Bolgün, Cemre. "Sosyal Uyum: Kavramsal Bir Çerçeve". Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 20 (Özel Sayı) (2022), 171-190. doi.org/10.18026/cbayarsos.1098197
  17. Borneman, John. After the Wall: East Meets West in the New Berlin. New York: Basic Books, 1992.
  18. Bourdieu, Pierre. Pascalian Meditations. trans. Robert Rafalko. Oxford: Polity Press, 2000.
  19. Brown, Wendy. Yükselen Duvarlar Zayıflayan Egemenlik. çev. Emine Ayhan. İstanbul: Metis Yayınları, 2011.
  20. Buchenhorst, Ralph. "Kültürlerarası İlişki Yapıları Olarak Semboller ve Teknolojiler: Kentsel Mekânda Sınır Çekme", çev. Hüsnü Yavuz Aytekin. Türkisch-Deutsche Perspektiven, 1 (2023), 173-193. doi.org/10.60501/tdp.2023.1.100302
  21. Can, Yılmaz. "Kâbe" Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 7/7 (Ağustos 1993), 67-92. doi.org/10.17120/omuifd.82105.
  22. Caner, Cantürk - Şengül, Betül. "Kuzey Afrika’da Bir Bağımsızlık Mücadelesi Analizi: Polisario Cephesi ve Sahra Arap Demokratik Cumhuriyeti (SADC)." Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 21/4 (2019), 1321-1353. doi.org/10.16953/deusosbil.514255
  23. Chidester, David - Edward T. Linenthal, (eds.) American Sacred Space. Indiana: Indiana University Press, 1995. Christiano, Kevin J., Kivisto, Peter - Swatos, William H. Sociology of Religion: Contemporary Developments. California: AltaMira Press, 2025.
  24. Çobanoğlu, Fatma. "Eğitimde Göçmen Çocuklar: Çeşitli Ülkelerde Uygulanan Eğitim Politikalarının İncelenmesi". Yaşadıkça Eğitim. 38/2 (2024), 501-518.
  25. Dedeoğlu, Eda. Çağdaş Metropolde Görünmeyen Sınırlar ve Kamusal Alanın Yitimi. İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2008.
  26. Dedeoğlu, Saniye - Gökmen, Çisel Ekiz. Göç ve Sosyal Dışlanma: Türkiye’de Yabancı Göçmen Kadınlar. Ankara: Efil Yayınevi-Eflatun Basım Dağıtım Yayıncılık, 2011.
  27. Demirci, Kıvanç. Avrupa Birliği ve Türkiye İlişkilerinde Dış Göç ve Güvenlik Yönetimine Etkileri: İzmir İli Örneği. İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2022. tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
  28. Deniz, Taşkın. “Sınırsız Dünya. İçinde Söylemleri Altında Sınırlar, Sınır Güvenliği ve Sınır İnsanları." Doğu Coğrafya Dergisi. 25/44 (2020), 235-252. 10.17295/ataunidcd.673156
  29. Doğan, Seda. "Fiziksel Duvarlar, Sembolik Sınırlar ve Yamalı Bir Şehir Olarak İstanbul." İdealkent 3/6 (2012), 154-171. Eade, John - Michael J. Sallnow. (eds.) Contesting the Sacred: The Anthropology of Pilgrimage. Oregon: Wipf and Stock, 2013.
  30. Edinsel, Sercan. "Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları Işığında Türkiye Cumhuriyeti Kadının Güçlenmesi Eylem Planı 2018-2023". Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 26/49-1 (2023), 191-208. doi.10.31795/baunsobed.1352805
  31. Eliade, Mircea. Kutsal ve Kutsal-Dışı: Dinin Doğası. çev. Ali Berktay, İstanbul: Alfa Yayınları, 2023.
  32. Erkan, Erol. "Suriyeli Göçmenler ve Dini Hayat: Uyum, Karşılaşma, Benzeşme Gaziantep Örneği". Din Bilimleri Akademik Araştırma Dergisi. 12/2 (2016), 51-92. dergipark.org.tr/tr/pub/ilak/issue/28571/304861
  33. Eroğlu, Yunus - Kaya, Şener. "Toplumsal Değişimde Göç Olgusunun Kültürel Güvenliğe Yansıması". Akademik İncelemeler Dergisi 18/1 (2023), 20-45. doi:10.17550/akademikincelemeler.1135963.
