KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi / 2026 / Sayı: 29

Çocukluk Çağı Travmaları ve Yetişkinlikte Kompulsif Satın Alma Davranışı: Psikososyal ve Sosyodemografik Bir Analiz

Childhood Trauma and Compulsive Buying Behavior in Adulthood: A Psychosocial and Sociodemographic Analysis

Saniye Teze(Gaziantep Üniversitesi)0000-0003-0079-7382
Filiz Çopuroğlu(GAZİANTEP ÜNİVERSİTESİ, İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ)0000-0002-1528-1541
Sayfa
724–742
Yayın Tarihi
2026-09-04
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgular, çocukluk çağı travmalarının tüm alt boyutlarının kompulsif satın alma davranışıyla pozitif ve anlamlı düzeyde ilişkili olduğunu göstermiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu araştırma, çocukluk çağı travmalarının alt boyutları ile kompulsif satın alma davranışı arasındaki ilişkileri incelemeyi ve bu ilişkileri seçilmiş sosyodemografik değişkenler bağlamında değerlendirmeyi amaçlamaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Araştırma, kesitsel ve ilişkisel tarama deseninde yürütülmüş; kolayda ve kartopu örnekleme yöntemleriyle Türkiye’de yaşayan 1035 yetişkin katılımcıdan veri toplanmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Bulgular, çocukluk çağı travmalarının tüm alt boyutlarının kompulsif satın alma davranışıyla pozitif ve anlamlı düzeyde ilişkili olduğunu göstermiştir.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Kompulsif satın alma davranışı · çocukluk çağı travmaları · fiziksel ihmal

Özet

Bu araştırma, çocukluk çağı travmalarının alt boyutları ile kompulsif satın alma davranışı arasındaki ilişkileri incelemeyi ve bu ilişkileri seçilmiş sosyodemografik değişkenler bağlamında değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Araştırma, kesitsel ve ilişkisel tarama deseninde yürütülmüş; kolayda ve kartopu örnekleme yöntemleriyle Türkiye’de yaşayan 1035 yetişkin katılımcıdan veri toplanmıştır. Veriler, Çocukluk Çağı Travmaları Ölçeği-Kısa Formu (ÇÇTÖ-KF) ve Kompulsif Satın Alma Ölçeği kullanılarak elde edilmiş; tanımlayıcı istatistikler, bağımsız örneklemler t-testi, tek yönlü varyans analizi, Pearson korelasyon analizi ve hiyerarşik çoklu regresyon analizi ile değerlendirilmiştir. Bulgular, çocukluk çağı travmalarının tüm alt boyutlarının kompulsif satın alma davranışıyla pozitif ve anlamlı düzeyde ilişkili olduğunu göstermiştir. Çok değişkenli regresyon modelinde ise yalnızca fiziksel ihmal ve cinsel istismar alt boyutları kompulsif satın alma davranışının anlamlı ve bağımsız yordayıcıları olarak belirlenmiştir. Sosyodemografik değişkenler arasında yalnızca katılımcının eğitim düzeyi nihai modele anlamlı ortak katkı sağlamıştır. Bulgular, kompulsif satın alma eğiliminin değerlendirilmesinde bireyin erken dönem yaşam deneyimleri ve psikososyal geçmişinin de dikkate alınmasının önemli olabileceğine işaret etmektedir.

Abstract

This study aimed to examine the relationships between the subdimensions of childhood trauma and compulsive buying behavior and to evaluate these associations within the context of selected sociodemographic variables. The study employed a cross-sectional, correlational survey design, and data were collected from 1,035 adults residing in Türkiye using convenience and snowball sampling methods. Data were obtained using the Childhood Trauma Questionnaire–Short Form (CTQ-SF) and the Compulsive Buying Scale and were analyzed using descriptive statistics, independent-samples t tests, one-way analysis of variance, Pearson correlation analysis, and hierarchical multiple regression analysis. The findings indicated that all subdimensions of childhood trauma were positively and significantly associated with compulsive buying behavior. In the multivariable regression model, however, only physical neglect and sexual abuse emerged as significant and independent predictors of compulsive buying behavior. Among the sociodemographic variables, only participants’ educational attainment made a significant overall contribution to the final model. The findings suggest that, when assessing compulsive buying tendencies, it may be important to consider individuals’ adverse early-life experiences and broader psychosocial histories.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Teze, S., Çopuroğlu, F. (2026). Çocukluk Çağı Travmaları ve Yetişkinlikte Kompulsif Satın Alma Davranışı: Psikososyal ve Sosyodemografik Bir Analiz. İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi, Sayı: 29, 724–742. https://doi.org/10.25204/iktisad.1940930

