Dergiler / Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi / 2026 / Cilt: 27 Sayı: 2

Zihinden İşlemler Konusunun Öğretimi ve Ders Kitaplarındaki Öğretimsel İçeriği: Öğretmenler Ne Düşünüyorlar

Teaching of Mental Computation and Its Instructional Context in the Textbooks? What Do Teachers Think?

Kevser Mermer(TC MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI ANKARA)0009-0005-6691-3827
Makbule Gözde Didiş Kabar(Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Bölümü)0000-0003-4202-2323
Sayfa
183–197
Yayın Tarihi
2025-06-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgular araştırmaya katılan tüm öğretmenlerin zihinden işlemler konusunu bilmenin pratiklik kazandırma ve günlük hayat problemlerinin çözümüne katkı sağlama açılarından yararlı bulduklarını göstermiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:: Bu araştırmanın amacı zihinden işlemler konusunun öğretimi ve matematik ders kitaplarında işlenişi ile ilgili ilkokul öğretmenlerinin ve ortaokul matematik öğretmenlerinin görüşlerini incelemektir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Aynı zamanda öğretmenlerin ders kitaplarında yer alan zihinden işlem görevlerine yönelik değerlendirmelerini ortaya koymaktır.
💡
Sonuç & Katkı:Bulgular araştırmaya katılan tüm öğretmenlerin zihinden işlemler konusunu bilmenin pratiklik kazandırma ve günlük hayat problemlerinin çözümüne katkı sağlama açılarından yararlı bulduklarını göstermiştir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Zihinden İşlemler · Matematik Öğretimi · Sınıf Öğretmenleri

Özet

: Bu araştırmanın amacı zihinden işlemler konusunun öğretimi ve matematik ders kitaplarında işlenişi ile ilgili ilkokul öğretmenlerinin ve ortaokul matematik öğretmenlerinin görüşlerini incelemektir. Aynı zamanda öğretmenlerin ders kitaplarında yer alan zihinden işlem görevlerine yönelik değerlendirmelerini ortaya koymaktır. Bu araştırma Karadeniz Bölgesine ait bir ilin ilçe ve köylerinde farklı devlet okullarında görev yapan 5’i ilkokul 4’ü ortaokul olmak üzere 9 öğretmen ile gerçekleştirilmiştir. Nitel araştırma olarak tasarlanan bu araştırmanın verileri öğretmenlerle iki aşamalı birebir görüşmeler aracılığıyla toplanmıştır. Görüşmenin birinci bölümünde hem ilkokul hem de ortaokul öğretmenlerinin aynı sorular üzerinden zihinden işlemler konusu ile ilgili görüşleri alınmıştır. İkinci bölümünde ise ilkokul ve ortaokul öğretmenleri için ayrı ayrı hazırlanan sorularla ders kitaplarına ve ders kitaplarında yer alan bazı zihinden işlem görevlerine yönelik değerlendirmeleri alınmıştır. Bulgular araştırmaya katılan tüm öğretmenlerin zihinden işlemler konusunu bilmenin pratiklik kazandırma ve günlük hayat problemlerinin çözümüne katkı sağlama açılarından yararlı bulduklarını göstermiştir. Aynı zamanda öğretmenler zihinden işlemler konusunu öğrenirken öğrencilerin zorluk yaşadığına dikkat çekmiştir. Öğretmenlerin inceledikleri örnek görevlere yönelik değerlendirmeleri ise görevlere göre değişiklik gösterse de öğretmenlerin bu görevleri nitelik, zihinden işlemler becerisi kazandırma ve zihinden işlem sürecini ölçme açısından genelde kısmen yeterli veya yetersiz olarak bulduklarını göstermiştir.

Abstract

This research aims to examine the opinions of primary teachers and middle school mathematics teachers about teaching mental computation and how it is covered in mathematics textbooks. It also aims to reveal teachers' evaluations of the textbooks' mental computation tasks. This research was conducted with nine teachers, five of whom were primary school teachers and four of whom were middle school mathematics teachers, working in different public schools in the districts and villages of a province in the Black Sea Region. This research was designed as qualitative research, and the data was collected through two-stage, one-on-one interviews with teachers. The first part of the interview included the same questions for primary and middle school teachers to obtain their opinions on mental computation. The second part of the interview was designed separately for primary and middle school teachers. This part comprised the questions about their evaluations concerning how the mental computation subject is covered in the textbooks and their assessment of the mental computation tasks. The findings revealed that both primary and middle school teachers stated that they found the topic of mental computation useful in two different ways, either in providing practice or solving daily life problems. At the same time, all teachers' opinions pointed out that students had difficulties in learning mental computation. Although teachers' evaluations of the sample tasks they examined varied depending on the questions, teachers generally found these tasks partially sufficient or inadequate in terms of quality, providing mental processing skills, and measuring the mental processing process.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Mermer, K., Kabar, M. G. D. (2025). Zihinden İşlemler Konusunun Öğretimi ve Ders Kitaplarındaki Öğretimsel İçeriği: Öğretmenler Ne Düşünüyorlar. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, Cilt: 27 Sayı: 2, 183–197. https://doi.org/10.17556/erziefd.1514800