  34. Fine, Lawrence – Jacobs, Louis. Safed spirituality: Rules of Mystical Piety, the Beginning of Wisdom. New Jersey: Paulist Press, 1984.
  35. Foucault, Michel. İktidarın Gözü. çev. Işık Ergüden ve Osman Akınhay, İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2018.
  36. Foucault, Michel. Disiplin ve Ceza: Hapishanenin Doğuşu. çev. Mehmet Ali Kılıçbay, Ankara: İmge Kitabevi Yayınları, 2021.
  37. Gemici, Eser. "Cumhuriyetin 100. Yılında Kamu Güvenliğinin Dinamikleri: Katılım ve Yönetişim". Kent Akademisi. 16/Türkiye Cumhuriyeti’nin 100. Yılı Özel Sayısı (2023), 1-18. doi.org/10.35674/kent.1344181
  38. Goffman, Erving. Stigma: Notes on the Management of Spoiled Identity. UK: Penguin Modern Classics, 2022.
  39. Gökalp, Halime Ünaldı. Yoksulların Vatandaşlık Algısı Üzerine Sosyolojik Bir Çalışma: Konya Örneği. Konya: Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2024.
  40. Gökmen, Mahmut Ertan. "G. Kore-K. Kore Barış Görüşmelerinin Tarihsel Gelişimi: 1970-2000 Arası." Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi 46/1 (2006), 79-91.
  41. Gözüm, Perihan. "Türkiye’de Kadın İstihdamı: Sorunlar ve Fırsatlar". Bitlis Eren Sosyal Araştırmalar Dergisi. 2/1 (2024), 109-125.
  42. Güneş, Süheyla. Kültürel Yakınlık ve İnanç Sisteminin Sığınmacıların Kabulü Üzerindeki Etkileri: Ukrayna ve Suriye Krizi Üzerinden Bir Analiz. Konya: Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
  43. Gür, Zülal. Geleneksel Türk Evi Mekân Kurgusunun İslami İçerik Özünde 20. yy. Mimarlığında İncelenmesi. İstanbul: Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2023. tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
  44. Halbwachs, Maurice. On Collective Memory. Chicago: University of Chicago Press, 1992.
  45. Hocking, Bryanna T. "Beautiful Barriers: Art and Identity along a Belfast ‘Peace’Wall." Anthropology Matters 14/1 (2012), 1-12. https://doi.org/10.22582/am.v14i1.273
  46. İmamoğlu, Dilek Kaya. Cam Işığı Kes(e)mez: Cam Tavan Sendromu ve Kurumsal Bağlılık Üzerine Bir Değerlendirme. İstanbul: Hümanist Kitap Yayıncılık, 2023.
  47. İsayeva, Nargiz. Güncel Sanatta Kültürel Kodların Kullanımında İmgenin Algısal Etkileri. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2023.
  48. Jarman, Neil. Material Conflicts: Parades and Visual Displays in Northern Ireland. Oxford: Routledge, 1997.
  49. Kalra, Virinder S. – Purewal, Navtej K. Beyond Religion in India and Pakistan: Gender and Caste, Borders and Boundaries. London: Bloomsbury Publishing, 2019.
  50. Katırcı, Deniz Meltem Başakçılardan. Belirsizlik ve Yabancılaşma: Türkiye’den İngiltere’ye Göçün Sebepleri ve Uyum Süreci. İstanbul: Maltepe Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Doktora Tezi, 2024. tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
  51. Kaya, Özge Betül. Dinî Sembollerin Sosyolojik Analizi: İslamcı Dergilerde Ayasofya Örneği. Bursa: Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2022.
