Dergiler / Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi / 2025 / Cilt: 15 Sayı: 3

İDARİ YARGIDA TANIK DELİLİ VE ADİL YARGILANMA HAKKI: İHAM’IN DİLEK GENÇ/TÜRKİYE KARARI IŞIĞINDA BİR DEĞERLENDİRME

WITNESS EVIDENCE IN ADMINISTRATIVE JUDICIARY AND THE RIGHT TO A FAIR TRIAL: A LEGAL ANALYSIS IN LIGHT OF THE ECtHR’S JUDGMENT IN DİLEK GENÇ/TÜRKİYE

Enes Kethüda(TRABZON ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-7896-8973
Sayfa
274–317
Yayın Tarihi
2025-12-31
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

İnceleme kapsamında öncelikle, tanık deliline dair sorunun doğrudan İYUK’taki açık bir yasaklamadan değil, yargı mercilerinin Kanun’daki ilgili hükümleri yorumlama biçiminden kaynaklandığı ve tanık delili konusundaki sorunun idari yargıda önemli bir usuli boşluk yarattığı tespit edilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu makale, idari yargıda tanık deliline yönelik kategorik sınırlamanın adil yargılanma hakkının sağladığı güvencelerle olan uyumsuzluğunu ortaya koymakta ve bu sorunun giderilmesine yönelik çözüm imkânlarını tartışmaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Son bölümdeyse, Dilek Genç kararının objektif etkisi çerçevesinde, idari yargıdaki delil sisteminin tanık dinletmeyi mümkün kılacak şekilde yeniden yapılandırılması için başvurulabilecek iki temel yöntem tartışılmıştır: İlk seçenek, idari yargının özgün yapısı ile adil yargılanma hakkının güvenceleri dikkate alınarak, İYUK’ta tanık deliline açıkça yer verilmesini sağlayacak bir kanun değişikliğine gidilmesidir.
💡
Sonuç & Katkı:İnceleme kapsamında öncelikle, tanık deliline dair sorunun doğrudan İYUK’taki açık bir yasaklamadan değil, yargı mercilerinin Kanun’daki ilgili hükümleri yorumlama biçiminden kaynaklandığı ve tanık delili konusundaki sorunun idari yargıda önemli bir usuli boşluk yarattığı tespit edilmiştir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Tanık delili · adil yargılanma hakkı · idari yargı

Özet

Bu makale, idari yargıda tanık deliline yönelik kategorik sınırlamanın adil yargılanma hakkının sağladığı güvencelerle olan uyumsuzluğunu ortaya koymakta ve bu sorunun giderilmesine yönelik çözüm imkânlarını tartışmaktadır. İnceleme kapsamında öncelikle, tanık deliline dair sorunun doğrudan İYUK’taki açık bir yasaklamadan değil, yargı mercilerinin Kanun’daki ilgili hükümleri yorumlama biçiminden kaynaklandığı ve tanık delili konusundaki sorunun idari yargıda önemli bir usuli boşluk yarattığı tespit edilmiştir. İkinci bölümde, İHAM’ın Dilek Genç/Türkiye kararı ışığında, tanık delili sorununun sıradan bir usuli eksikliğin ötesinde, çelişmeli yargılama ve silahların eşitliği ilkeleri ile gerekçeli karar, duruşma ve tanık dinletme hakları gibi adil yargılanma güvenceleriyle bağdaşmayan yapısal bir insan hakları sorunu olduğu ortaya konulmuştur. Dahası, Dilek Genç kararında tespit edilen ihlalin, yalnızca uluslararası sorumluluk çerçevesinde ele alınamayacağı; aynı zamanda Anayasa’nın üstünlüğü ve bağlayıcılığı ilkeleriyle doğrudan ilişkili yapısal bir iç hukuk meselesi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Son bölümdeyse, Dilek Genç kararının objektif etkisi çerçevesinde, idari yargıdaki delil sisteminin tanık dinletmeyi mümkün kılacak şekilde yeniden yapılandırılması için başvurulabilecek iki temel yöntem tartışılmıştır: İlk seçenek, idari yargının özgün yapısı ile adil yargılanma hakkının güvenceleri dikkate alınarak, İYUK’ta tanık deliline açıkça yer verilmesini sağlayacak bir kanun değişikliğine gidilmesidir. İkinci ve daha olası çözüm yolu ise, mevcut normların adil yargılanma hakkı ışığında yeniden yorumlanması suretiyle içtihadi bir dönüşümün gerçekleştirilmesidir. Bu bağlamda, Anayasa’ya uygun yorum yapma yükümlülüğü altındaki idari yargı mercilerinin İYUK’un ilgili hükümlerini tanık delili lehine yorumlamasının zorunlu olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract

