KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi / 2026 / Sayı: 43

Okul Psikolojik Danışmanları Özel Gereksinimi Olan Öğrencilere Yapılan Zorbalığı Önlemeye Hazırlar Mı?

Are School Psychological Counsellors Prepared to Prevent Bullying of Students with Special Needs?

Yusuf Yalçın(Şehit Yakup Sürücü Anadolu Lİsesi)0009-0003-9520-411X
Gamze Alak(ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ, KAZIM KARABEKİR EĞİTİM FAKÜLTESİ)0000-0002-4054-5617
Sayfa
354–381
Yayın Tarihi
2026-10-15
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgular, on tema ve otuz bir alt temayı kapsayan dört üst tema ortaya koymuştur.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, okul psikolojik danışmanlarının özel gereksinimli öğrencilere yönelik zorbalıkla baş etme konusundaki hazırbulunuşluklarına ilişkin algı ve deneyimlerini incelemektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Katılımcılar, Erzurum’un üç merkez ilçesindeki ortaokul ve liselerde görev yapan ve özel gereksinimli öğrencilerin dâhil olduğu zorbalık olaylarıyla karşılaşmış 16 okul psikolojik danışmandan oluşmaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Bulgular, on tema ve otuz bir alt temayı kapsayan dört üst tema ortaya koymuştur.
🔬Tür:Laboratuvar & Saha Deneyi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Özel gereksinimli öğrenciler · Okul psikolojik danışmanları · Zorbalık

Özet

Bu çalışma, okul psikolojik danışmanlarının özel gereksinimli öğrencilere yönelik zorbalıkla baş etme konusundaki hazırbulunuşluklarına ilişkin algı ve deneyimlerini incelemektedir. Araştırmada nitel çerçevede fenomenolojik desen kullanılmıştır. Katılımcılar, Erzurum’un üç merkez ilçesindeki ortaokul ve liselerde görev yapan ve özel gereksinimli öğrencilerin dâhil olduğu zorbalık olaylarıyla karşılaşmış 16 okul psikolojik danışmandan oluşmaktadır. Veriler, yarı yapılandırılmış görüşmeler ve tamamlayıcı bir anket yoluyla toplanmıştır. Görüşme verileri refleksif tematik analizle, anket verileri ise betimsel istatistiklerle analiz edilmiştir. Bulgular, on tema ve otuz bir alt temayı kapsayan dört üst tema ortaya koymuştur. Okul psikolojik danışmanları zorbalığı sözel, sosyal ve fiziksel davranışlar olarak tanımlamış ve siber zorbalıkta algıladıkları artışa dikkat çekmiştir. Katılımcılar, özel gereksinimli öğrencileri sosyal ve iletişim güçlükleri ile sınırlı akran farkındalığı nedeniyle zorbalığa karşı daha savunmasız olarak algılamıştır. Katılımcıların çoğu, müdahalelerin önleyici olmaktan çok tepkisel olduğunu ifade etmiş ve okul genelinde sistematik yaklaşımlara ihtiyaç olduğunu vurgulamıştır. Ayrıca öğretmenler, yöneticiler, ebeveynler ve uzmanlar arasındaki iş birliğinin önemi öne çıkmıştır. Katılımcılar, lisans ve lisansüstü eğitimlerin yetersizliğine, politika çerçeveleri ile yapılandırılmış müdahale programlarındaki eksikliklere dikkat çekmiştir. Bulgular, özel gereksinimli öğrencilerin güvenliğini ve psikososyal iyi oluşunu sağlamak ve kapsayıcı zorbalık karşıtı politikalar geliştirmek için okul psikolojik danışmanlarının önleme ve müdahale yetkinliklerinin güçlendirilmesinin kritik önem taşıdığını göstermektedir.

