KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi / 2026 / Sayı: 29

Türkiye’de Korumacı Dış Ticaret Politikaları ve Seçili Sektörlerde Etkileri

Protectionist Trade Policies in Türkiye and Their Effects on Selected Sectors

Nil Sirel Öztürk(TRAKYA UNIVERSITY)0000-0002-6106-0029
Ahmet Atakişi(TRAKYA ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-5792-3207
Sayfa
50–69
Yayın Tarihi
2026-02-24
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Elde edilen bulgular, Türkiye’nin Gümrük Birliği çerçevesinde serbest ticaret yükümlülüğü altındayken, üçüncü ülkelere yönelik korumacı tedbirler ile dış ticaret desenini önemli ölçüde dönüştürdüğünü göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, Türkiye’nin 1996 yılında Gümrük Birliği’ne tam üyeliğinin ardından üçüncü ülkelere yönelik uyguladığı tarife dışı korumacı dış ticaret politikalarının seçili sektörler üzerindeki etkilerini analiz etmektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Çalışmada, bu politikaların menşe ülke saptırıcı etkileri, Avrupa Birliği ülkeleri ile üçüncü ülkeler arasındaki ticaret yönelimleri bakımından Farkların Farkı (Difference-in-Differences) yöntemiyle ölçülmüştür.
💡
Sonuç & Katkı:Elde edilen bulgular, Türkiye’nin Gümrük Birliği çerçevesinde serbest ticaret yükümlülüğü altındayken, üçüncü ülkelere yönelik korumacı tedbirler ile dış ticaret desenini önemli ölçüde dönüştürdüğünü göstermektedir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Korumacılık · tarife dışı önlemler · gümrük birliği

Özet

Bu çalışma, Türkiye’nin 1996 yılında Gümrük Birliği’ne tam üyeliğinin ardından üçüncü ülkelere yönelik uyguladığı tarife dışı korumacı dış ticaret politikalarının seçili sektörler üzerindeki etkilerini analiz etmektedir. Dünya genelinde serbest ticaret eğilimleri hâkimken, birçok ülke belirli sektörlerde korumacı önlemler uygulamayı sürdürmektedir. Türkiye de özellikle tekstil, ayakkabı, mobilya, parça ve kauçuk sektörlerinde; anti-damping vergileri, ek mali yükümlülükler ve gözetim uygulamaları gibi çeşitli tarife dışı araçlarla dış ticaretini şekillendirmektedir. Çalışmada, bu politikaların menşe ülke saptırıcı etkileri, Avrupa Birliği ülkeleri ile üçüncü ülkeler arasındaki ticaret yönelimleri bakımından Farkların Farkı (Difference-in-Differences) yöntemiyle ölçülmüştür. Söz konusu sektörler, Türkiye’nin hem ithalatçı hem de ihracatçı olduğu ve koruma önlemlerinin asimetrik uygulandığı alanlardır. Elde edilen bulgular, Türkiye’nin Gümrük Birliği çerçevesinde serbest ticaret yükümlülüğü altındayken, üçüncü ülkelere yönelik korumacı tedbirler ile dış ticaret desenini önemli ölçüde dönüştürdüğünü göstermektedir. Bu bulgular, Türkiye’nin Gümrük Birliği kapsamında üçüncü ülkelere karşı uyguladığı koruma önlemlerinin, AB ile bütünleşme sürecinde ticaret saptırıcı sonuçlar doğurduğunu göstermektedir.

Abstract

This study examines the effects of Türkiye’s non-tariff protectionist trade policies, particularly those implemented after its 1996 Customs Union membership, on selected industrial sectors. While the global discourse often promotes trade liberalization, many countries—including Türkiye—have adopted sector-specific protectionist tools such as anti-dumping duties, additional customs taxes, and surveillance measures. Focusing on the textile, footwear, furniture, spare parts, and rubber sectors, the study investigates whether such policies have led to origin-diverting trade effects between EU member states and third countries. Using the DiD methodology, the research analyses changes in trade flows by sector and country, highlighting the distortionary role of non-tariff measures in international trade structure. The selection of sectors reflects Türkiye’s dual position as both an importer and exporter, with asymmetric trade policy practices toward EU and non-EU countries. The findings contribute to the literature by offering empirical evidence on how Türkiye’s trade measures, despite its Customs Union obligations, have reshaped sectoral trade dynamics. These findings indicate that Türkiye’s non-tariff protection measures against third countries under the Customs Union framework lead to trade-diverting outcomes in favor of the EU during its integration process.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Öztürk, N. S., Atakişi, A. (2026). Türkiye’de Korumacı Dış Ticaret Politikaları ve Seçili Sektörlerde Etkileri. İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi, Sayı: 29, 50–69. https://doi.org/10.25204/iktisad.1738484

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (59)

