KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi / 2026 / Cilt: 12 Sayı: 4 Özel Sayı

Afet Sonrası İyileştirme Sürecinde Sivil Toplum Kuruluşlarının Rolü ve Karşılaştıkları Sorunlar: Koordinasyon, Sürdürülebilirlik ve Dirençlilik

The Role of Non-Governmental Organizations and the Challenges They Face in Post-Disaster Recovery: Coordination, Sustainability and Resilience

Salih Tosun(BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-6152-2433
Sayfa
1824–1841
Yayın Tarihi
2026-05-01
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgular, STK’ların barınma, temel ihtiyaçların karşılanması, psikososyal destek ve ekonomik toparlanma alanlarında kritik roller üstlendiğini; ancak koordinasyon eksiklikleri, finansal sürdürülebilirlikteki kırılganlıklar ve toplumsal dirençlilik düzeyinin yetersizliği nedeniyle etkilerinin sınırlı kaldığını ortaya koymaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, afet sonrası iyileştirme sürecinde sivil toplum kuruluşlarının rollerini ve karşılaştıkları sorunları koordinasyon, sürdürülebilirlik ve dirençlilik boyutunda incelemeyi amaçlamaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Nitel yöntemle yürütülen araştırmada, literatür taraması ve vaka analizleri kullanılmış; 2023 Kahramanmaraş depremleri, Haiti (2010), Nepal (2015), Bangladeş (1991) ve ABD-Katrina (2005) örnekleri karşılaştırılmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Bulgular, STK’ların barınma, temel ihtiyaçların karşılanması, psikososyal destek ve ekonomik toparlanma alanlarında kritik roller üstlendiğini; ancak koordinasyon eksiklikleri, finansal sürdürülebilirlikteki kırılganlıklar ve toplumsal dirençlilik düzeyinin yetersizliği nedeniyle etkilerinin sınırlı kaldığını ortaya koymaktadır.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:2023 Verileri
⚙️Değişkenler:Afet yönetimi · STK · koordinasyon

Özet

Bu çalışma, afet sonrası iyileştirme sürecinde sivil toplum kuruluşlarının rollerini ve karşılaştıkları sorunları koordinasyon, sürdürülebilirlik ve dirençlilik boyutunda incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel yöntemle yürütülen araştırmada, literatür taraması ve vaka analizleri kullanılmış; 2023 Kahramanmaraş depremleri, Haiti (2010), Nepal (2015), Bangladeş (1991) ve ABD-Katrina (2005) örnekleri karşılaştırılmıştır. Bulgular, STK’ların barınma, temel ihtiyaçların karşılanması, psikososyal destek ve ekonomik toparlanma alanlarında kritik roller üstlendiğini; ancak koordinasyon eksiklikleri, finansal sürdürülebilirlikteki kırılganlıklar ve toplumsal dirençlilik düzeyinin yetersizliği nedeniyle etkilerinin sınırlı kaldığını ortaya koymaktadır. Karşılaştırmalı vaka analizi ve üç boyutlu Afet Sonrası STK Katkı Modeli (AS-SKM), Türkiye ve Nepal’de gönüllü mobilizasyonu ve yerel katılım desteği ile toplumsal dirençliliğin güçlü, Bangladeş’te sürdürülebilirlik uygulamalarının etkili, Haiti’de koordinasyonun zayıf ve ABD’de ise finansal kapasitenin yüksek ancak, dirençliliğin sosyoekonomik eşitsizliklerden etkilendiğini ortaya koymuştur. Tüm vakalarda genel olarak sürdürülebilirliğin düşük olduğu görülmüştür. Çalışma, afet yönetiminde STK’ların rolünün güçlendirilmesi için kurumsallaşmış koordinasyon mekanizmaları, uzun vadeli finansal sürdürülebilirlik stratejileri ve toplum temelli dirençlilik politikalarının geliştirilmesini önermektedir.

Abstract

This study aims to examine the roles of non-governmental organizations and the challenges they encounter in the post-disaster recovery process within the dimensions of coordination, sustainability, and resilience. Using a qualitative approach with literature review and case analysis, five major disasters were compared: the 2023 Kahramanmaraş earthquakes (Türkiye), the 2010 Haiti earthquake, the 2015 Nepal earthquake, the 1991 Bangladesh cyclone, and Hurricane Katrina (USA, 2005). Findings show that NGOs play critical roles in shelter, basic needs provision, psychosocial support, and economic recovery; however, their effectiveness is limited by coordination gaps, financial fragility, and insufficient community resilience. The comparative analysis and the three-dimensional Post-Disaster NGO Contribution Model reveal that Turkey and Nepal demonstrate strong resilience through volunteer mobilization, Bangladesh exhibits sustainable practices, Haiti faces weak coordination, and the U.S. shows high financial capacity but limited resilience. The study recommends institutionalized coordination, sustainable financing, and community-based resilience strategies.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Tosun, S. (2026). Afet Sonrası İyileştirme Sürecinde Sivil Toplum Kuruluşlarının Rolü ve Karşılaştıkları Sorunlar: Koordinasyon, Sürdürülebilirlik ve Dirençlilik. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt: 12 Sayı: 4 Özel Sayı, 1824–1841. https://doi.org/10.17336/igusbd.1699487