Abstract

This study examines school psychological counsellors’ perceptions and experiences regarding their readiness to address bullying targeting students with special needs. A phenomenological design within a qualitative framework was employed. The participants were 16 school psychological counsellors working in middle and high schools across three central districts of Erzurum, Türkiye, all of whom had experience with bullying incidents involving students with special needs. Data were collected through semi-structured interviews and a supplementary survey. Interview data were analysed using reflexive thematic analysis, while survey data were analysed using descriptive statistics. The findings yielded four overarching themes comprising ten themes and thirty-one subthemes. School psychological counsellors defined bullying as verbal, social, and physical acts and reported a perceived increase in cyberbullying. Participants perceived students with special needs as being particularly vulnerable to bullying, referring to social and communication difficulties and limited peer awareness. Most participants indicated that interventions were largely reactive rather than preventive, emphasising the need for systematic, school-wide approaches. The importance of collaboration among teachers, administrators, parents, and specialists was also highlighted. Participants noted inadequacies in undergraduate and postgraduate training, as well as gaps in policy frameworks and structured intervention programmes. Overall, the findings suggest that strengthening school psychological counsellors’ prevention and intervention competencies is critical for ensuring the safety and psychosocial well-being of students with special needs and for developing inclusive anti-bullying policies.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Yalçın, Y., Alak, G. (2026). Okul Psikolojik Danışmanları Özel Gereksinimi Olan Öğrencilere Yapılan Zorbalığı Önlemeye Hazırlar Mı?. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı: 43, 354–381. https://doi.org/10.54600/igdirsosbilder.1955490

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (80)

  1. Adalar Çelenk, T. E., & Yıldızlar, O. (2019). Lise öğrencilerinde akran zorbalığı ve mağduriyetinin incelenmesi. Sağlık ve Yaşam Bilimleri Dergisi, 1(2), 24-31. https://doi.org/10.33308/2687248X.201912150
  2. Aksoy, V., & Diken, İ. H. (2009). Rehber öğretmenlerin özel eğitimde psikolojik danışma ve rehberliğe ilişkin öz yeterlik algılarının incelenmesi. İlköğretim Online, 8(3), 709–719.
  3. Alkeraida, A. (2026). School counselors’ self-efficacy in addressing bullying of students with disabilities in mainstream schools: Predictors and implications. Frontiers in Education, 11, Article 1820270. https://doi.org/10.3389/feduc.2026.1820270
  4. Archer, J., & Coyne, S. M. (2005). An integrated review of indirect, relational, and social aggression. Personality and Social Psychology Review, 9(3), 212–230. https://doi.org/10.1207/s15327957pspr0903_2
  5. Arseneault, L., Bowes, L., & Shakoor, S. (2010). Bullying victimization in youths and mental health problems: ‘Much ado about nothing’? Psychological Medicine, 40(5), 717–729. https://doi.org/10.1017/S0033291709991383
  6. Aydemir, T. (2024). Özgül öğrenme güçlüğü olan öğrencilerin sosyal becerilerinin ve problem davranışlarının akran zorbalığına maruz kalmalarında rolünün incelenmesi. Journal of International Management Educational and Economics Perspectives, 12(1), 77–90. https://izlik.org/JA25TW95PL
  7. Aypay, A., Durmuş, E., & Aybek, E. C. (2016). Akran zorbalığı, okul tükenmişliği ve ebeveyn izlemesi arasındaki ilişki. The Journal of International Social Research, 9(43), 1389–1396.
  8. Barik, E., & Yurtal, F. (2023). Akran zorbalığı ile baş etmede sınıf öğretmenlerinin kullandıkları stratejiler ve karşılaştıkları güçlükler. Turkish Journal of Educational Studies, 10(2), 133–150. https://doi.org/10.33907/turkjes.1081627
  9. Bauman, S., Rigby, K., & Hoppa, K. (2008). US teachers’ and school counsellors’ strategies for handling school bullying incidents. Educational Psychology, 28(7), 837–856. https://doi.org/10.1080/01443410802379085
  10. Benli, E., & Özdemir, A. (2024). Okul psikolojik danışmanlarının akran zorbalığına ilişkin deneyimleri: Nitel bir çalışma. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 61, 2436–2454.