  1. Anderson, J. E. ve Neary, J. P. (2005). Measuring the restrictiveness of international trade policy. The MIT Press.
  2. Angrist, J. D. ve Pischke, J. S. (2009). Mostly harmless econometrics: An empiricist's companion. Princeton university press.
  3. Autor, D. H. (2003). Outsourcing at will: The contribution of unjust dismissal doctrine to the growth of employment outsourcing. Journal of Labor Economics, 21(1), 1-42. https://doi.org/10.1086/344122
  4. Baier, S. L. ve Bergstrand, J. H. (2007). Do free trade agreements actually increase members' international trade?. Journal of International Economics, 71(1), 72-95. https://doi.org/10.1016/j.jinteco.2006.02.005
  5. Balasubramanyam, V. ve Togan, S. (Ed.). (2016). The economy of Turkey since liberalization. Springer.
  6. Baldwin, R. E. (2006). Multilateralising regionalism: spaghetti bowls as building blocs on the path to global free trade. World Economy, 29(11), 1451-1518. https://doi.org/10.1111/j.1467-9701.2006.00852.x
  7. Balkır, C. (2016). Uluslararası ekonomik bütünleşme: Kuram, politika ve uygulama AB ve dünya örnekleri (2. baskı). İstanbul Bilgi Üniversitesi.
  8. Blaug, M. (2014). İktisat kuramının geçmişine bakış. Elif Yayınevi.
  9. Bown, C. P. (2011). Taking stock of antidumping, safeguards and countervailing duties, 1990–2009. The World Economy, 34(12), 1955-1998. https://doi.org/10.1111/j.1467-9701.2011.01388.x
  10. Card, D. ve Krueger, A. B. (1993). Minimum wages and employment: A case study of the fast food industry in New Jersey and Pennsylvania. National Bureau of Economic Research, Working Paper No. 4509. https://doi.org/10.3386/w4509
  11. Carter, D. B. ve Poast, P. (2020). Barriers to trade: How border walls affect trade relations. International Organization, 74(1), 165–185. https://doi.org/10.1017/S0020818319000353
  12. Conley, T. G. ve Taber, C. R. (2011). Inference with “difference in differences” with a small number of policy changes. The Review of Economics and Statistics, 93(1), 113–125. https://doi.org/10.1162/REST_a_00049
  13. Ekinci, A. (1997). Günümüzde dünyada ve Türkiye'de korumacılık politikaları ve uygulamaları. Anadolu Üniversitesi Yayınları.
  14. Feng, P., Zhou, X., Zhang, D., Chen, Z. ve Wang, S. (2022). The impact of trade policy on global supply chain network equilibrium: A new perspective of product-market chain competition. Omega, 109, 102612. https://doi.org/10.1016/j.omega.2022.102612
  15. Greenaway, D. (2008). Global trade policy 2007. Wiley. https://doi.org/10.1002/9781444306712
  16. Habyarimana, J. B. ve Kakkar, V. (2023). Externally funded trade policy reforms and firm productivity: Evidence from a world database of reforms funded by foreign aid agencies. Kyklos, 76(2), 196–222. https://doi.org/10.1111/kykl.12325
  17. Harrison, G. W., Rutherford, T. F. ve Tarr, D. G. (1997). Economic implications for Turkey of a Customs Union with the European Union. European Economic Review, 41(3-5), 861-870. https://doi.org/10.1016/S0014-2921(97)00043-3
  18. Herghelegiu, C. (2018). The political economy of non‐tariff measures. The World Economy, 41(1), 262–286. https://doi.org/10.1111/twec.12582
  19. İncekara, A. (1995). Türkiye'de teşvik sistemi: Genel değerlendirme. İstanbul Ticaret Odası Yayınları.
  20. Kaminski, B. (1999). World Bank technical paper No. 441. https://tinyurl.com/3xm6tm4c
  21. Kazgan, G. (1988). Ekonomide dışa açık büyüme. Altın Kitaplar Yayınevi.
  22. Kee, H. L., Nicita, A. ve Olarreaga, M. (2009). Estimating trade restrictiveness indices. The Economic Journal, 119(534), 172-199. https://doi.org/10.1111/j.1468-0297.2008.02209.x
  23. Kinzius, L., Sandkamp, A. ve Yalcin, E. (2019). Trade protection and the role of non-tariff barriers. Review of World Economics, 155(4), 603-643. https://doi.org/10.1007/s10290-019-00341-6
  24. Kravchenko, A., Strutt, A., Utoktham, C. ve Duval, Y. (2022). New price-based bilateral ad-valorem equivalent estimates of non-tariff measures. Journal of Global Economic Analysis, 7(2). https://doi.org/10.21642/JGEA.070202AF
  25. Krugman, P., Obstfeld, M., ve Melitz, M. (2018). International Economics Theory and Policy 10e. Pearson. Lee, J. W. ve Swagel, P. (1997). Trade barriers and trade flows across countries and industries. Review of economics and statistics, 79(3), 372-382.https://doi.org/10.1162/003465300556968
  26. Mansfield, E. D. ve Busch, M. L. (1995). The political economy of nontariff barriers: a cross-national analysis. International Organization, 49(4), 723-749. https://doi.org/10.1017/S0020818300028496
  27. Meyer, B. D. (1995). Natural and Quasi-Experiments in Economics. Journal of Business & Economic Statistics, 13(2), 151–161. https://doi.org/10.1080/07350015.1995.10524589
  28. Peci, J. ve Sanjuán, A. I. (2020). The dual trade impact of non-tariff measures: An empirical assessment of China’s pork imports. European Review of Agricultural Economics, 47(5), 1716–1739. https://doi.org/10.1093/erae/jbaa005
  29. Resmî Gazete (2003a). İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesine İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2003/6). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2003/04/20030430.htm#16
  30. Resmî Gazete (2004a). İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesine İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2004/3). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2004/02/20040207.htm#7
