KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi / 2026 / Cilt: 16 Sayı: 2

MONTRÖ MÜ BMDHS Mİ? 6102 SAYILI TÜRK TİCARET KANUNU'NUN TÜRK BOĞAZLARI’NDAN GEÇİŞ YAPAN YABANCI BAYRAKLI TİCARET GEMİLERİNİN İHTİYATİ HACZİ KONUSUNDAKİ REFORMU

MONTREUX OR UNCLOS? LEGAL REFORM ON THE ARREST OF FOREIGN-FLAGGED MERCHANT SHIPS IN THE TURKISH STRAITS UNDER THE 2011 TURKISH COMMERCIAL CODE

Sinan Can Konyalı(BURSA ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ, HUKUK FAKÜLTESİ, ÖZEL HUKUK BÖLÜMÜ)
Sayfa
379–403
Yayın Tarihi
2026-03-24
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Montrö Sözleşmesi ve Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi ile kurulan hukuki temele dayanan çalışma, Türk deniz icra hukukunda açık bir politika değişikliğine işaret etmektedir: Öngörülemez mahkeme uygulamalarından, kodifiye ve uluslararası sözleşmelerle uyumlu bir döneme geçiş.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Uluslararası deniz taşımacılığında kritik bir öneme sahip olan Türk Boğazları'ndan geçiş yapan yabancı ticaret gemilerinin ihtiyati haczi konusundaki hukuki belirsizlik, 1936 Montrö Konvansiyonu’nun imzalanmasından 2012 yılında Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) yürürlüğe girmesine kadar devam etmiştir.
📊
Temel Bulgular & Veri:TTK’nın yürürlüğe girmesinden önceki dönemde, Türk mevzuatında açık hükümlerin bulunmaması nedeniyle, Türk mahkemeleri tarafından benimsenen farklı ve hukuki temelden yoksun yaklaşımlar önemli doktrinel tartışmalara yol açmıştır. 1999 Tarihli Gemilerin İhtiyati Haczine İlişkin Milletlerarası Sözleşme ile uyum gözetilerek hazırlanan TTK, Türk deniz icra hukuku açısından önemli bir reform niteliği taşımakta olup yeni bir dönemin başlangıcını simgelemektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Montrö Sözleşmesi ve Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi ile kurulan hukuki temele dayanan çalışma, Türk deniz icra hukukunda açık bir politika değişikliğine işaret etmektedir: Öngörülemez mahkeme uygulamalarından, kodifiye ve uluslararası sözleşmelerle uyumlu bir döneme geçiş.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:2012 Verileri
⚙️Değişkenler:Montrö Konvansiyonu · BMDHS · Gemilerin İhtiyati Haczi

Özet

Uluslararası deniz taşımacılığında kritik bir öneme sahip olan Türk Boğazları'ndan geçiş yapan yabancı ticaret gemilerinin ihtiyati haczi konusundaki hukuki belirsizlik, 1936 Montrö Konvansiyonu’nun imzalanmasından 2012 yılında Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) yürürlüğe girmesine kadar devam etmiştir. TTK’nın yürürlüğe girmesinden önceki dönemde, Türk mevzuatında açık hükümlerin bulunmaması nedeniyle, Türk mahkemeleri tarafından benimsenen farklı ve hukuki temelden yoksun yaklaşımlar önemli doktrinel tartışmalara yol açmıştır. 1999 Tarihli Gemilerin İhtiyati Haczine İlişkin Milletlerarası Sözleşme ile uyum gözetilerek hazırlanan TTK, Türk deniz icra hukuku açısından önemli bir reform niteliği taşımakta olup yeni bir dönemin başlangıcını simgelemektedir. Bu çalışma, 2012 yılında TTK’nın ve 2019 yılında 1999 Tarihli Gemilerin İhtiyati Haczine İlişkin Milletlerarası Sözleşme’nin yürürlüğe girmesinin Türk boğazlarından geçen yabancı ticaret gemilerinin ihtiyati haczi bakımından dönüşümünü ele almaktadır. Montrö Sözleşmesi ve Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi ile kurulan hukuki temele dayanan çalışma, Türk deniz icra hukukunda açık bir politika değişikliğine işaret etmektedir: Öngörülemez mahkeme uygulamalarından, kodifiye ve uluslararası sözleşmelerle uyumlu bir döneme geçiş.