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (83)

  1. ALDRICH, D. P., & MEYER, M. A. (2015). Social capital and community resilience. American Behavioral Scientist, 59(2), 254–269.
  2. ALDRICH, D. P. (2012). Building resilience: Social capital in post-disaster recovery. University of Chicago Press.
  3. ALEXANDER, D. (2020). Disaster risk reduction. Oxford University Press.
  4. Anadolu Ajansı. (2023). STK'lerin deprem bölgesindeki çalışmaları sürüyor. https://www.aa.com.tr/tr/asrin-felaketi/stklerin-deprem-bolgesindeki-calismalari-suruyor/2816384 (Erişim: 25.03.2025)
  5. BALTA, G. K., MENGÜ, E., & YAMAN, Ö. M. (2024). 2023 Kahramanmaraş merkezli depremlerde sosyal hizmetlerin sivil örgütlenmesi ve işleyişi. Akademik Yaklaşımlar Dergisi, 15(1-Deprem Özel Sayısı-), 261–291.
  6. BANKOFF, G., & HILHORST, D. (2009). The politics of risk in the Philippines: Comparing state and NGO perceptions of disaster management. Disasters, 33(4), 686–704.
  7. BARBELET, V. (2018). As local as possible, as international as necessary: Understanding capacity and complementarity in humanitarian action. Overseas Development Institute (ODI).
  8. BAŞARAN, İ., & AKYÜZ, D. (2022). Afet yönetiminde bir sivil toplum kuruluşu: Türk Kızılay. Medeniyet Araştırmaları Dergisi, 7(1), 76–91.
  9. BOIN, A., MCCONNELL, A., & ‘T HART, P. (2010). Crisis exploitation: Political and policy impacts of framing contests. Journal of European Public Policy, 17(1), 81–106.
  10. BOSHER, L., DAINTY, A., CARRILLO, P., GLASS, J., & PRICE, A. (2007). Integrating disaster risk management into construction: A UK perspective. Building Research & Information, 35(2), 163–177.
  11. BOZKURT, Ö., & ÇİÇEKDAĞI, H.İ. (2025). The strategic role of civil society organizations in disaster management after the Turkey-Syria Earthquakes 2023. International Journal of Multidisciplinary: Applied Business and Education Research, 6(6), 2967–2984. https://doi.org/10.11594/ijmaber.06.06.27
  12. CEREN, A. (2021). Afetler ve insani yardım faaliyetleri üzerine bir değerlendirme. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 23(2), 289–312.
  13. CHAPAGAIN, T., & RAIZADA, M. N. (2017). Impacts of natural disasters on smallholder farmers: gaps and recommendations. Agriculture & Food Security, 6(1), 39. https://doi.org/10.1186/s40066-017-0116-6
  14. COMFORT, L. K. (2007). Crisis management in hindsight: Cognition, communication, coordination, and control. Public Administration Review, 67(1), 189-197. https://doi.org/10.1111/j.1540-6210.2007.00827.x
  15. COMFORT, L. K., BOIN, A., & DEMCHAK, C. C. (Eds.). (2010). Designing resilience: Preparing for extreme events. University of Pittsburgh Press.
  16. CUTTER, S. L., BURTON, C. G., & EMRİCH, C. T. (2010). Disaster resilience indicators for benchmarking baseline conditions. Journal of Homeland Security and Emergency Management, 7(1). https://doi.org/10.2202/1547-7355.1732
  17. DAVIDSON, C. H., JOHNSON, C., LIZARRALDE, G., DİKMEN, N., & SLIWINSKI, A. (2007). Truths and myths about community participation in post-disaster housing projects. Habitat International, 31(1), 100–115.
  18. DURUEL, M. (2023). Sivil toplum kuruluşlarının afet yönetimindeki rolü: 6 Şubat depremi Hatay örneği. Uluslararası Politik Araştırmalar Dergisi, 9(2), 1–18.
  19. FAN, L. (2022). Disaster as opportunity?: Building back better in Aceh, Myanmar and Haiti. ODI.
  20. GAILLARD, J. C., & MERCER, J. (2013). From knowledge to action: Bridging gaps in disaster risk reduction. Progress in Human Geography, 37(1), 93–114.
  21. GALEA, S., BREWIN, C. R., GRUBER, M., JONES, R. T., KING, D. W., KING, L. A.,. KESSLER, R. C. (2007). Exposure to hurricane-related stressors and mental illness after Hurricane Katrina. Archives of General Psychiatry, 64(12), 1427–1434.