  31. Resmî Gazete (2008a). İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesine İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2008/31). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2008/09/20080905-10.htm
  32. Resmî Gazete (2008b). Bakanlar Kurulu Kararı. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2008/12/20081231M2-1.htm
  33. Resmî Gazete (2008c). İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesine İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2008/29). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2008/08/20080827-8.htm
  34. Resmî Gazete (2008d). İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesine İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2008/14). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2008/04/20080426-6.htm
  35. Resmî Gazete (2009a). İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesine İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2009/3). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2009/02/20090206-17.htm
  36. Resmî Gazete (2010a). İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesine İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2010/18). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2010/07/20100720-9.htm
  37. Resmî Gazete (2014a). İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesine İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2014/9). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2014/03/20140327-5.htm
  38. Resmî Gazete (2014b). İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesine İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2014/31). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2014/10/20141016-8.htm
  39. Resmî Gazete (2014b). İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesine İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2014/22). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2014/07/20140725-12.htm
  40. Resmî Gazete (2014c). Bakanlar Kurulu Kararı. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2014/08/20140802-4.htm
  41. Resmî Gazete (2015a). Bakanlar Kurulu Kararı. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/05/20150523-3.htm
  42. Resmî Gazete (2016a). İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesine İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2016/40). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2016/11/20161112-9.htm
  43. Resmî Gazete (2018a). İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesine İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2018/23). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/06/20180621-15.htm
  44. Santeramo, F. G. ve Lamonaca, E. (2019). The effects of non‐tariff measures on agri‐food trade: A review and meta‐analysis of empirical evidence. Journal of Agricultural Economics, 70(3), 595–617. https://doi.org/10.1111/1477-9552.12316
  45. Seyidoğlu, H. (2003). Uluslararası iktisat (Geliştirilmiş 15. baskı). Güzem Can Yayınları.
  46. Smith, A. (2006). Ulusların zenginliği (Çev. M. Saltoğlu). Palme Yayıncılık.
  47. Strange, S. (1985). Protectionism and world politics. International Organization, 39(2), 233–259. https://doi.org/10.1017/S0020818300026965
  48. T.C. Dışişleri Bakanlığı. (2025, 15 Haziran). 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı (Gümrük Birliği Kararı). https://www.mfa.gov.tr/1-95-sayili-ortaklik-konseyi-karari-gumruk-birligi-karari.tr.mfa
  49. Ticaret Bakanlığı. (2025, 16 Temmuz). İthalatta Korunma Önlemleri / Anti-Dumping – Safeguard Measures. https://www.ticaret.gov.tr/ithalat/ticaret-politikasi-savunma-araclari/korunma-onlemleri
  50. Trade Map. (2025, 15 Şubat). İthalat ve ihracat verileri, 2002–2022. www.trademap.org
  51. Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM). (2001). Tekstil ve hazır giyim araştırma komisyon raporu. https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d21/c060/b086/tbmm210600860186.pdf
  52. Uysal, Y. (1993). GATT Anlaşmasının dünya tarım ürünleri ticareti ve Türkiye tarım sektörü üzerine etkileri. İzmir Ticaret Borsası Yayınları.
  53. Viner, J. (2014). The customs union issue. Oxford University Press.
  54. Vitale, A. (2020). Protectionism and the global trade stagnation. Przegląd Europejski (European Studies Quarterly), (4), 147–153. https://doi.org/10.31338/1641-2478pe.4.20.12
  55. Vlassis, A. (2016). European Commission, trade agreements and diversity of cultural expressions: Between autonomy and influence. European Journal of Communication, 31(4), 446–461. https://doi.org/10.1177/0267323116655506
  56. Wang, X., Liu, Z., Lv, Y. ve Zhao, C. (2019). Trade barriers and participation in the global value chain: An empirical study based on anti‐dumping toward China. China & World Economy, 27(2), 86–106. https://doi.org/10.1111/cwe.12276
  57. World Trade Organization (WTO). (2022). Annual report 2022. https://www.wto.org/english/res_e/booksp_e/anrep_e/anrep22_e.pdf
  58. Krugman, P., Obstfeld, M., ve Melitz, M. (2018). International Economics Theory and Policy 10e. Pearson. Lee, J. W. ve Swagel, P. (1997). Trade barriers and trade flows across countries and industries. Review of economics and statistics, 79(3), 372-382.https://doi.org/10.1162/003465300556968
  59. Mansfield, E. D. ve Busch, M. L. (1995). The political economy of nontariff barriers: a cross-national analysis. International Organization, 49(4), 723-749. https://doi.org/10.1017/S0020818300028496