Dergiler / İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi / 2026 / Cilt: 10 Sayı: 26

Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminde Parlamentonun Etkinliği

Effectiveness of Parliament in Presidential Government System

Nihat Bilgiç(Sağlık Bakanlığı)0009-0008-5880-6548
Tuğba Yolcu(Tarsus Üniversitesi)0000-0002-7131-7545
Sayfa
33–55
Yayın Tarihi
2025-02-28
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Araştırma sonucunda yapılan anayasa değişikliği Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi sonrası parlamento etkinliğinde azalma meydana geldiği tespit edilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:16 Nisan 2017 tarihinde yapılan referandum ile Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın bir kısmı değiştirilmiş, parlamenter sistem yerini Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne bırakmıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Sistem değişikliği sonrası anayasal sistemin kurumlarının görev ve yetkilerinde birtakım değişiklikler meydana gelmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Araştırma sonucunda yapılan anayasa değişikliği Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi sonrası parlamento etkinliğinde azalma meydana geldiği tespit edilmiştir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:2017 Verileri
⚙️Değişkenler:Parlamento Etkinliği · Yürütme · Kuvvetler Ayrılığı

Özet

16 Nisan 2017 tarihinde yapılan referandum ile Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın bir kısmı değiştirilmiş, parlamenter sistem yerini Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne bırakmıştır. Sistem değişikliği sonrası anayasal sistemin kurumlarının görev ve yetkilerinde birtakım değişiklikler meydana gelmiştir. Sistem değişikliği sonrası Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin etkinliğinde meydana gelen değişim, parlamento etkinliği açısından önemlidir. Zira parlamenter sistem geleneği içinde yerleşen demokratik teamüller ve toplumun alışkanlıkları, sistem değişikliği sonrası başkanlık sistemlerine özgü olan bazı yeniliklerin kabul edilmesiyle birlikte tartışma konusu olmuştur. Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nin parlamento etkinliği açısından değerlendirilmesinin amaçlandığı bu çalışmada parlamenter sistemin uygulandığı 24., 25., 26. yasama dönemi ile Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nin uygulandığı 27. yasama dönemlerinde kanun yapım, parlamento kararları ve yine parlamentonun denetim işlevlerine dair veriler üzerinden nitel bir araştırma yöntemi olan durum çalışması ile değerlendirme yapılmıştır. Araştırma sonucunda yapılan anayasa değişikliği Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi sonrası parlamento etkinliğinde azalma meydana geldiği tespit edilmiştir.

Abstract

With the referendum held on April 16, 2017, a part of the Constitution of the Republic of Türkiye was amended, replacing the parliamentary system with a Presidential Government System. Following this system change, some alterations occurred in the duties and powers of the institutions within the constitutional framework. The shift in the effectiveness of the Grand National Assembly of Türkiye post-change is significant in terms of parliamentary effectiveness. This is particularly relevant because the democratic practices and habits established in the tradition of the parliamentary system have been called into question by adopting innovations specific to presidential systems. This study aims to evaluate the Presidential Government System's parliamentary effectiveness. A qualitative research method, specifically the case study approach, was used to assess data on law-making, parliamentary decisions, and the parliament's oversight functions during the 24th, 25th, and 26th legislative periods—when the parliamentary system was in place—and the 27th legislative period, which operated under the Presidential Government System. The research findings indicate that parliamentary effectiveness decreased after the constitutional amendment and the transition to the Presidential Government System.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Bilgiç, N., Yolcu, T. (2025). Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminde Parlamentonun Etkinliği. İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi, Cilt: 10 Sayı: 26, 33–55. https://doi.org/10.25204/iktisad.1517245

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (52)