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (43)

  1. Alajmi, A. (2009). Addressing computational estimation in the Kuwaiti curriculum: Teachers’ views. Mathematics Teacher Education, 12(4), 263–283.
  2. Alsawaie, O. N. (2012). Number sense-based strategies used by high-achieving sixth grade students who experienced reform textbooks. International Journal of Science and Mathematics Education, 10, 1071–1097. https://doi.org/10.1007/s10763-011-9315-y
  3. Apladı, D., Canbaz-Kırıkcıoğlu, R., & Cerit, Ç. F. (2021). İlkokul matematik 2. sınıf ders kitabı. MEB
  4. Aydın-Güç, F., & Hacısalihlioğlu-Karadeniz, M. (2016). Ortaokul öğrencilerinin kullandıkları zihinden toplama işlemi yapma stratejilerinin incelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(3), 621–639.
  5. Beishuizen, M. (1993). Mental strategies and materials or models for addition and subtraction up to 100 in Dutch second grades. Journal for Research in Mathematics Education, 24, 294–323. https://doi.org/10.5951/jresematheduc.24.4.0294
  6. Blöte, A. W., Klein, A. S., & Beishuizen, M. (2000). Mental computation and conceptual understanding. Learning and instruction, 10(3), 221–247. https://doi.org/10.1016/S0959-4752(99)00028-6
  7. Boz-Yaman, B., & Bulut, S. (2017). Ortaokul matematik öğretmenlerinin tahmin hakkındaki görüşleri. Necatibey Eğitim Fakültesi Elektronik Fen ve Matematik Eğitimi Dergisi, 11(1), 48–80. https://doi.org/10.17522/balikesirnef.354985
  8. Bütüner, S. Ö. (2020). Türk ve Singapur matematik ders kitaplarının zihinden hesaplama konusunda kullanılan stratejiler açısından karşılaştırılması. Turkish Journal of Mathematics Education, 1(1), 79–112.
  9. Cantürk, N. (2020). İlkokul 1. sınıf matematik ders kitabı. Açılım Yayınları
  10. Carroll, W. M. (1996). Mental computation of students in a reform‐based mathematics curriculum. School Science and Mathematics, 96(6), 305–311. https://doi.org/10.1111/j.1949-8594.1996.tb15840.x
  11. Carvalho, R., & Rodrigues, M. (2021). Mental computation: An overview on this special issue. Journal of Mathematics Education, 14(1), 1–5. https://doi.org/10.26711/007577152790060
  12. Cırıtcı, H., Gönen, İ., Araç, D., Özarslan, M., Pekcan, N., & Şahin, M. (2019). Ortaokul matematik 5. sınıf ders kitabı. MEB.
  13. Çelikkol, E. (2022). Preservice primary teachers’ mental computation strategies in structurally-related addition and subtraction problems [Unpublished Master's thesis]. Middle East Technical University.
  14. Çibir, A., & Yazgan, Y. (2021). ASSURE öğretim tasarım modeline dayalı ders tasarımının ilkokul ikinci sınıfta zihinden toplama işlemindeki başarıya etkisi. OPUS International Journal of Society Researches, 18(39), 485–520. https://doi.org/10.26466/opus.846504
  15. Duran, M., Doruk, M., & Kaplan, A. (2016). Ortaokul öğrencilerinin zihinden hesaplama yaparken kullandıkları stratejiler. Elementary Education Online, 15(3), 742–760. https://doi.org/10.17051/io.2016.00048
  16. Erdem, E. (2017). Mental computation: Evidence from fifth graders. International Journal of Science and Mathematics Education, 15, 1157–1174. https://doi.org/10.1007/s10763-016-9722-1
  17. Erdem, Z. Ç., & Duran, H. (2015). Yetişkinlerin zihinden hesaplama becerilerinin özellikleri üzerine karşılaştırmalı bir çalışma. Türk Bilgisayar ve Matematik Eğitimi Dergisi, 6(3), 463–482. https://doi.org/10.16949/turcomat.41967
  18. Erenkuş, M. A., & Savaşkan, D. E. (2018). Ortaokul matematik 5. sınıf ders kitabı. Koza Yayınları
  19. Genç, N., Güleç, H., Şahin, N., & Taşçı, S. (2021). İlkokul matematik 3. sınıf ders kitabı. MEB
  20. Gürbüz, R., & Erdem, E. (2016). Relationship between mental computation and mathematical reasoning. Cogent Education, 3(1), 1–18. https://doi.org/10.1080/2331186X.2016.1212683
  21. Hacısalihoğlu-Karadeniz, M., & Hodancı, A. N. (2023). Beşinci sınıf öğrencilerinin hedef 5 zekâ oyununda kullandıkları zihinden toplama ve çıkarma işlemi stratejilerinin belirlenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 56, 794–822. https://doi.org/10.53444/deubefd.1258405
  22. Heirdsfield, A. N. (2000). Mental computation: Is it more than mental architecture? [Paper presentation]. Annual Meeting of the Australian Association for Research in Education, Sydney. http://www.aare.edu.au/00pap/hei00259.