  11. Blake, J. J., Kim, E. S., Lund, E. M., Zhou, Q., Kwok, O. M., & Benz, M. R. (2016). Predictors of bully victimization in students with disabilities: A longitudinal examination using a national data set. Journal of Disability Policy Studies, 26(4), 199–208. https://doi.org/10.1177/1044207314539012
  12. Blake, J. J., Lund, E. M., Zhou, Q., Kwok, O. M., & Benz, M. R. (2012). National prevalence rates of bully victimization among students with disabilities in the United States. School Psychology Quarterly, 27(4), 210–222. https://doi.org/10.1037/spq0000008
  13. Braun, V., & Clarke, V. (2016). (Mis)conceptualising themes, thematic analysis, and other problems with Fugard and Potts’ (2015) sample-size tool for thematic analysis. International Journal of Social Research Methodology, 19(6), 739-743. https://doi.org/10.1080/13645579.2016.1195588
  14. Braun, V., & Clarke, V. (2019). Reflecting on reflexive thematic analysis. Qualitative research in sport, exercise and health, 11(4), 589-597. https://doi.org/10.1080/2159676X.2019.1628806
  15. Braun, V., & Clarke, V. (2021). Can I use TA? Should I use TA? Should I not use TA? Comparing reflexive thematic analysis and other pattern‐based qualitative analytic approaches. Counselling and Psychotherapy Research, 21(1), 37-47. https://doi.org/10.1002/capr.12360
  16. Braun, V., & Clarke, V. (2022). Conceptual and design thinking for thematic analysis. Qualitative Psychology, 9(1), 3-26. https://doi.org/10.1037/qup0000196
  17. Burnukara, P., & Uçanok, Z. (2012). Okul ortamı ve sanal ortamda meydana gelen akran zorbalığı ne ölçüde örtüşüyor? Türk Psikoloji Dergisi, 27(69), 81–100.
  18. Card, N. A., Isaacs, J., & Hodges, E. V. E. (2009). Aggression and victimization in children’s peer groups: A relationship perspective. In A. L. Vangelisti (Ed.), Feeling hurt in close relationships (pp. 235–259). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511770548.013
  19. Çarkıt, E., & Bacanlı, F. (2020). Okullarda akran zorbalığı: Öğretmen görüşlerine göre nitel bir çalışma. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 15(24), 2545–2583. https://doi.org/10.26466/opus.644848
  20. Cenkseven Önder, F., Yurtal, F., & Bulut Özsezer, S. (2016). Okullarda zorbalığı önleme ve müdahale etmeye yönelik yapılan uygulamalar: Psikolojik danışman görüşleri. The Journal of Academic Social Science Studies, 52, 57–70. https://doi.org/10.9761/JASSS3689
  21. Cowie, H., Hutson, N., Oztug, O., & Myers, C. (2008). The impact of peer support schemes on pupils’ perceptions of bullying, aggression and safety at school. Emotional and Behavioural Difficulties, 13(1), 63–71. https://doi.org/10.1080/13632750701814708
  22. Doğan, A., Keser, E., Şen, Z., Yanagida, T., Gradinger, P., & Strohmeier, D. (2017). Evidence based bullying prevention in Turkey: Implementation of the ViSC Social Competence Program. International Journal of Developmental Science, 11(3–4), 93–108. https://doi.org/10.3233/DEV-170223
  23. Doğan, S., & Keleş, O. (2023). Nedenleri, sonuçları ve çözüm önerileri bağlamında akran zorbalığı: Bir olgubilim çalışması. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 59, 1–32. https://izlik.org/JA45ZT36KN
  24. Dooley, J. J., Pyżalski, J., & Cross, D. (2009). Cyberbullying versus face-to-face bullying: A theoretical and conceptual review. Zeitschrift für Psychologie/Journal of Psychology, 217(4), 182–188. https://doi.org/10.1027/0044-3409.217.4.182