  52. Kıllıoğlu, Mehmet Erkan. "Hindistan’da Hindutva Söylemi’nin Ortaya Çıkışı ve Gelişimi." Novus Orbis: Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Dergisi 3/2 (2021), 200-235.
  53. Köse, Seyhan Deniz. Kentsel Dönüşümde Kıyı Tasarımı ve Düzenlemelerinde Kullanıcı Odaklı Yaklaşımların Araştırılması. İstanbul: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
  54. Köstepen, Meliha Nur. "İslam İktisadi Perspektifinden Sosyal Adalet ve Kalkınma". Maruf İktisat İslâm İktisadı Araştırmaları Dergisi. 8 (2024), 48-60. doi.org/10.58686/marufiktisat.1570422
  55. Manis, Jerome G. Symbolic Interaction: A Reader in Social Psychology. London: Allyn and Bacon, 1978.
  56. McAtackney, Laura. "The Many Forms and Meanings of (Peace) Walls in Contemporary Northern Ireland." Review of International American Studies 11/1 (2018), 39-61.
  57. Mir, Salam. "Separation Walls: Realities, Metaphors and Beyond." Arab Studies Quarterly 42/1-2 (2020): 109-126.
  58. Mohamud, Bisharo Ali. Türkiye ile Güney Afrika Cumhuriyeti Arasındaki Ekonomik İlişkiler (2010-2020). İstanbul: İstanbul Ticaret Üniversitesi, Dış Ticaret Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2021. tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
  59. Nahya, Zeliha Nilüfer. Avrupa Birliği Bağlamında İmge ve Ötekileştirme: Bir Grup Ankara Üniversitesi ve Ortadoğu Teknik Üniversitesi Öğrencisi Örneği. Ankara: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2010.
  60. Nail, Thomas. "The Crossroads of Power: Michel Foucault and the US/Mexico Border Wall." Foucault Studies 1/15 (2013), 110-128. Doi:10.22439/fs.v0i15.3993
  61. National Geographic. “A Guide to the Holy City of Varanasi, India” Erişim 15 Temmuz 2025 https://www.nationalgeographic.com/travel/article/holy-city-of-varanasi
  62. Orallı, Levent Ersin. "Doğu Bloku’nun Yıkılması ve Avrupa Bütünleşmesinde Ortak Avrupa Evi Tezi." Tesam Akademi Dergisi 8/2 (2021), 343-369. doi.10.30626/tesamakademi.972399
  63. Önder, Alev. "İçsel Yolculuklara Bellek ve Mekân Odaklı Bir Bakış: Kadından Kentler". Edebi Eleştiri Dergisi. 8/2 (2024), 267-292. doi.org/10.31465/eeder.1463604
  64. Özbey, Kerem. “Sınır Sosyolojisinin Temel Kavramları”. Uluslararası İnsan Çalışmaları Dergisi 7/13 (2024), 165-191. doi:10.35235/uicd.1488661.
  65. Özçatal, Elif Özlem. "Sosyo-Kültürel ve Yapısal Faktörler Temelinde İşgücü Piyasasında Kadınların Ekonomik Güçlenme Süreci Önündeki Sorunları ve Nedenleri", Fiscaoeconomia, 7/3, (2023), 2539-2571. doi.org/10.25295/fsecon.1332298.
  66. Özdemir, Esra H. Almanya’da Yaşayan Türk Gençlerinde Dindarlık ve Kimlik Karmaşası. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
  67. Özen, Gökçen Çatlı. "Kapalı Toplumsal Yapı: Kast Sistemi Üzerinden Tabakalaşma." Aydın İnsan ve Toplum Dergisi 2/3 (2016), 59-65.
