KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / İstanbul Üniversitesi Çeviribilim Dergisi / 2026 / Sayı: 20

Yapay Zekâ Destekli Çeviri Araçlarının Edebi Çevirideki Yeterlilikleri Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme

A Comparative Study on the Competencies of Ai-supported Translation Tools in Literary Translation

Erdinç Aslan(Marmara Üniversitesi, İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi, Mütercim ve Tercümanlık Bölümü)0000-0002-8484-1450
Sayfa
32–45
Yayın Tarihi
2024-07-19
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Kaynak metinden rastlantısal olarak seçilen sözcüklerin ve ifadelerin insan çevirmenler ile yapay zekâ destekli çeviri araçları tarafından yapılan çevirileri Koller’in (2004, s. 228-266) eşdeğerlik kategorileri esasında karşılaştırılarak betimlenmektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışmada yapay zekâ destekli çeviri araçlarının Türkçe-Fransızca dil çiftinde edebi çeviri yeterlilikleri çeviri karşılaştırma yöntemine göre incelenmektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Yazarın üslubu, duygu durumları, dilsel ve kültürel farklılıklar, çevirinin işlevi gibi özelliklerin dikkate alındığı çok yönlü bir bakış açısı söz konusudur ve birçok farklı çeviri stratejilerinden yararlanılmaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Kaynak metinden rastlantısal olarak seçilen sözcüklerin ve ifadelerin insan çevirmenler ile yapay zekâ destekli çeviri araçları tarafından yapılan çevirileri Koller’in (2004, s. 228-266) eşdeğerlik kategorileri esasında karşılaştırılarak betimlenmektedir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:2004 Verileri
⚙️Değişkenler:Çeviri · edebi çeviri · makine çevirisi

Özet

Bu çalışmada yapay zekâ destekli çeviri araçlarının Türkçe-Fransızca dil çiftinde edebi çeviri yeterlilikleri çeviri karşılaştırma yöntemine göre incelenmektedir. Edebi çeviri kendi özgü özellikleri olan bir çeviri türüdür. Teknik metinlerde olduğu gibi terime dayalı bir çeviri anlayışı söz konusu değildir. Yazarın üslubu, duygu durumları, dilsel ve kültürel farklılıklar, çevirinin işlevi gibi özelliklerin dikkate alındığı çok yönlü bir bakış açısı söz konusudur ve birçok farklı çeviri stratejilerinden yararlanılmaktadır. Bundan dolayı edebi metinlerin yapay zekâ destekli çeviri araçları ile yüksek kalitede çevrilemeyeceği inancı hakimdir. Fakat bu sistemlerin çeviri başarısı metin türü ile birlikte başka etkenlere de bağlıdır. Örneğin sahip oldukları veri miktarı, çeviri yaptıkları dillerin kullanım sıklığı ve yapısal özellikleri ilk başta sayılabilir. Bu çalışmada yapay zekâ destekli çeviri araçlarının edebi çevirideki yeterlilikleri hem birbirleriyle hem de insan çevirmenlerle karşılaştırılarak incelenmektedir. Bu amaçla edebi metin türüne örnek olarak Albert Camus’nün Yabancı (L’Ètranger) adlı eserinin Türkçeye üç farklı çevirmen tarafından yapılmış çevirileri ile yapay zekâ destekli çeviri araçlarına örnek olarak Google Çeviri, DeepL ve ChatGPT tercih edilmiştir. Kaynak metinden rastlantısal olarak seçilen sözcüklerin ve ifadelerin insan çevirmenler ile yapay zekâ destekli çeviri araçları tarafından yapılan çevirileri Koller’in (2004, s. 228-266) eşdeğerlik kategorileri esasında karşılaştırılarak betimlenmektedir.

Abstract

This study examines the literary translation competencies of artificial intelligence (AI)-supported translation tools in the Turkish-French languages using the translation comparison method. Literary translation is a distinct type of translation. Unlike technical texts, it does not involve a term-based translation approach. It instead employs a multifaceted perspective that considers features such as the author’s style, emotional states, linguistic and cultural differences, and the function of the translation. Therefore, a prevailing belief exists that literary texts cannot be translated with high quality using AI-supported translation tools. However, the success of these systems in translation depends on certain factors. This study examines the competencies of AI-supported translation tools in literary translation by comparing them both with each other and with human translators. To achieve this, the study has selected as examples the translations of the literary text The Stranger (L’Étranger) by Albert Camus as translated into Turkish by three different human translators, and as also translated using AI-supported translation tools such as Google Translate, DeepL, and ChatGPT. The study describes the translations of randomly selected words and expressions from the source text by human translators and AI-supported translation tools by comparing them based on Koller’s (2004, pp. 228–266) categories of equivalence.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Aslan, E. (2024). Yapay Zekâ Destekli Çeviri Araçlarının Edebi Çevirideki Yeterlilikleri Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme. İstanbul Üniversitesi Çeviribilim Dergisi, Sayı: 20, 32–45. https://doi.org/10.26650/iujts.2024.1426435