  22. GARCÍA, I. (2024). Beyond urban-centered responses: Overcoming challenges to build disaster resilience and long-term sustainability in rural areas. Sustainability, 16(11), 4373.
  23. GAURI, V., & GALEF, J. (2005). NGOs in Bangladesh: Activities, resources, and governance. World Development, 33(12), 2045–2065.
  24. GOTHAM, K. F., & CHEEK, W. (2017). Post-disaster recovery and rebuilding. In The SAGE Handbook of the 21st Century City (pp. 279–297). London.
  25. GÖZ, M. M. (2022). Türkiye’de sivil toplum kuruluşlarının karşılaştığı engeller. Turkish Business Journal, 3(5), 44–56.
  26. GÜZEL, A., SAMANCI TEKİN, Ç., & UÇAN YAMAÇ, S. (2024). Exploring the impacts of perceived locus of control on post‐traumatic stress disorder among disaster survivors: A systematic review. Journal of Psychiatric and Mental Health Nursing, 31(5), 776–787.
  27. GYAWALİ, S., TİWARİ, S. R., BAJRACHARYA, S. B., & SKOTTE, H. N. (2020). Promoting sustainable livelihoods: An approach to postdisaster reconstruction. Sustainable Development, 28(4), 626-633.
  28. HAQUE, U., Hashizume, M., Kolivras, K. N., Overgaard, H. J., Das, B., & Yamamoto, T. (2012). Reduced death rates from cyclones in Bangladesh: what more needs to be done? Bulletin of the World Health Organization, 90(2), 150–156. https://doi.org/10.2471/BLT.11.088302
  29. HILLIG, Z., & CONNELL, J. (2018). Social capital in a crisis: NGO responses to the 2015 Nepalese earthquakes. Asia Pacific Viewpoint, 59(3), 309–322.
  30. IFRC. (2020). World Disasters Report 2020: Come heat or high water. https://www.ifrc.org/document/world-disasters-report-2020 (Retrieved from:20.03.2025)
  31. IKEDA, K. (1995). Gender differences in human loss and vulnerability in natural disasters: A case study from Bangladesh. Indian Journal of Gender Studies, 2(2), 171–193. https://doi.org/10.1177/09715215950020020
  32. INOMATA, T. (2012). Financing for humanitarian operations in the United Nations systems. Joint Inspection Unit.
  33. JOHNSON, B. R., CONNOLLY, E., & CARTER, T. S. (2011). Corporate social responsibility: The role of Fortune 100 companies in domestic and international natural disasters. Corporate Social Responsibility and Environmental Management, 18(6), 352–369.
  34. KAPUCU, N. (2006a). Interorganizational coordination in dynamic context: Networks in emergency response management. Connections, 26(2), 33–48.
  35. KAPUCU, N. (2006b). Interagency communication networks during emergencies: Boundary spanners in multiagency coordination. The American Review of Public Administration, 36(2), 207-225. https://doi.org/10.1177/0275074005280605
  36. KOÇAK, H., KUDAY, A. D., KINIK, K., ÇALIŞKAN, C., ÇELEBİ, İ., & AÇIKSARI, K. (2025). Evaluating the Turkish Red Crescent’s (Türk Kızılay) disaster response: Insights from the 2023 Kahramanmaraş earthquakes. BMC Public Health, 25(1), 783.
  37. KORKMAZ, A. (2022). STK’lar ve etkili iletişim: STK’lar için stratejik iletişim önerileri. Ankara: İksad Publishing House.
  38. KÜÇÜK, A., & ARSLAN, H. M. (2024). The neoliberal transformation of Turkish NGOs: A legitimacy crisis perspective. Civil Szemle, 21(3), 45–72.
  39. KUMAR, S., SEBASTİAN, A., & NANDAKUMAR, B. (2025). Emergency response to natural disaster victim identification: Blockchain to the rescue. In The role of blockchain in disaster management (pp. 69–85). Academic Press.
  40. LEVIE, F., BURKE, C. M., & LANNON, J. (2017). Filling the gaps: An investigation of project governance in a non-governmental organisation's response to the Haiti earthquake disaster. International Journal of Project Management, 35(5), 875–888.