  25. Eilts, J., & Koglin, U. (2022). Bullying and victimization in students with emotional and behavioural disabilities: a systematic review and meta-analysis of prevalence rates, risk and protective factors. Emotional and Behavioural Difficulties, 27(2), 133–151. https://doi.org/10.1080/13632752.2022.2092055
  26. Espelage, D. L., & Swearer, S. M. (2003). Research on school bullying and victimization: What have we learned and where do we go from here? School Psychology Review, 32(3), 365–383. https://doi.org/10.1080/02796015.2003.12086206
  27. Espelage, D. L., Polanin, J. R., & Low, S. K. (2014). Teacher and staff perceptions of school environment as predictors of student aggression, victimization, and willingness to intervene in bullying situations. School Psychology Quarterly, 29(3), 287–305. http://dx.doi.org/10.1037/spq0000072
  28. Espelage, D. L., Rose, C., Nickodem, K., Robinson, L. E., El Sheikh, A., Hanebutt, R. A., Forber-Pratt, A., Graves, K., Valido, A., Ingram, K., Milarsky, T. K., Drescher, A., Ousley, C., Mirielli, L., Gomez, A. M., Clements, G., Salama, C., Chalfant, P., & Poekert, P. (2024). Pilot evaluation of DIsability Anti-BuLlying (DIAL) training for elementary special and general education teachers: Impact on teacher self-efficacy, attitudes toward bullying, and student outcomes. International Journal of Bullying Prevention, 6, 434–448. https://doi.org/10.1007/s42380-023-00168-8
  29. Farmer, T., Wike, T. L., Alexander, Q. R., Rodkin, P. C., & Mehtaji, M. (2015). Students with disabilities and involvement in peer victimization: Theory, research, and considerations for the future. Remedial and Special Education, 36(5), 263–274. https://doi.org/10.1177/0741932515572911
  30. Fink, E., Deighton, J., Humphrey, N., & Wolpert, M. (2015). Assessing the bullying and victimization experiences of children with special educational needs in mainstream schools: Development and validation of the Bullying Behaviour and Experience Scale. Research in Developmental Disabilities, 36, 611–619. https://doi.org/10.1016/j.ridd.2014.10.048
  31. Goodman-Scott, E., & Boulden, R. (2020). School counselors’ experiences with the Section 504 process: “I want to be a strong team member… [not] a case manager.” Professional School Counseling, 23(1). https://doi.org/10.1177/2156759X20919378
  32. Hartley, M. T., Bauman, S., Nixon, C. L., & Davis, S. (2015). Comparative study of bullying victimization among students in general and special education. Exceptional Children, 81(2), 176–193. https://doi.org/10.1177/0014402914551741
  33. Hebron, J. S. (2012). Bullying of children and young people with autism spectrum disorders: An investigation into prevalence, victim role, risk and protective factors [Doctoral dissertation, The University of Manchester]. The University of Manchester Research Repository. https://research.manchester.ac.uk/en/studentTheses/bullying-of-children-and-young-people-with-autism-spectrum-disord
  34. Herkama, S., Larose, M. P., Harjuniemi, I., Pöyhönen, V., Yanagida, T., Kankaanpää, E., & Salmivalli, C. (2024). Improving the implementation of KiVa antibullying program with tailored support: Study protocol for a cluster randomized controlled trial. Contemporary Clinical Trials, 137, 107407. https://doi.org/10.1016/j.cct.2023.107407
  35. İğde, S., Gözler, A., & Gülgün, U. (2024). Akran zorbalığına yönelik psikolojik danışman görüşlerinin incelenmesi üzerine nitel bir araştırma. The Journal of International Educational Sciences, 37, 545–577. https://doi.org/10.29228/INESJOURNAL.73180
  36. İlerisoy, M. (2023). Yorumlayıcı fenomenolojik analiz. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(46), 509–527. https://doi.org/10.46928/iticusbe.1176444