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (29)

  1. Baldwin, J. R., Wang, B., Karwatowska, L., Schoeler, T., Tsaligopoulou, A., Munafò, M. R., & Pingault, J.-B. (2023). Childhood maltreatment and mental health problems: A systematic review and meta-analysis of quasi-experimental studies. The American Journal of Psychiatry, 180(2), 117–126. https://doi.org/10.1176/appi.ajp.20220174
  2. Benjamini, Y., & Hochberg, Y. (1995). Controlling the false discovery rate: A practical and powerful approach to multiple testing. Journal of the Royal Statistical Society: Series B (Methodological), 57(1), 289–300. https://doi.org/10.1111/j.2517-6161.1995.tb02031.x
  3. Bernstein, D. P., & Fink, L. (1998). Childhood Trauma Questionnaire: A retrospective self-report manual San Antonio. TX: The Psychological Corporation.
  4. Bernstein, D. P., Fink, L., Handelsman, L., Foote, J., Lovejoy, M., Wenzel, K., Sapareto, E., & Ruggiero, J. (1994). Initial reliability and validity of a new retrospective measure of child abuse and neglect. American Journal of Psychiatry, 151(8), 1132–1136. https://doi.org/10.1176/ajp.151.8.1132
  5. Bernstein, D. P., Stein, J. A., Newcomb, M. D., Walker, E., Pogge, D., Ahluvalia, T., Stokes, J., Handelsman, L., Medrano, M., Desmond, D., & Zule, W. (2003). Development and validation of a brief screening version of the Childhood Trauma Questionnaire. Child Abuse & Neglect, 27(2), 169–190. https://doi.org/10.1016/S0145-2134(02)00541-0
  6. Bonferroni, C. E. (1936). Teoria statistica delle classi e calcolo delle probabilità. Pubblicazioni del R. Istituto Superiore di Scienze Economiche e Commerciali di Firenze, 8, 3–62.
  7. Carr, C. P., Martins, C. M. S., Stingel, A. M., Lemgruber, V. B., & Juruena, M. F. (2013). The role of early life stress in adult psychiatric disorders: A systematic review according to childhood trauma subtypes. Journal of Nervous and Mental Disease, 201(12), 1007–1020. https://doi.org/10.1097/NMD.0000000000000049
  8. Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2nd ed.). Lawrence Erlbaum Associates. Creswell, J. W. (2014). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (4th ed.). SAGE Publications.
  9. Çopuroğlu, F. (2023). Tüketicilerin sanal kaytarma davranışının kompulsif satın alma (alışveriş bağımlılığı) davranışı üzerindeki etkisi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(1), 157–168. https://doi.org/10.32709/akusosbil.1050119
  10. David, J., Kim, H. S., Hodgins, D. C., Dawson, S. J., Tabri, N., Shead, N. W., & Keough, M. T. (2024). Emotional difficulties mediate the impact of adverse childhood experiences on compulsive buying-shopping problems. Journal of Behavioral Addictions, 13(4), 1064–1073. https://doi.org/10.1556/2006.2024.00056
  11. Dimock, M. (2019). Defining generations: Where Millennials end and Generation Z begins. Pew Research Center. https://tinyurl.com/mpbz2bxx
  12. Dittmar, H. (2005). Compulsive buying—A growing concern? An examination of gender, age, and endorsement of materialistic values as predictors. British Journal of Psychology, 96(4), 467–491. https://doi.org/10.1348/000712605X53533
  13. Faber, R. J., & O’Guinn, T. C. (1989). Classifying compulsive consumers: Advances in the development of a diagnostic tool. Advances in Consumer Research, 16, 738–744. https://api.semanticscholar.org/CorpusID:147806820
  14. Faber, R. J., & O’Guinn, T. C. (1992). A clinical screener for compulsive buying. Journal of Consumer Research, 19(3), 459–469. https://doi.org/10.1086/209315
  15. Gruhn, M. A., & Compas, B. E. (2020). Effects of maltreatment on coping and emotion regulation in childhood and adolescence: A meta-analytic review. Child Abuse & Neglect, 103, 104446. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2020.104446