This article reveals the incompatibility of the categorical limitation on witness evidence in administrative judiciary with the guarantees provided by the right to a fair trial, and discusses potential solutions to address this issue. The analysis begins by establishing that the problem surrounding witness evidence does not arise from an explicit prohibition in the Administrative Jurisdiction Procedures Law (İYUK), but rather from the way judicial authorities have interpreted its relevant provisions. Consequently, this interpretative deficiency regarding witness evidence results in a significant procedural gap within the administrative judiciary. In the second section, drawing on the European Court of Human Rights’ (ECtHR) judgment in Dilek Genç v. Turkey, it is demonstrated that the issue of witness evidence extends beyond a mere procedural inadequacy, representing a structural human rights problem incompatible with fair trial guarantees such as the principles of adversarial proceedings and equality of arms, as well as the rights to a reasoned decision, a public hearing, and the examination of witnesses. Furthermore, it is concluded that the violation identified in the Dilek Genç judgment cannot be addressed solely within the framework of international responsibility; it is simultaneously a structural domestic law issue directly linked to the principles of constitutional supremacy and binding force. In the final section, within the framework of the erga omnes effect of the Dilek Genç judgment, two primary methods are discussed for restructuring the evidence system in administrative judiciary to enable the adduction of witness testimony: The first option is to amend the İYUK to explicitly include witness evidence, taking into account the unique structure of administrative judiciary and the guarantees of the right to a fair trial. The second and more probable solution is to achieve a jurisprudential transformation by reinterpreting existing norms in light of the right to a fair trial. In this context, it is concluded that administrative judicial authorities, being under the obligation to interpret laws in conformity with the Constitution, are legally bound to interpret the relevant provisions of the İYUK in favor of witness evidence.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Kethüda, E. (2025). İDARİ YARGIDA TANIK DELİLİ VE ADİL YARGILANMA HAKKI: İHAM’IN DİLEK GENÇ/TÜRKİYE KARARI IŞIĞINDA BİR DEĞERLENDİRME. Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 15 Sayı: 3, 274–317. https://doi.org/10.32957/hacettepehdf.1748983

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (53)