Abstract

The legal uncertainty regarding the arrest of foreign merchant ships transiting the Turkish Straits, a critical waterway for international maritime transportation, persisted from signing the Montreux Convention in 1936 until the enactment of the Turkish Commercial Code (TCC) in 2012. Before this year, due to the absence of explicit provisions in both the Convention and Turkish legislation, the differing and legally ungrounded approaches adopted by Turkish courts led to significant doctrinal debates. Drafted in line with the International Convention on Arrest of Ships (1999), the TCC is considered a substantial reform in Turkish maritime enforcement law and marks the beginning of a new era. This paper examines how the enactment of the TCC in 2012 and Turkey's accession to the 1999 Arrest Convention in 2019 transformed this legal landscape. Drawing on the legal frameworks established by the Montreux Convention and UNCLOS, the study highlights an apparent policy shift in Turkish maritime enforcement law—from fragmented and unpredictable judicial practice to a codified and internationally harmonised regime.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Konyalı, S. C. (2026). MONTRÖ MÜ BMDHS Mİ? 6102 SAYILI TÜRK TİCARET KANUNU'NUN TÜRK BOĞAZLARI’NDAN GEÇİŞ YAPAN YABANCI BAYRAKLI TİCARET GEMİLERİNİN İHTİYATİ HACZİ KONUSUNDAKİ REFORMU. Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 16 Sayı: 2, 379–403. https://doi.org/10.32957/hacettepehdf.1737911

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (43)