  37. Juvonen, J., & Graham, S. (2014). Bullying in schools: The power of bullies and the plight of victims. Annual Review of Psychology, 65, 159–185. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-010213-115030
  38. Karataş, E., & Taymaz Sarı, O. (2024). Özel eğitim okullarında psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinin incelenmesi: Psikolojik danışmanlar örneği. Trakya Eğitim Dergisi, 14(2), 761–784. https://doi.org/10.24315/tred.1388661
  39. Kutlu, M., & Karaca, N. H. (2022). 3. ve 4. sınıf öğretmenlerinin akran zorbalığına yönelik görüşlerinin incelenmesi. Kafkas Eğitim Araştırmaları Dergisi, 9(2), 621–641. https://doi.org/10.30900/kafkasegt.983537
  40. Lund, E. M., Blake, J. J., Ewing, H. K., & Banks, C. S. (2012). School counselors’ and school psychologists’ bullying prevention and intervention strategies: A look into real-world practices. Journal of School Violence, 11(3), 246–265. https://doi.org/10.1080/15388220.2012.682005
  41. Ministry of National Education of the Republic of Türkiye. (2019, December 25). 2023 vizyonu [2023 vision]. General Directorate of Basic Education. Retrieved August 26, 2026, from https://tegm.meb.gov.tr/www/2023-vizyonu/icerik/23
  42. Ministry of National Education of the Republic of Türkiye. (2022, May 27). Akran zorbalığı ve siber zorbalıkla mücadelede yeni içerikler hazırlandı [New content developed to combat peer bullying and cyberbullying]. Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü. https://orgm.meb.gov.tr/www/akran-zorbaligi-ve-siber-zorbalikla-mucadelede-yeni-icerikler-hazirlandi/icerik/2015
  43. Nichter, M., & Edmonson, S. L. (2005). Counseling services for special education students. Journal of Professional Counseling: Practice, Theory, & Research, 33, 50–62. https://doi.org/10.1080/15566382.2005.12033817
  44. Olweus, D. (1993). Bullying at school: What we know and what we can do. Blackwell.
  45. Olweus, D. (2013). School bullying: Development and some important challenges. Annual Review of Clinical Psychology, 9, 751–780. https://doi.org/10.1146/annurev-clinpsy-050212-185516
  46. Olweus, D., & Limber, S. P. (2010). Bullying in school: Evaluation and dissemination of the Olweus Bullying Prevention Program. American Journal of Orthopsychiatry, 80(1), 124–134. https://doi.org/10.1111/j.1939-0025.2010.01015.x
  47. Önder, F. C., Yurtal, F., & Özsezer, S. B. (2016). Okullarda zorbalığı önleme ve müdahale etmeye yönelik yapılan uygulamalar: Psikolojik danışman görüşleri. The Journal of Academic Social Science Studies, 11(52), 57–70. https://doi.org/10.9761/JASSS3689
  48. Özgöker, S., & Gürşimşek, A. I. (2023). Okul öncesi öğretmenlerinin akran zorbalığına ilişkin görüşlerinin incelenmesi. Yaşadıkça Eğitim, 37(3), 857–874. https://doi.org/10.33308/26674874.2023373642
  49. Özkan, İ., Nuri, C., & Baglama, B. (2023). Özel eğitim gerektiren bireylerde akran zorbalığının öğretmen görüşlerine göre belirlenmesi (KKTC örneği). Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi, 7(4). https://doi.org/10.47525/ulasbid.1395194
  50. Patton, M. Q. (2015). Qualitative research & evaluation methods: Integrating theory and practice (4th ed.). SAGE Publications.
  51. Pearson, S. J. (2018). The perceptions of school counselors, special education teachers, and principals on their preparedness to be on anti-bullying policies actors for students with disabilities (Publication No. 10787345) [Doctoral dissertation]. ProQuest Dissertations & Theses Global.