  1. Akıncı M, İdari Yargıda Adil Yargılanma Hakkı (Turhan Kitabevi 2008).
  2. Akyılmaz B, Sezginer M ve Kaya C, Türk İdari Yargılama Hukuku (2. Baskı, Savaş Yayınevi 2019).
  3. Ardıçoğlu A, ‘İdari Yargıda Tanık’ (Yaklaşım Dergisi, 2010) (11/03/2025).
  4. Bilgin H, İdari Davalar ve Çözüm Yolları (4. Baskı, Seçkin Yayınları 2023).
  5. Boyar O, Anayasa ve Özel Hukuk (On İki Levha Yayıncılık 2019).
  6. Çağlayan R, ‘İdari Yargılama Usulünde Tanık Delilinin Yeri’ (2003) 11 Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 195.
  7. Candan T, Açıklamalı İdari Yargılama Usulü Kanunu (11. Baskı, Yetkin Yayınları 2025).
  8. Çelik A, ‘Hukukun Anayasallaşması ve Bireysel Başvuru’ (2023) 40 Anayasa Yargısı Dergisi 307.
  9. Çelik M, ‘Türk İdari Yargılama Hukukunda Re’sen Araştırma İlkesi’ (Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü 2024).
  10. Ceylan M, İdari Yargıya Hakim Olan İlkeler (On İki Levha Yayınları 2017).
  11. Çınarlı S ve Azak K, ‘Danıştay Kararları Işığında İdari Yargıda Disiplin Cezalarının İptali Davalarında Tanık Delili Sorunu’ (2021) 29 Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 509.
  12. Ertanhan M, Medeni Yargılama Hukukunda Tanık ve Tanıklık (Seçkin Yayıncılık 2005).
  13. European Court of Human Rights, ‘Guide on Article 6 of the European Convention on Human Rights: Right to a Fair Trial (Civil Limb)’ (2024) (25/03/2025).
  14. European Court of Human Rights, ‘Guide on Article 6 of the European Convention on Human Rights: Right to a Fair Trial (Criminal Limb)’ (2024) (26/03/2025).
  15. Gerards J, ‘The European Court of Human Rights ve the National Courts: Giving Shape to the Notion of “Shared Responsibility”’ içinde Janneke Gerards ve Joseph Fleuren (eds), Implementation of the European Convention on Human Rights and of the judgments of the ECtHR in national case law (Intersentia 2014).
  16. Gökcan HT, ‘Anayasal Denetimin Fonksiyonları Bağlamında Türk Anayasa Mahkemesinin Hak İhlali Kararlarının Objektif Etkisinin Anayasal Temelleri Üzerine Bir İnceleme’ (2024) 41 Anayasa Yargısı 1. Gözübüyük AŞ ve Tan T, İdare Hukuku- İdari Yargılama Hukuku Cilt 2 (9. Baskı, Turhan Kitabevi 2017).
  17. Gümüşkaya G, Vergi Hukukunda İspat (On İki Levha Yayıncılık 2024).
  18. Günday M, İdari Yargılama Hukuku (2. Baskı, Turhan Kitabevi 2022).
  19. Güvez A, ‘İdari Yargılama Hukukunda Tanık Delili’ (2021) 29 Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 2087.
  20. Harris D ve diğerleri, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Hukuku (Mehveş Bingöllü Kılcı ve Ulaş Karan (çev), 4. Baskı, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları 2021).
  21. Hondu S, ‘İdari Yargılama Usulünde Tanık’, I. Ulusal İdare Hukuku Kongresi - Birinci Kitap - İdari Yargı (Danıştay Matbaası 1991).
  22. İnceoğlu S, ‘Adil Yargılanma Hakkı’ içinde Sibel İnceoğlu (ed), İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi ve Anayasa: Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Kapsamında Bir İnceleme (Şen Matbaa 2013).
  23. İnceoğlu S, İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi Kararlarında Adil Yargılanma Hakkı (4. Baskı, Beta Yayınları 2013).
  24. İnceoğlu S, ‘Birinci Yılına Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Kararlarının Analizi’ (2014) 3 Anayasa Hukuku Dergisi 149.
  25. İnceoğlu S, Arat N ve Duymaz E, İdari Yargıda Adil Yargılanma Hakkına İlişkin Emsal Kararlar (Tam Pozitif Reklamcılık ve Matbaacılık 2022).