  16. Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2019). Multivariate data analysis (8th ed.). Cengage Learning.
  17. Lee, Y. J., & Park, J. K. (2008). The mediating role of consumer conformity in e-compulsive buying. Advances in Consumer Research, 35, 387–392. https://scispace.com/pdf/the-mediating-role-of-consumer-conformity-in-e-compulsive-3l3tg778kk.pdf
  18. Miu, A. C., Szentágotai-Tătar, A., Balázsi, R., Nechita, D., Bunea, I., & Pollak, S. D. (2022). Emotion regulation as mediator between childhood adversity and psychopathology: A meta-analysis. Clinical Psychology Review, 93, 102141. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2022.102141
  19. Müller, A., Joshi, M., & Thomas, T. A. (2022). Excessive shopping on the internet: Recent trends in compulsive buying-shopping disorder. Current Opinion in Behavioral Sciences, 44, 101116. https://doi.org/10.1016/j.cobeha.2022.101116
  20. Müller, A., Laskowski, N. M., Thomas, T. A., Antons, S., Tahmassebi, N., Steins-Loeber, S., Brand, M., & Georgiadou, E. (2023). Update on treatment studies for compulsive buying-shopping disorder: A systematic review. Journal of Behavioral Addictions, 12(3), 631–651. https://doi.org/10.1556/2006.2023.00033
  21. Norberg, M. M., David, J., Crone, C., Kakar, V., Kwok, C., Olivier, J., & Grisham, J. R. (2020). Determinants of object choice and object attachment: Compensatory consumption in compulsive buying-shopping disorder and hoarding disorder. Journal of Behavioral Addictions, 9(1), 153–162. https://doi.org/10.1556/2006.8.2019.68
  22. Ridgway, N. M., Kukar-Kinney, M., & Monroe, K. B. (2008). An expanded conceptualization and a new measure of compulsive buying. Journal of Consumer Research, 35(4), 622–639. https://doi.org/10.1086/591108
  23. Rogers, N. T., Power, C., & Pinto Pereira, S. M. (2021). Child maltreatment, early life socioeconomic disadvantage and all-cause mortality in mid-adulthood: Findings from a prospective British birth cohort. BMJ Open, 11, e050914. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2021-050914
  24. Şar, V., Öztürk, E., & İkikardeş, E. (2012). Validity and reliability of the Turkish version of the Childhood Trauma Questionnaire (CTQ). Türkiye Klinikleri Journal of Medical Sciences, 32(4), 1054–1063. https://doi.org/10.5336/medsci.2011-26947
  25. Thomas, T. A., Schmid, A. M., Kessling, A., Wolf, O. T., Brand, M., Steins-Loeber, S., & Müller, A. (2024). Stress and compulsive buying-shopping disorder: A scoping review. Comprehensive Psychiatry, 132, 152482. https://doi.org/10.1016/j.comppsych.2024.152482
  26. Turgut, B. (2023). Hedonik alışverişin tüketicilerin satın alma davranışlarına etkisi. İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi, 8(21), 667–685. https://doi.org/10.25204/iktisad.1234545
  27. Ünübol, B., Ünsalver, B. Ö., Ünübol, H., & Hızlı Sayar, G. (2022). The prevalence and psychological relation of problem shopping: Data from a large-scale sample from Turkey. BMC Psychology, 10, Article 11. https://doi.org/10.1186/s40359-021-00711-6
  28. Wooten, W., Laubaucher, C., George, G. C., Heyn, S. A., & Herringa, R. J. (2022). The impact of childhood maltreatment on adaptive emotion regulation strategies. Child Abuse & Neglect, 125, 105494. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2022.105494
  29. Zhang, H., Wang, W., Liu, S., Feng, Y., & Wei, Q. (2023). A meta-analytic review of the impact of child maltreatment on self-esteem: 1981 to 2021. Trauma, Violence, & Abuse, 24(5), 3398–3411. https://doi.org/10.1177/15248380221129587