  68. Özırmak, Fatma Türkan. "Çokkültürlülük Efsanesi". Medeniyet Araştırmaları Dergisi, 9/1 (2024), 90-93. Pamuk, İrem. Almanya’da Kimlik, Aidiyet ve Türkiye Kökenli Öğrenciler. İstanbul: Yeni İnsan Yayınevi, 2021.
  69. Pullan, Wendy. "Frontier Urbanism: The Periphery at the Centre of Contested Cities." The Journal of Architecture 16/1 (2011): 15-35.
  70. Simmel, Georg. Sosyolojinin Temel Sorunları. çev. Dorlion, Ankara: Dorlion Yayınları, 2024.
  71. Sivritepe, Semanur. Medya Metinlerinde Yaşlıların Temsil Pratikleri: Yoksulluk-Sosyal Dışlanma-Sosyal İçerme Bağlamında Bir Analiz. Konya: Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2021.
  72. Spiegel, Paul - Rubenstein, Leonard. "The Academic Case for Repealing Trump's Refugee and Travel Ban." The Lancet 389/10070 (2017), 679-680. https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(17)30332-X/fulltex
  73. Sunstein, Cass R. Republic: Divided Democracy in the Age of Social Media. New Jersey: Princeton University Press, 2017.
  74. Şeker, Zeynep Cin. "Dinleme ve Konuşma Becerilerine Yönelik Lisansüstü Tezlerin Anahtar Kelimeleri Üzerine Bir İnceleme: Betimsel Analiz." RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi 19 (2020), 128-140.
  75. Şimşek, Şeydanur - Akıncı Çötok, Nesrin. “Aile Apartmanında Yaşayan Evli Kadınların Gündelik Hayat Deneyimleri ve Kimlik Algıları”. Medya ve Kültür 4/2 (Aralık 2024), 139-156. doi.org/10.60077/medkul.1580591.
  76. Taner, Ahmet. "Egemenliğin Yeni Biçimi: Para ve Ekonomik Hegemonya". Uluslararası Ekonomik Araştırmalar Dergisi 7/3 (2021), 53-69. www.ekonomikarastirmalar.org
  77. Tarhan, Gülce. "Roots of the Headscarf Debate: Laicism and Secularism in France and Turkey." Journal of Political Inquiry 4 (2011), 1-32.
  78. Taylor, Frederick. The Berlin Wall: 13 August 1961-9 November 1989. London: Bloomsbury Publishing PLC, 2019.
  79. Ünay, Hakan. Berlin Duvarı’nın Yıkılışından Yeni Duvarların İnşasına: Realist Perspektiften İsrail-Filistin ve Türkiye-Suriye Duvarlarının Analizi. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2021.
  80. Vatandaş, Saniye (ed.). Kimlik ve Kültür "Aile Kurumunun Tarihsel Serüveni ve Küresel Dünyadaki Durumu". Konya: Eğitim Yayınevi, 2024.
  81. Weizman, Eyal. Hollow Land: Israel’s Architecture of Occupation. New York: Verso Books, 2024.
  82. Wirth, Linda. Breaking through the Glass Ceiling: Women in Management. Geneva: International Labor Office, 2001.
  83. Yaylalı, Tuba Büyüktosunoğlu. "Gündelik Hayatın İnşasında Sosyal Mesafe". İçtimaiyat Sosyal Bilimler Dergisi. 7/2 (2023), 614-643. doi.org/10.33709/ictimaiyat.1255183
  84. Yıldız, Pelin. Türk Yazılı Basınında Yahudi ve İsrailli Kimliklerinin Farklı Temsilleri: Hürriyet ve Vakit Gazeteleri Örneği (2009-2011), İstanbul: Marmara Üniversitesi, Ortadoğu ve İslam Ülkeleri Araştırmaları Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2021.
  85. Zsombok, Gyula. "Official New Terms in the Age of Social Media: The Story of Hashtag on French Twitter." Journal of French Language Studies 32/2 (2022), 145-164. doi:10.1017/S0959269522000072