  1. Alkan, H. (2017). Cumhurbaşkanlığı sisteminde meclisin denetim yetkisi. SETA Perspektif. 165. https://www.setav.org/assets/uploads/2017/02/165_perspektif.pdf
  2. Arpacı, İ. ve Baharçiçek, A. (2020). Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ne diyor? Cumhurbaşkanlığı kararnamelerine ilişkin bir içerik analizi. Ombudsman Akademik, 12, 31-70. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1186051
  3. Atar, Y. (2019). Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin hukuki rejimi ve anayasallık denetimi. Anayasa Yargısı Dergisi, 39(1), 241-259. https://ayam.anayasa.gov.tr/media/5902/yavuz-atar.pdf
  4. Bektaş, E. (2019). Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminde yasama-yürütme ilişkisi ve bu sistemin türkiye demokrasisine etkileri. Yasama Dergisi (39), 199-218. https://dergipark.org.tr/tr/pub/yasamadergisi/issue/54554/743404
  5. Bozlağan, R. (2016). Türk tipi başkanlık. İstanbul: Hayat Yayınları.
  6. Can, O. (2020). Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin hukuki rejimi: Anayasa mahkemesi yaklaşımı. Anayasa Yargısı, 37(1), 133-192. https://ayam.anayasa.gov.tr/media/6495/04_osman_can-min.pdf
  7. Çam, M. U. (2017). Kamu Harcamalarında Etkinlik ve Parlamenter Denetim. D.E.Ü. Hukuk Fakültesi Dergisi, 19, 2841-2870. https://hukuk.deu.edu.tr/wp-content/uploads/2017/11/8-MINE-UZUN-CAM.pdf
  8. Demir, F. (2013). Yarı başkanlık hükümet sistemi ve Türkiye. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 8(Özel), 0-876. https://doi.org/10.19168/jyu.85113
  9. Demirbağ, C. (2019). Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminde yasama organı, yasama süreci ve yasama sürecinde yasama-yürütme ilişkisi. Yasama Dergisi, 39, 13-50, https://dergipark.org.tr/tr/pub/yasamadergisi/issue/54554/743400
  10. Doğan, B. (2020). Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminde cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin yasama yetkisinin devredilmezliği ilkesi bağlamında değerlendirilmesi. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 28(3), 965-1003. https://doi.org/10.15337/suhfd.715113
  11. Duvan, Ö. A. (2019). Devlet teorisinde kuvvetler ayrılığının doğuşu: Locke ve Montesquieu. Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi, 4(1), 35-60. https://doi.org/10.33432/ybuhukuk.537635
  12. Duverger, M. (1962). Partiler ve siyasi rejimler (E. Özbudun, Çev.). Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 19(1). https://doi.org/10.1501/Hukfak_0000001440
  13. Duverger, M. (1974). Siyasi partiler (E. Özbudun, Çev.). Bilgi Yayınevi.
  14. Efe, H., Kemahlı, F. ve Kotan, M. L. (2015). Türkiye’nin parlamenter sistem deneyiminin önemi. KAÜ İİBF Dergisi, 6(11), 149-176. https://doi.org/10.18025/kauiibf.47492
  15. Erdoğan, M. (2009). Anayasa hukuku. Ankara: Orion Yayınları.
  16. Ergen, Z. ve Durak, O. B. (2020). Osmanlı İmparatorluğu’ndan günümüze bütçe hakkının gelişim süreci. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 29(3), 239-253. https://doi.org/10.35379/cusosbil.628952
  17. Fendoğlu, H. T. (2016). Başkanlık sistemi. İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 3(1), 39-60. https://doi.org/10.21492/inuhfd.239952
  18. Feyzioğlu, B. N. (2012). Modern anayasalarda bütçe hakkı. Maliye Araştırma Merkezi Konferansları, 29, 1-28.
  19. Gözler, K. (2004). Anayasa hukukuna giriş. Bursa: Ekin Kitabevi Yayınları.
  20. Gözler, K. (2009). Anayasa hukukunun genel esaslarına giriş. Seçkin Yayıncılık.
  21. Gözübüyük, Ş. (1994). Anayasa hukuku. Ankara: Turhan Kitapevi.
  22. İba, Ş. ve Söyler, Y. (2019). Yeni hükümet sisteminde Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile Cumhurbaşkanı kararının nitelik farkı ve hukuki sonuçları. Anayasa Yargısı, 36(1), 195-223. https://ayam.anayasa.gov.tr/media/5899/seref-iba-yasin-soyler.pdf
  23. İhtiyaroğlu, U. (2022). Siyasi partilerin yasama ve yürütme organları üzerindeki etkinliği. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 43, 23-43. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sbe/issue/72400/960175
  24. Kahraman, M. (2012). Türk anayasa hukukunda cumhurbaşkanlığı. Konya: Çizgi Kitabevi.