  1. Atamer, Kerim. “Gemi ve Yük Alacaklısı Haklarının Kullanılmasında Yargılama Usulü ve İcra.” Ticaret Hukuku ve Yargıtay Kararları Sempozyumu XIV (1997): 205–224.
  2. Atamer, Kerim. “Gemilerin İhtiyati Haczinde Seferden Men Önleminin Uygulanması.” İstanbul Law Review 55, no. 3 (1997): 279–337.
  3. Atamer, Kerim. Türk Ticaret Kanunu Tasarısına Göre Deniz Hukukunda Cebri İcra. Arıkan, 2006.
  4. Atamer, Kerim. Deniz Ticareti Hukuku I. Cilt 1. On İki Levha Yayıncılık, 2017.
  5. Atamer, Kerim. Deniz Ticareti Hukuku IV. 2. baskı. Cilt 4. On İki Levha Yayıncılık, 2019.
  6. Atamer, Kerim, ve Cüneyt Süzel. Yeni Deniz Ticareti Hukukunun Kaynakları. Cilt 1. On İki Levha Yayıncılık, 2013.
  7. Aybay, Gündüz. Türk Boğazları: Yapılan Yanlışlıklar – Tüzük (Türkçe-İngilizce) – Uygulama Esasları. Aybay Yayıncılık, 2000.
  8. Aybay, Rona. “Montrö Boğazlar Sözleşmesi ve Bazı Güncel Sorunlar.” Dokuz Eylül University Law School Review 21 (2019): 2729–2742.
  9. Baumert, Kevin A. “The Outer Limits of the Continental Shelf under Customary International Law.” American Journal of International Law 111, no. 4 (2017): 827–872.
  10. Baykal, F. Hakan. “İçsularda ve Karasularında Devletin Yargı Yetkisine Getirilen Sınırlamalar.” Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 10, no. 1–3: 601–752.
  11. Bektaşoğlu, Dilek. “Türk Boğazları’ndan Geçen Ticari Gemilerin İhtiyati Haciz Muafiyeti Var Mıdır?” Deniz Hukuku Dergisi 5, no. 1–4: 199–214.
  12. Bektaşoğlu Sanlı, Dilek. “Arrest of Ships: New Principles under Turkish Law.” Turkish Commercial Law Review 1, no. 3 (2015): 245–252.
  13. Çağa, Tahir, ve Rayegan Kender. Deniz Ticareti Hukuku III. 4. baskı. Arıkan, 2005.
  14. Çetingil, Ergon. “Deniz Hukukunda Kanuni Rehin Hakkına Dayanan Takiplerle İlgili Olarak Uygulamada Ortaya Çıkan Bazı Sorunlar.” Deniz Hukuku Dergisi 1, no. 3–4 (1996): 47–49.
  15. Clermont, Kevin M., ve John R. B. Palmer. “Exorbitant Jurisdiction.” Maine Law Review (2006): 474–505.
  16. Demir, İsmail. “Montrö Boğazlar Sözleşmesi’nin Feshi.” Union of Turkish Bar Associations Review, no. 126 (2018): 327–358.
  17. Demirkıran, Hasan Murat. “Türk Boğazları’ndan Geçiş Rejimi ve Geçiş Rejimi ile İlgili Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 21.11.2001 Gün E: 2001/4-955 K: 2001/1073 Sayılı Kararı.” In Ergon A. Çetingil ve Rayegan Kender’e 50. Birlikte Çalışma Yılı Armağanı. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi, 2007.
  18. Doğru, Sami. “Türk Boğazları’nın Hukukî Statüsü: Sevr ve Lozan’dan Montrö’ye Geçiş.” Dokuz Eylül University Law School Review 15, no. 2 (2013): 123–169.
  19. Ekşi, Nuray. Yabancı Gemilerin İhtiyati Haczi. 2. baskı. Beta, 2004.
  20. Ekşi, Nuray. “Türk Ticaret Kanunu Tasarısının Cebri İcra Hakkında Özel Hükümlerine İlişkin Yedinci Kısmının Milletlerarası Özel Hukuk Açısından Değerlendirilmesi.” In Mehmet Somer’in Anısına Armağan. Beta, 2006.
  21. Ekşi, Nuray. “Montreux Antlaşmasının Çanakkale Boğazı, İstanbul Boğazı ve Marmara Denizi’nden Geçen Yabancı Gemilerin Haczi Açısından Değerlendirilmesi.” In Ergon A. Çetingil ve Rayegan Kender’e 50. Birlikte Çalışma Yılı Armağanı. 2007.
  22. Ekşi, Nuray. “Montreux Anlaşması Uyarınca Boğazlardan Geçen Yabancı Gemilerin Haczi ve Bu Gemilere El Konulması.” Public and Private International Law Bulletin 37, no. 1 (2017): 125–184.
  23. Green, James A. The Persistent Objector Rule in International Law. Oxford University Press, 2016.
  24. Kahraman, Firdevs Şeyda. “Uluslararası Hukukta Antlaşmaların Tamamlayıcı Yorumu.” İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 16, no. 2 (2025): 545–558.
  25. Karan, Hakan. “Türk Boğazları’nın Hukuki Statüsü.” In Hikmet Sami Türk’e Armağan. Turhan Kitabevi, 2017.
  26. Kaya, Gülsüm. “Uluslararası Hukukta Bölümlenmenin Uluslararası Deniz Hukuku Yönünden İncelenmesi.” Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 29, no. 3 (2021): 2009–2049.
  27. Kuran, Selami. Uluslararası Deniz Hukuku. 8. baskı. Beta, 2022.
  28. Kuru, Sevilay. “TTK Tasarısının Deniz Ticareti Kitabındaki Cebri İcra Hükümlerine İlişkin Görüşler.” Deniz Hukuku Dergisi: 385–408.
  29. Pazarcı, Hüseyin. “Uluslararası Boğaz Kavramı ve Geçiş Rejimleri.” In Gündüz Aybay Armağanı. Aybay Yayıncılık, 2004.
  30. Pekcanıtez, Hakan, Oğuz Atalay, Meral Sungurtekin Özkan ve Muhammet Özekes. İcra ve İflas Hukuku Ders Kitabı. 11. baskı. Yetkin, 2013.
  31. Rozakis, Christos L., ve Petros N. Stagos. The Turkish Straits. Brill Nijhoff, 2024.
  32. Struyven, Olivier. “Exorbitant Jurisdiction in the Brussels Convention.” Jura Falconis (1998): 521–548.
  33. Tarhanlı, Turgut. “Türk Boğazları’nda Denge Rejimi: Hukuki ve Yapısal Bir Değerlendirme.” In Marmara Denizi 2000 Sempozyumu Bildiriler Kitabı, edited by Bayram Öztürk, Mikdat Kadıoğlu ve Hüseyin Öztürk. Türk Deniz Araştırmaları Vakfı, 2000. 9–29.
  34. Toluner, Sevin. Boğazlardan Geçiş ve Türkiye’nin Yetkileri. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Münasebetler Araştırma ve Uygulama Merkezi, 1994.
  35. Toluner, Sevin. Milletlerarası Hukuk Dersleri: Devletin Yetkisi – Yer ve Kişiler Bakımından Çevresi ve Niteliği. Beta, 1996.
  36. Topsoy, Fevzi. “Türk Boğazları’ndan Geçiş Yapan Yabancı Ticaret Gemilerinin İhtiyati Haczi Sorunu.” Journal of Istanbul University Law Faculty 74, no. 1 (2016): 397–421.
  37. Türkel, Doğuş Taylan. “Gemilerin İhtiyati Haczinde Borçlunun Korunması.” Doktora tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2017.
  38. Ünan, Samim. “Türk Boğazları’na İlişkin Montreux Sözleşmesinin Ticaret Gemileri Hakkındaki Düzenlemesi ve Bu Bağlamda Karşılaşılan Bazı Sorunlar Hakkında Kısa Değerlendirme.” In Ergon A. Çetingil ve Rayegan Kender’e 50. Birlikte Çalışma Yılı Armağanı. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi, 2007.
  39. Ünlü, Nihan. “International Straits of the World.” In The Legal Regime of the Turkish Straits, vol. 13, edited by Gerard J. Mangone. Kluwer Law International, 2002.
  40. Yardım, Orhan. “Rehin Hakkının Tanınması Kararlarının Uygulamada Yarattığı Sorunlar.” İstanbul Bar Review 68, no. 4–5–6 (1998): 206.
  41. Yeini, Shelly Aviv. “The Persistent Objector Doctrine: Identifying Contradictions.” Chicago Journal of International Law 22, no. 2 (2021): 581–620.
  42. Yeşilova Aras, Ecehan. 1999 Tarihli Milletlerarası Sözleşme Gereği Geminin İhtiyati Haczi Kararının İnfazı “Arrest”. Yetkin, 2023.
  43. Yılmaz, Onur. Gemilerin İhtiyati Haczi. On İki Levha Yayıncılık, 2023.