  52. Romano, D. M., Paradise, L. V., & Green, E. J. (2009). School counselors’ attitudes towards providing services to students receiving Section 504 classroom accommodations: Implications for school counselor educators. Journal of School Counseling, 7, 1–36. http://jsc.montana.edu/articles/v7n37.pdf
  53. Rose, C. A., & Gage, N. A. (2017). Exploring the involvement of bullying among students with disabilities over time. Exceptional Children, 83(3), 298–314. https://doi.org/10.1177/0014402916667587
  54. Rose, C. A., Graves, K. A., Espelage, D. L., Valido, A., Robinson, L. E., Mirielli, L., & Ousley, C. (2026). The effects of a bullying prevention teacher professional development on exceptional students’ perceptions of bullying and prosocial behavior. International Journal of Bullying Prevention, 8, 260–271. https://doi.org/10.1007/s42380-024-00261-6
  55. Rose, C. A., Stormont, M., Wang, Z., Simpson, C. G., Preast, J. L., & Green, A. L. (2015). Bullying and students with disabilities: Examination of disability status and educational placement. School Psychology Review, 44(4), 425–444. https://doi.org/10.17105/spr-15-0080.1
  56. Sakız, H., Woods, C., Sart, H., Erşahin, Z., Aftab, R., Koç, N., & Sarıçam, H. (2015). The route to “inclusive counselling”: Counsellors’ perceptions of disability inclusion in Turkey. International Journal of Inclusive Education, 19(3), 250–269. https://doi.org/10.1080/13603116.2014.929186
  57. Salmivalli, C. (2010). Bullying and the peer group: A review. Aggression and Violent Behavior, 15(2), 112–120. https://doi.org/10.1016/j.avb.2009.08.007
  58. Salmivalli, C., Kärnä, A., & Poskiparta, E. (2010). Development, evaluation, and diffusion of a national anti-bullying program, KiVa. In B. Doll, W. Pfohl, & J. S. Yoon (Eds.), Handbook of youth prevention science (pp. 238–252). Routledge.
  59. Sarı, H., & Pürsün, T. (2019). Kaynaştırma sınıflarında akran zorbalığının öğretmen ve öğrenci görüşleri açısından incelenmesi. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 19(44), 731–768. https://doi.org/10.21560/spcd.v19i49119.500742
  60. Saydam, H., & Yılmaz, E. (2024). Ortaokul öğrencilerinin ve öğretmenlerinin perspektifinden akran zorbalık durumlarının incelenmesi. International Primary Education Research Journal, 8(3), 390–403. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/4245244
  61. Schoeler, T., Choi, S. W., Dudbridge, F., Baldwin, J., Duncan, L., Cecil, C. M., & Pingault, J. B. (2019). Multi-polygenic score approach to identifying individual vulnerabilities associated with the risk of exposure to bullying. JAMA Psychiatry, 76(7), 730–738. https://doi.org/10.1001/jamapsychiatry.2019.0310
  62. Sentse, M., Dijkstra, J. K., Salmivalli, C., & Cillessen, A. H. (2013). The dynamics of friendships and victimization in adolescence: A longitudinal social network perspective. Aggressive Behavior, 39(3), 229–238. https://doi.org/10.1002/ab.21469
  63. Sivrikaya, T., & Eldeniz Çetin, M. (2023). Kaynaştırma öğrencilerinin zorbalığa maruz kalma durumlarının ve zorbalıkla başa çıkma stratejilerinin belirlenmesi. Yaşadıkça Eğitim, 37(1), 232–252. https://doi.org/10.33308/26674874.2023371532
  64. Spiel, C., & Strohmeier, D. (2011). National strategy for violence prevention in the Austrian public school system: Development and implementation. International Journal of Behavioral Development, 35(5), 412–418. https://doi.org/10.1177/0165025411407458
  65. Strohmeier, D., Hoffmann, C., Schiller, E.-M., Stefanek, E., & Spiel, C. (2012). ViSC Social Competence Program. New Directions for Youth Development, 2012(133), 71–84. https://doi.org/10.1002/yd.20008
  66. Swearer, S. M., Martin, M., Brackett, M., & Palacios, R. A. (2017). Bullying intervention in adolescence: The intersection of legislation, policies, and behavioral change. Adolescent Research Review, 2, 23–35. https://doi.org/10.1007/s40894-016-0037-9