  25. Kamalak, İ. (2016). Başkanlık sistemi Türkiye’ye uyar mı? Toplum ve Demokrasi Dergisi, 3(6), 231-238. https://dergipark.org.tr/tr/pub/toplumdd/issue/22722/242517
  26. Karaer, A. (2021). Parlamenter ve başkanlık sistemlerinde yasamanın bütçe gücü. Sayıştay Dergisi, 32(122), 73-105. https://doi.org/10.52836/sayistay.1004569
  27. Karahöyük, M. (2023). Devlet sistemlerinde parlamento etkinliği ve demokratikleşmeye ilişkin karşılaştırmalı bir değerlendirme. https://rb.gy/233vcu
  28. Kuzu, B. (2017). Her yönü ile başkanlık sistemi: Yeni sistem cumhurbaşkanlığı modelimiz. BKY Yayınları.
  29. Küçük, A. (2021). Başkanlık sisteminin uygulandığı Güney Kore’de kanunların yapımında yasama ve yürütmenin etkinliği. Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 11(2), 97-155. https://doi.org/10.52273/sduhfd.964106
  30. Linz, J. J. (1990). The Perils of Presidentialism. Journal of Democracy 1(1), 51-69. https://doi.org/10.1353/jod.2005.0026
  31. Locke, J. (2002). Uygar yönetim üzerine ikinci inceleme: Sivil toplumda devlet (S. Taşçı ve H. Akman, Çev.). İstanbul: Metropol Yayınları.
  32. Mair, P. (2013). Ruling the void: The hollowing of Western democracy. Verso Books.
  33. Mevzuat.org. (2023). Cumhurbaşkanlığı kararnameleri. https://www.mevzuat.gov.tr/#cumhurbaskanligiKararnameleri
  34. Miş, N., Aslan, A., Ayvaz, M. E. ve Duran, H. (2016). Dünyada başkanlık sistemi uygulamaları. Seta Yayınları.
  35. Montesquieu, B. (2014). Kanunların ruhu üzerine (F. Boldaş, Çev.). Seç Yayınları.
  36. Muylle, K. J. (2003). Improving the effectiveness of parliamentary legislative procedures. Statute Law Review, 24(3), 169-186. https://doi.org/10.1093/slr/24.3.169
  37. O'Donnell, G. (1999). Counterpoints: Selected essays on authoritarianism and democratization. University of Notre Dame Press.
  38. Özbudun, E. (2005). Türk anayasa hukuku. Ankara: Yetkin Yayınları.
  39. Özer, M. A. ve Özmen, B. (2017). Parlamenter ve başkanlık sistemleri arasında konumunu arayan bürokrasi. Strategic Public Management Journal, 3, 17-34. https://doi.org/10.25069/spmj.343716
  40. Öztürk, M. (2022). Türk parlamento tarihinde hız ve etkinlik sorunu. İstanbul: Onikilevha Yayınları.
  41. Özyurt, D. ve Saka, A. (2021). Türk anayasalarına hükûmet sistemleri perspektifinden bir bakış. Adalet Dergisi, 67, 163-204. https://dergipark.org.tr/tr/pub/adaletdergisi/issue/65829/1025393
  42. Paçacı, İ. (2021). Başkanlık ve parlamenter sistem analizi. Ankara: Arı Sanat Yayınları.
  43. Sartori, G. (1997). Karşılaştırmalı anayasa mühendisliği: Yapılar, özendirici ve sonuçlar üzerine bir inceleme (E. Özbudun, Çev.). Ankara: Yetkin Yayınları.
  44. Subaşı, M. ve Okumuş, K. (2017). Bir araştırma yöntemi olarak durum çalışması. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21(2), 419-426. https://dergipark.org.tr/en/pub/ataunisosbil/issue/34503/424695
  45. TBMM. (2023). Resmi internet sitesi- Meclis araştırması. https://www5.tbmm.gov.tr/develop/owa/meclis_arastirma_onergeleri.sorgu_son_donem
  46. TBMM. (2023). Resmi internet sitesi- Yazılı soru önergeleri. https://www.tbmm.gov.tr/denetim/yazılı-soru-onergeleri
  47. TDK. (2023). Türk Dil Kurumu. https://sozluk.gov.tr/
  48. Tekin, A. (2022). Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminde yasamanın güçlendirilmesi: Sözlü soru ile yürütme ve bürokrasiden izahat istenmesi. İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 9(2), 297-334. https://doi.org/10.46547/imuhfd.2022.09.2.05
  49. Teziç, E. (2014). Anayasa hukuku (17. baskı). İstanbul: Beta Yayınları.
  50. Yılmaz, H. ve Biçer, M. (2010). Parlamentonun bütçe hakkını etkin kullanımının yeni bütçe sistemi çerçevesinde değerlendirilmesi. Maliye Dergisi, 158, 201-225. https://ms.hmb.gov.tr/uploads/2019/09/10.H.Hakan_.YILMAZ_Mustafa.BICER_.pdf
  51. Yolcu, T. (2019). Cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesinin Türk demokratikleşme sürecine etkisi. Akademisyen Yayınevi.
  52. Küçük, A. (2021). Başkanlık sisteminin uygulandığı Güney Kore’de kanunların yapımında yasama ve yürütmenin etkinliği. Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 11(2), 97-155. https://doi.org/10.52273/sduhfd.964106