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (25)

  1. Albiz, Ü. (2022). Şiir çevirilerinin makine çevirisi üzerinden değerlendirilmesi: Paul Celan şiirlerini makine çevirisi ile okumak. Kesit Akademi Dergisi, 8 (31), 154-179. google scholar
  2. ALPAC (1966) Language And Machines Computers In Translation And Linguistics. A Report by the Automatic Language Processing Advisory Committee, Division of Behavioral Sciences, National Academy of Sciences, National Research Council, Publication 1416, National Academy of Sciences National Research Council, Washington, D. C. google scholar
  3. Aslan, E. (2019). Makine Çevirisi. İstanbul: Hiperyayın google scholar
  4. Aşkın, M.C. (2023). Yazın çevirisinde çevirmen ve makine çevirisi üzerine eleştirel bir karşılaştırma “to kill a mockingbird” örneği. (Yüksek Lisans Tezi). Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya. google scholar
  5. Ayık Akça, T. (2022). Edebi metinlerde ve uzmanlık alan metinlerinde makine çevirisinin olanakları/olanaksızlığı: çevirmenin değişen görev tanımlarına yeniden bakmak. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (30), 1321-1343. DOI: 10.29000/rumelide.1188804. google scholar
  6. Besacier, L., Schwartz, L. (2015). Automated translation of a literary work: a pilot study. Fourth Workshop on Computational Linguistics for Literature - co-located with NAACL 2015, Denver, United States. google scholar
  7. Birkan Baydan, E. (2018). Edebiyat Çevirisinde Çevirmen ve Editör Kararları. RumeliDe Dil ve Edebiyat Araştırmaları dergisi, Özel Sayı, 286-291. google scholar
  8. Camus, A. (1942). L’Etranger. Paris: Les Editions Gallimard. google scholar
  9. Camus, A. (1942). Yabancı. Paris: Les Editions Gallimard, çev. Günyol, V. 1942, Can Yayınları google scholar
  10. Camus, A. (1942). Yabancı. Paris: Les Editions Gallimard, çev. Sezen, A. 2023, Can Yayınları google scholar
  11. Camus, A. (1942). Yabancı. Paris: Les Editions Gallimard, çev. Tiryakioğlu, S. 2016, Can Yayınları google scholar
  12. ChatGPT (2024). ChatGPT 3.5 sürümü. Erişim Tarihi: Ocak 2024 https://chat.openai.com/ google scholar
  13. DeepL (2024). DeepL. Erişim Tarihi: Ocak 2024 https://www.deepl.com/translator google scholar
  14. Google. (2024). Google çeviri. Erişim Tarihi: Ocak 2024 https://translate.google.com/?hl=tr google scholar
  15. Hutchins, W.J. (1996). ALPAC: The (in) Famous Report. Erişim Tarihi: Mayıs 2024 http:// https://aclanthology.org/www.mt-archive.info/90/MTNI-1996-Hutchins.pdf google scholar
  16. Koller, W. (2004). Einführung in die Übersetzungswissenschaft. 7. Auflage. Wiebelsheim: Quelle & Meyer. google scholar
  17. Nord, C. (1995). Textanalyse und Übersetzen. Theoretische Grundlagen, Methode und didaktische Anwendung einer übersetzungsrelevanten Textanalyse. 3. Auflage. Heidelberg: Groos. google scholar
  18. Pesen, A. (2024). Şarkı çevirisi ve ChatGPT. Abant Journal of Translation and Interpreting Studies, 2(1), 1-16 google scholar
  19. Polat, N.T. (2023). Yapay Zekâ ve Çeviri: Mütercim-Tercümanlık Alanında Yeni Bir Paradigma. Diyalog, (2), 482-487 (Report) google scholar
  20. Reinsel, D., Gantz, J. & Rydning, J. (2018). The Digitization of the World: From Edge to Core. Sponsored by SEAGATE, An IDC White Paper. google scholar
  21. Erişim Tarihi: Nisan 2024 https://www.seagate.com/files/www-content/our-story/trends/files/idc-seagate-dataage-whitepaper.pdf google scholar
  22. Salman, Y. (1996). Yazın çevirmeninin dilsel donanımı. Dilbilim Araştırmaları Dergisi, 1/1/96, 250-261. google scholar
  23. Tosun, E. (2023). Makine Çevirisi Programları ve Farklı Metin Türü Kesitlerinin Makine Çevirisi Çıktıları Üzerine Bir İnceleme. Söylem Filoloji Dergisi, Çeviribilim Özel Sayısı, 499-513 google scholar
  24. Vinay, J.P. & Darbelnet, J. (1995). Comparative Stylistics of French and English: A methodology for translation. Amsterdam / Philadelphia: John Benjamins Publishing Company google scholar
  25. Yazıcı, M. (2007). Yazılı Çeviri Edinci. İstanbul: Multilingual google scholar