  23. Joung, E. (2018). A study of preservice teachers’ mental computation attitudes, knowledge, and flexibility in thinking for teaching mathematics [Yayımlanmamış doktora tezi]. Southern Illinois University.
  24. Kayapınar, A., Şahin, N., Erdem, G., & Şentürk-Leylek, B. (2021). İlkokul matematik 4. sınıf ders kitabı. MEB. Kumm, M., & Graven, M. H. (2024). Exploring pre-service teachers' knowledge of efficient calculation strategies. South African Journal of Childhood Education, 14(1), 1-13. https://doi.org/10.4102/sajce.v14i1.1494
  25. Lemonidis, C., Tsakiridou, H., & Meliopoulou, I. (2018). In-service teachers’ content and pedagogical content knowledge in mental calculations with rational numbers. International Journal of Science and Mathematics Education, 16, 1127–1145. https://doi.org/10.1007/s10763-017-9822-6
  26. Luwango, L. (2020). The development of pre-service teachers’ mathematical knowledge for teaching flexible mental computation [Yayımlanmamış doktora tezi]. Stellenbosch University.
  27. Maclellan, E. (2001). Mental calculation: Its place in the development of numeracy. Westminster Studies in Education, 24(2), 145–154. https://doi.org/10.1080/0140672010240205
  28. McIntosh, A., Nohda, N., Reys, B., & Reys, R. (1995). Mental computation performance in Australia, Japan and the United States. Educational Studies in Mathematics, 29, 237–258. https://doi.org/10.1007/BF01274093
  29. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis (2. baskı). London: SAGE.
  30. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2018). Matematik dersi öğretim programı (İlkokul ve ortaokul 1,2,3,4,5,6,7 ve 8. sınıflar). MEB.
  31. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2024). Ortaokul matematik dersi öğretim prograı (5, 6, 7 ve 8. Sınıflar). Türkiye yüzyılı maarif modeli. MEB
  32. National Council of Teachers of Mathematics [NCTM]. (2000). Principles and standards for school mathematics. Author.
  33. Osana, H. P., & Kindrat, A. N. (2023). Examining the impact of a mental computation classroom intervention on the relational thinking of seventh-grade students. Journal of Mathematics Education, 14(1), 47–70. https://doi.org/10.26711/007577152790063
  34. Reys, B. J. (1985). Mental computation. Arithmetic Teacher, 32(6), 43–46. https://doi.org/10.5951/AT.32.6.0043
  35. Reys, R. E. (1984). Mental computation and estimation: Past, present and future. Elementary School Journal, 84, 546–557. https://doi.org/10.1086/461383.
  36. Reys, R. E., Reys, B. J., Nohda, N., & Emori, H. (1995). Mental computation performance and strategy use of Japanese students in grades 2, 4, 6, and 8. Journal for research in mathematics education, 26(4), 304–326. https://doi.org/10.5951/jresematheduc.26.4.0304.
  37. Rogers, A. (2009). Mental computation in the primary classroom. In R. P. Hunting, T. Fitzpatrick, J. A. Milne, D. J. Itter, D. L. Martin, T. M. Mills, C. T. Lenard (Eds.), Proceedings of the Mathematical Association of Victoria 46th Annual Conference–Mathematics of Prime Importance, Brunswick, Victoria, (pp. 190 –199). MERGA.
  38. Sowder, J. T. (1990). Mental computation and number sense. The Arithmetic Teacher, 37(7), 18–20. https://doi.org/10.5951/AT.37.7.0018.
  39. Varol, F., & Farran, D. (2007). Elementary school students’ mental computation proficiencies. Early Childhood Education Journal, 35, 89–94. https://doi.org/10.1007/s10643-007-0173-8
  40. Thompson, I. (1999). Mental calculation strategies for addition and subtraction. Part 1. Mathematics in school, 28(5), 2–4.
  41. Thompson, I. (2000). Mental calculation strategies for addition and subtraction: Part 2. Mathematics in school, 29(1) 24–26.
  42. Üstündağ, M., & Sümen, Ö. Ö (2023). Sınıf öğretmeni adaylarının zihinden toplama işlemi yaparken kullandıkları stratejilerin incelenmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 13(3), 1929–1941. https://doi.org/10.24315/tred.1259021.
  43. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2006). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (5. Baskı). Seçkin Yayıncılık.