  41. LIM, H. W., ZHANG, F., FANG, D., PEÑA-MORA, F., & LIAO, P. C. (2021). Corporate social responsibility on disaster resilience issues by international contractors. Journal of Management in Engineering, 37(1), 04020089.
  42. LU, Y., & LI, R. (2020). Rebuilding resilient homeland: An NGO-led post-Lushan earthquake experimental reconstruction program. Natural Hazards, 104(1), 853–882.
  43. MANYENA, S. B. (2006). The concept of resilience revisited. Disasters, 30(4), 434–450.
  44. MCENTIRE, D. A. (2015). Disaster response and recovery: Strategies and tactics for resilience. John Wiley & Sons.
  45. MEIER, P. (2015). Digital humanitarians: How big data is changing the face of humanitarian response. CRC Press.
  46. NORRIS, F. H., FRIEDMAN, M. J., WATSON, P. J., BYRNE, C. M., DIAZ, E., & KANIASTY, K. (2002). 60,000 disaster victims speak: Part I. An empirical review of the empirical literature, 1981—2001. Psychiatry, 65(3), 207-239.
  47. NORRIS, F. H., STEVENS, S. P., PFEFFERBAUM, B., WYCHE, K. F., & PFEFFERBAUM, R. L. (2008). Community resilience as a metaphor, theory, set of capacities, and strategy for disaster readiness. American Journal of Community Psychology, 41(1), 127-150. https://doi.org/10.1007/s10464-007-9156-6
  48. OCHA. (2020). Humanitarian response plan. United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs.
  49. ONG, J. M., JAMERO, M. L., ESTEBAN, M., HONDA, R., & ONUKI, M. (2016). Challenges in build-back-better housing reconstruction programs for coastal disaster management: Case of Tacloban City, Philippines. Coastal Engineering Journal, 58(1), 1640010–1.
  50. ÖZŞENLER, S. D., AKA, L. B., & DEMIR, R. (2024). Afet yönetiminde sürdürülebilir kriz iletişimi. Akademisyen Kitabevi.
  51. ÖZENİR, İ. (2024). Yerel tedarik zincirleri ve afetler: Yerel tedarik zincirlerinin önemi. Ulaştırma ve Lojistik Dergisi, 9(1), 139–152. https://doi.org/10.26650/JTL.2024.1402924
  52. PARK, E. S., & YOON, D. K. (2022). The value of NGOs in disaster management and governance in South Korea and Japan. International Journal of Disaster Risk Reduction, 69, 102739.
  53. PATON, D., & JOHNSTON, D. (2001). Disasters and communities: Vulnerability, resilience, and preparedness. Disaster Prevention and Management, 10(4), 270–277.
  54. PATON, D., & JOHNSTON, D. (2017). Disaster resilience: An integrated approach. Charles C Thomas Publisher.
  55. PFEFFERBAUM, R. L., PFEFFERBAUM, B., VAN HORN, R. L., KLOMP, R. W., NORRIS, F. H., & REISSMAN, D. B. (2013). The communities advancing resilience toolkit (CART): An intervention to build community resilience to disasters. Journal of Public Health Management and Practice, 19(3), 250–258.
  56. PAUL, B. K. (2009). Why relatively fewer people died? The case of Bangladesh’s Cyclone Sidr. Natural Hazards, 50(2), 289–304. https://doi.org/10.1007/s11069-008-9340-5
  57. RAMALINGAM, B. (2013). Aid on the edge of chaos: Rethinking international cooperation in a complex world. Oxford University Press.
  58. SAFI, I., & AL-HASSAN, M. (2024). Reassessing disaster and emergency management: A child rights perspective. Sch Bull, 10(2), 32–38.
  59. SANDVIK, K. B., & LOHNE, K. (2014). The rise of the humanitarian drone: Giving content to an emerging concept. Millennium, 43(1), 145–164.
  60. SANDVIK, K. B., JUMBERT, M. G., KARLSRUD, J., & KAUFMANN, M. (2014). Humanitarian technology: A critical research agenda. International Review of the Red Cross.
  61. SARI, B. (2021). Evaluation of inter-institutional coordination in disaster management. Hastane Öncesi Dergisi, 6(3), 393–406.
  62. Save the Children. (2025). Helping children when they need it most. https://www.savethechildren.net/what-we-do/emergencies (Retrieved from:15.03.2025)
  63. SCHULLER, M. (2012). Killing with kindness: Haiti, international aid, and NGOs. Rutgers University Press.