  26. Kaboğlu İÖ, ‘Yasama Yükümlülüğü veya İhmal Yoluyla Anayasaya Aykırılık’ (2022) (19/05/2025).
  27. Kaplan G, ‘İdari Yargılama Hukukunda Sözlülük Usulü ve Tanık Dinlenebilmesi Hakkında Kısa Bir Değerlendirme’ (2014) 13 İstanbul Kültür Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 33.
  28. Kaplan G, İdari Yargılama Hukuku (4. Baskı, Ekin Basım Yayın Dağıtım 2019).
  29. Karakoç Y, ‘Vergi Yargılaması Hukukunda Tanık Beyanının Delil Olması’, Prof. Dr. Şükrü Postacıoğlu’na Armağan (Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Döner Sermaye İşletmesi Yayınları 1997).
  30. Karakoç Y, Türk Vergi Yargılaması Hukukunda Delil Sistemi (3. Baskı, Yetkin Yayınları 2018).
  31. Kethüda E, İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuruda Sosyal Haklar: Özel Yaşama ve Aile Yaşamına Saygı Hakkı Kapsamında Bir İnceleme (Adalet Yayınevi 2024).
  32. Küçük ÇM, ‘İdari Yargıda Tanık Delili’ (2021) 25 Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 551.
  33. Kuru B ve Aydın B, Medenî Usul Hukuku (8. Baskı, Yetkin Yayınları 2023).
  34. Lavrysen L, ‘Murtazaliyeva v. Russia: On the Examination of Witnesses and the “Corrosive Expansion” of the Overall Fairness Test’ (2019) (01/05/2025). Lestas G, ‘The Truth in Autonomous Concepts: How to Interpret the ECHR’ (2004) 15 European Journal of International Law 279.
  35. Metin Y, Anayasanın Yorumlanması (Asil Yayın Dağıtım 2008).
  36. Ocak M, ‘İdari Yargıda Duruşmanın Adil Yargılanma Hakkı Açısından İncelenmesi’ (2019) Türkiye Barolar Birliği Dergisi 349.
  37. Oder BE, Anayasa Yargısında Yorum Yöntemleri (Beta Yayınları 2010).
  38. Özdemir S, ‘İspat Aracı Olarak Tanık Delilinin İdare Mahkemelerinde Kullanımı’ (2017) Adalet Dergisi 69.
  39. Öztoprak S, ‘Yargı Kararları Işığında İdari Yargılama Usulünde Tanık’ (2021) 23 Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1363.
  40. Pekcanıtez H, Atalay O ve Özekes M, Medenî Usûl Hukuku (11. Baskı, On İki Levha Yayıncılık 2023).
  41. Sağlam F, Anayasa Hukuku Ders Notları (Yakın Doğu Üniversitesi Yayınları 2013).
  42. Sarıcaoğlu E, Vergi Suç ve Kabahatleri Bakımından Yorum ve İspat (Adalet Yayınları 2017).
  43. Şirin T, Bireysel Başvuru (Anayasa Sikâyeti) Usul Hukuku: Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru El Kitapları Serisi - 7 (2. Baskı, Epamat 2018).
  44. Şirin T, Karşılaştırmalı Anayasa Hukukunda Kanun Kavramı (On İki Levha Yayınları 2019).
  45. T.C. Anayasa Mahkemesi, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (Gerekçeli) (Epa-Mat 2021).
  46. Ulusoy A. D., İdari Yargılama Hukuku (3. Baskı, Yetkin Yayınları 2022).
  47. Uzun M, ‘Bir Adil Yargılanma Hakkı Olarak Tanığı Sorgulama ve Tanık Dinletme Hakkının Türk Vergi Yargılamasındaki Yeri’ (2014) 63 Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 219.
  48. van Dijk P ve diğerleri, Theory and Practice of the European Convention on Human Rights (4. Baskı, Intersentia 2006).
  49. Yancı Özalp N, Türkiye’de Aktivizm ve Kendi Kendini Sınırlandırma Çerçevesinde Anayasa Mahkemesinin Yargısal Yorumu (On İki Levha Yayıncılık 2018).
  50. Yasin M, İdari Yargılama Usulünde İspat (On İki Levha Yayıncılık 2015).
  51. Yılmaz D, ‘“Usul Ekonomisi İlkesi” Çerçevesinde Türk İdari Yargılama Usulünde Sözlülük İlkesine İlişkin Bazı Değerlendirmeler’ (2019) 23 Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 267.
  52. Zabunoğlu YK, İdare Hukuku Cilt 2, (Yetkin Yayınları 2012).
  53. T.C. Anayasa Mahkemesi, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (Gerekçeli) (Epa-Mat 2021).