  67. Terzioğlu, N. K. (2022). Özel eğitimde akran zorbalığı: Öğretmen görüşlerine dayalı nitel bir çalışma [Peer bullying in special education: A qualitative study based on teachers’ opinions]. Turkish Journal of Special Education Research and Practice, 4(1), 64–90. https://doi.org/10.37233/TRSPED.2022.0123
  68. Topcu-Uzer, Ç., & Tanrıkulu, İ. (2017). Siber zorbalığı önleme ve müdahale programları: Ulusal bir alanyazın taraması [Cyberbullying prevention and intervention programs: A national systematic review]. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 30(1), 1–17. https://doi.org/10.19171/uefad.323367
  69. Tosun, N., Ardil, E., Şahin, M., Yılmaz, F., & Göker, M. (2023). İlk ve ortaokul öğretmenlerinin okullarda yaşanılan akran zorbalığı hakkındaki görüş ve önerileri. Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences, 9(71), 4002–4010. https://doi.org/10.29228/JOSHAS.73743
  70. Tural Hesapçıoğlu, S., & Yeşilova, H. (2015). Lise öğrencilerinin zorbalığa ve zorbalara ilişkin duyguları, düşünceleri ve tutumları. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 16(4), 284–293. https://doi.org/10.5455/apd.155780
  71. Twyman, K. A., Saylor, C. F., Saia, D., Macias, M. M., Taylor, L. A., & Spratt, E. (2010). Bullying and ostracism experiences in children with special health care needs. Journal of Developmental & Behavioral Pediatrics, 31(1), 1–8. https://doi.org/10.1097/DBP.0b013e3181c828c8
  72. Ünal, Z. H. (2017). Kaynaştırma sınıfına devam eden zihin yetersizliği olan öğrencilere uygulanan akran zorbalığına ilişkin öğretmen görüşleri (Tez No. 477226) [Yüksek lisans tezi, Trakya Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
  73. United Nations Children’s Fund. (2018, September 6). Half of world’s teens experience peer violence in and around school—UNICEF. https://www.unicef.org/press-releases/half-worlds-teens-experience-peer-violence-and-around-school-unicef
  74. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. (2015). Rethinking education: Towards a global common good? https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000232555
  75. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. (2019). Behind the numbers: Ending school violence and bullying. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000366483
  76. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. (2023, April 20). Promoting safe and equitable learning environments. https://www.unesco.org/en/articles/promoting-safe-and-equitable-learning-environments
  77. Wigelsworth, M., Oldfield, J., & Humphrey, N. (2015). Validation of the Wider Outcomes Survey for Teachers (WOST): A measure for assessing the behaviour, relationships and exposure to bullying of children and young people with special educational needs and disabilities (SEND). Journal of Research in Special Educational Needs, 15(1), 3–11. https://doi.org/10.1111/1471-3802.12030
  78. Williford, A., Boulton, A., Noland, B., Little, T. D., Kärnä, A., & Salmivalli, C. (2012). Effects of the KiVa anti-bullying program on adolescents’ depression, anxiety, and perception of peers. Journal of Abnormal Child Psychology, 40, 289–300. https://doi.org/10.1007/s10802-011-9551-1
  79. Yelboğa, N., & Koçak, O. (2019). Ergenlerde akran zorbalığını yordayan bazı faktörlerin zorba ve mağdur bireyler açısından değerlendirilmesi. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 13(19), 2286–2320. https://doi.org/10.26466/opus.543567
  80. Yılmaz, Z. H., & Malkoç, A. (2020). Kaynaştırma sınıfına devam eden zihin yetersizliği olan öğrencilere uygulanan akran zorbalığına ilişkin öğretmen görüşleri. Trakya Eğitim Dergisi, 10(1), 92–111. https://doi.org/10.24315/tred.540609