Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightBulgular: Bibliyometrik analiz, dijital okuryazarlık araştırmalarının belirli akademik odaklar etrafında kümelendiğini göstermektedir.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Amaç: Bu çalışma, dijital okuryazarlık konusuna odaklanan akademik üretimi sistematik olarak analiz etmeyi ve bibliyometrik analiz yönteminin iletişim alanındaki potansiyelini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bibliyometrik yaklaşım, yalnızca yayın sayılarını ölçmenin ötesinde; kavramsal evrimleri, epistemolojik odakları ve bilgi üretimindeki coğrafi eşitsizlikleri görünür kılmak açısından işlevseldir. Özellikle, dijitalleşme süreciyle birlikte şekillenen bilimsel üretim ağlarını anlamak için eleştirel haritalama aracı olarak kullanılması önem arz etmektedir. Yöntem: Araştırma kapsamında, 2010–2024 yılları arasında Web of Science (WOS) veri tabanında, “communication” kategorisine dahil ve İngilizce olarak yayımlanmış hakemli makaleler taranmıştır. WOS’un yüksek etki faktörlü, disiplinlerarası dergileri kapsaması, analiz için uygun bir evren sunmuştur. Veri seti, “digital literacy”, “internet literacy”, “internet skills” ve “social media literacy” anahtar kelimeleriyle oluşturulmuş; VOSviewer yazılımı aracılığıyla yazar iş birlikleri, ülke ve kurum bazlı üretkenlik, anahtar kelime kümelenmeleri ve kavramsal evrim analizleri gerçekleştirilmiştir. Bulgular: Bibliyometrik analiz, dijital okuryazarlık araştırmalarının belirli akademik odaklar etrafında kümelendiğini göstermektedir. Özellikle ABD, Birleşik Krallık, Hollanda ve İsviçre gibi ülkeler akademik üretimde ön plandayken; Türkiye, Çin ve Güney Afrika gibi ülkelerde daha sınırlı katkı görülmüştür. Bu durum, küresel bilgi üretiminde devam eden coğrafi eşitsizliklere işaret etmektedir. Anahtar kelime analizleri, araştırma temalarının zamanla teknik becerilerden dezenformasyonla mücadele, algoritmik farkındalık, dijital etik ve yapay zeka okuryazarlığı gibi karmaşık temalara doğru evrildiğini göstermektedir. Bu eğilim, dijital okuryazarlığın yalnızca bireysel değil, aynı zamanda toplumsal ve politik boyutlar taşıyan bir alan haline geldiğini ortaya koymaktadır. New Media & Society ve Information, Communication & Society dergilerinin merkezi bilgi üretim platformları olarak öne çıkması, literatürdeki epistemolojik odakların Batı merkezli yapısını da pekiştirmektedir. Sonuç: Araştırma, dijital okuryazarlık literatürünün belirli araştırmacılar, kurumlar ve ülkeler etrafında yoğunlaştığını; bu yapının bilimsel bilgi üretiminde hiyerarşik bir merkez-çevre ilişkisi yarattığını göstermektedir. Bibliyometrik analiz yöntemi, yalnızca üretkenlik ya da atıf sayısı gibi nicel verileri değil; bilimsel ağların nasıl şekillendiğini, hangi kavramların öne çıktığını ve ne tür epistemolojik yönelimlerin baskın olduğunu ortaya koyarak, medya ve iletişim alanında eleştirel haritalama yapılmasına katkı sunmaktadır. Bulgular, küresel bilgi üretiminde coğrafi eşitsizliklerin sürdüğünü ve disiplinlerarası iş birliklerinin hala sınırlı olduğunu göstermektedir. Bu da alanda yalnızca sayısal eğilimleri değil, yapısal dengesizlikleri görünür kılan bütüncül analizlerin gerekliliğini ortaya koymaktadır.
Abstract
Aim: This study aims to systematically analyze academic production focused on digital literacy and to reveal the potential of bibliometric analysis methods in the field of communication. The bibliometric approach is functional in revealing conceptual evolutions, epistemological focuses, and geographical inequalities in knowledge production, beyond merely measuring the number of publications. In particular, it is important to use it as a critical mapping tool to understand the scientific production networks shaped by the digitalization process. Method: Within the scope of the research, peer-reviewed articles published in English and included in the “communication” category in the Web of Science database between 2010 and 2024 were scanned. WOS's coverage of high-impact, interdisciplinary journals provided a suitable universe for analysis. The dataset was created using the keywords “digital literacy,” “internet literacy,” “internet skills,” and “social media literacy.” Using VOSviewer software, author collaborations, country- and institution-based productivity, keyword clusters, and conceptual evolution analyses were conducted. Findings: Bibliometric analysis show that digital literacy research is clustered around specific academic foci. While countries such as the US, the UK, the Netherlands, and Switzerland are at the forefront of academic production, countries such as Turkey, China, and South Africa have made more limited contributions. This situation points to continuing geographical inequalities in global knowledge production. Keyword analyses show that research themes have evolved over time from technical skills to more complex themes such as combating disinformation, algorithmic awareness, digital ethics, and artificial intelligence literacy. This trend reveals that digital literacy has become a field that carries not only individual but also social and political dimensions. The prominence of New Media & Society and Information, Communication & Society as central knowledge production platforms reinforces the Western-centric structure of epistemological focuses in the literature. Conclusion: The research shows that the digital literacy literature is concentrated around certain researchers, institutions, and countries, creating a hierarchical center-periphery relationship in scientific knowledge production. The bibliometric analysis method contributes to critical mapping in the field of media and communication by revealing not only quantitative data such as productivity or citation counts, but also how scientific networks are shaped, which concepts are prominent, and what types of epistemological orientations are dominant. The findings show that geographical inequalities in global knowledge production persist and that interdisciplinary collaborations are still limited. This highlights the need for holistic analyses that reveal not only numerical trends but also structural imbalances in the field.