  64. SHAW, R. (2012). Community-based disaster risk reduction. Emerald Group Publishing.
  65. SHAW, R., Mallick, F., & Islam, A. (2013). Disaster Risk Reduction Approaches in Bangladesh. Springer.
  66. SHERRY, J., & DUBIQUE, K. (2025). Non-governmental organizations (NGOs) as providers and distributors of disaster assistance. In The Routledge Handbook of Disaster Response and Recovery (pp. 110–124). Routledge.
  67. SHRUTHI, R. H., CHETHANA, H. R., MURALIDHAR, T., & TEJAS, V. (2024). UNet – Uniting NGOs, empowering networks, and amplifying social change. SSRN. https://doi.org/10.2139/ssrn.5190087
  68. SILOVE, D., STEEL, Z., MCGORRY, P., & MOHAN, P. (2007). Trauma exposure, post-migration stressors, and symptoms of anxiety, depression, and post-traumatic stress in Tamil asylum-seekers: Comparison with refugees and immigrants. Acta Psychiatrica Scandinavica, 111(5), 365–372.
  69. ŞENOL BALABAN, M., DOĞULU, C., AKDEDE, N., AKOĞLU, H., KARAKAYALI, O., YILMAZ, S.,. & KARANCI, A. N. (2024). Emergency response and community impact after February 6, 2023 Kahramanmaraş Pazarcık and Elbistan earthquakes: Reconnaissance findings and observations on affected region in Türkiye. Bulletin of Earthquake Engineering, 1–29. https://doi.org/10.1007/s10518-024-01867-3
  70. TEKİN BABUÇ, Z., & GÖKÇE, A. (2024). 6 Şubat deprem afetinin aile ve sosyal ilişkilere etkisi üzerine nitel bir analiz. Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi, 8(3), 789–813.
  71. TIERNEY, K. (2006). Social inequality, hazards, and disasters. In R. J. Daniels, D. F. Kettl, & H. Kunreuther (Eds.), On risk and disaster: Lessons from Hurricane Katrina (pp. 109–128). University of Pennsylvania Press.
  72. TIERNEY, K. (2006). Social inequality, hazards, and disasters. On Risk and Disaster: Lessons From Hurricane Katrina, 2(1), 109-128.
  73. TIERNEY, K. (2019). Disasters: A sociological approach. Polity Press.
  74. TOPKAYA, Ö. (2015). Yerel kalkınma stratejilerinin istihdamı arttırma ve kayıtdışı istihdamı azaltmadaki rolü. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 29(4).
  75. TOSUN, S. (2021). Bir Sosyal Politika Aracı Olarak AFAD. Hastane Öncesi Dergisi, 6(1), 117-134.
  76. TWIGG, J. (2015). Disaster risk reduction. Overseas Development Institute, Humanitarian Policy Group
  77. TÜRKER, H. B., KALKAN, M., & ORTAÇ, G. (2024). Reimagining resilience: The transformative role of urban green areas in Türkiye’s disaster preparedness. International Journal of Disaster Risk Reduction, 106, 104397.
  78. UNDRR. (2015). Sendai framework for disaster risk reduction 2015–2030. https://www.undrr.org/publication/sendai-framework-disaster-risk-reduction-2015-2030 (Retrieved from:12.03.2025)
  79. WISNER, B., GAİLLARD, J. C., & KELMAN, I. (2012). Handbook of hazards and disaster risk reduction and management. Routledge.
  80. XU, J., XU, D., LU, Y., & WANG, Q. (2018). A bridged government–NGOs relationship in post-earthquake reconstruction: The Ya’an service center in Lushan earthquake. Natural Hazards, 90, 537–562.
  81. YUNUS, M. (2003). Banker to the poor: Micro-lending and the battle against world poverty. PublicAffairs.
  82. GALEA, S., BREWIN, C. R., GRUBER, M., JONES, R. T., KING, D. W., KING, L. A.,. KESSLER, R. C. (2007). Exposure to hurricane-related stressors and mental illness after Hurricane Katrina. Archives of General Psychiatry, 64(12), 1427–1434.
  83. ŞENOL BALABAN, M., DOĞULU, C., AKDEDE, N., AKOĞLU, H., KARAKAYALI, O., YILMAZ, S.,. & KARANCI, A. N. (2024). Emergency response and community impact after February 6, 2023 Kahramanmaraş Pazarcık and Elbistan earthquakes: Reconnaissance findings and observations on affected region in Türkiye. Bulletin of Earthquake Engineering, 1–29. https://doi.org/10.1007/s10518-024-01867-3