KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi / 2026 / Cilt: 28 Sayı: 2026

Öğretmen Adaylarının Akademik Motivasyonlarının Sosyal Bilişsel Kariyer Kuramı Temelinde İncelenmesi

An Examination of Prospective Teachers' Academic Motivation Based on Social Cognitive Career Theory

Furkan Kirazcı(Ondokuz Mayıs Üniversitesi)0000-0002-8829-3615
Sayfa
1–12
Yayın Tarihi
2026-06-14
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Araştırma sonucunda elde edilen bulgular öğretmen adaylarının akademik motivasyonları üzerinde kariyer hedef tutarsızlığının doğrudan rolü olduğunu, iş bulma kaygısının ise kariyer hedef tutarsızlığı üzerinden akademik motivasyonu dolaylı olarak yordadığını göstermiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bir ülkede nitelikli öğretmenlerin olması o ülkenin beşeri sermayesine doğrudan katkıda bulunmaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Ayrıca modelde kariyer hedef tutarsızlığından akademik motivasyona giden yolda başetme öz-yetkinliği değişkeni düzenleyici bir değişken olarak konumlandırılmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Araştırma sonucunda elde edilen bulgular öğretmen adaylarının akademik motivasyonları üzerinde kariyer hedef tutarsızlığının doğrudan rolü olduğunu, iş bulma kaygısının ise kariyer hedef tutarsızlığı üzerinden akademik motivasyonu dolaylı olarak yordadığını göstermiştir.
🔬Tür:Modelleme & Sayısal Simülasyon
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Akademik motivasyon · iş bulma kaygısı · baş etme öz-yetkinliği

Özet

Bir ülkede nitelikli öğretmenlerin olması o ülkenin beşeri sermayesine doğrudan katkıda bulunmaktadır. Nitelikli öğretmenlerin yetişmesinde ise üniversite eğitimine ve daha özelinde öğretmen adaylarının akademik motivasyonlarına odaklanmak büyük bir önem arz etmektedir. Bu araştırmada öğretmen adaylarının akademik motivasyonları sosyal bilişsel kariyer kuramı temelinde oluşturulan bir model ile incelenmiştir. Bu modelde iş bulma kaygısı ile akademik motivasyon arasında kariyer hedef tutarsızlığının aracı bir role sahip olup olmadığı test edilmiştir. Ayrıca modelde kariyer hedef tutarsızlığından akademik motivasyona giden yolda başetme öz-yetkinliği değişkeni düzenleyici bir değişken olarak konumlandırılmıştır. Araştırmaya 331’i kadın 218’i erkek olmak üzere toplamda 549 öğretmen adayı katılmıştır. Araştırma kapsamında oluşturulan varsayımsal modeli test etmek için yol analizi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda elde edilen bulgular öğretmen adaylarının akademik motivasyonları üzerinde kariyer hedef tutarsızlığının doğrudan rolü olduğunu, iş bulma kaygısının ise kariyer hedef tutarsızlığı üzerinden akademik motivasyonu dolaylı olarak yordadığını göstermiştir. Ayrıca öğretmen adaylarının başetme öz-yetkinlikleri kariyer hedef tutarsızlığının akademik motivasyon üzerindeki olumsuz rolünü baskılamıştır. Araştırma sonucunda elde edilen bulgular alanyazın temelinde tartışılarak gelecekteki araştırma ve uygulamalara ilişkin önerilerde bulunulmuştur.

Abstract

The presence of qualified teachers in a country contributes directly to that country's human capital. Focusing on university education and, more specifically, on the academic motivation of teacher candidates is of great importance in the training of qualified teachers. In this study, the academic motivation of teacher candidates was examined using a model based on social cognitive career theory. This model tested whether career goal discrepancy plays a mediating role between job search anxiety and academic motivation or not. Furthermore, coping efficacy was positioned as a moderating variable in the model, mediating the path from career goal discrepancy to academic motivation. A total of 549 teacher candidates participated in the study, including 331 women and 218 men. Path analysis was used to test the hypothetical model developed within the scope of the research. The findings obtained as a result of the research showed that career goal discrepancy has a direct role on the academic motivation of teacher candidates, while job search anxiety indirectly predicts academic motivation through career goal discrepancy. Furthermore, the coping efficacy of teacher candidates mitigated the negative role of career goal discrepancy on academic motivation. The findings obtained as a result of the research were discussed based on the literature and recommendations were made regarding future research and applications.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Kirazcı, F. (2026). Öğretmen Adaylarının Akademik Motivasyonlarının Sosyal Bilişsel Kariyer Kuramı Temelinde İncelenmesi. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, Cilt: 28 Sayı: 2026, 1–12. https://doi.org/10.17556/erziefd.1862424

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (62)

  1. Anadolu Ajansı. (2025, 13 Temmuz). Milli Eğitim Bakanlığı Akademi Giriş Sınavı tamamlandı. https://www.aa.com.tr/tr/egitim/milli-egitim-bakanligi-akademi-giris-sinavi-tamamlandi/3629508
  2. Angrist, N., Evans, D. K., Filmer, D., Glennerster, R., Rogers, H., & Sabarwal, S. (2025). How to improve education outcomes most efficiently? A review of the evidence using a unified metric. Journal of Development Economics, 172, 103382. https://doi.org/10.1016/j.jdeveco.2024.103382
  3. Bandura, A. (1977). Self-efficacy: Toward a unifying theory of behavioral change. Psychological Review, 84(2), 191–215. https://doi.org/10.1037/0033-295X.84.2.191
  4. Becker, G. S. (1962). Investment in human capital: A theoretical analysis. Journal of Political Economy, 70(5), 9-49. https://doi.org/10.1086/258724
  5. Brown, S. D., & Lent, R. W. (2023). Social cognitive career theory. In W. B. Walsh, L. Y. Flores, P. J. Hartung, & F. T. L. Leong (Eds.), Career psychology: Models, concepts, and counseling for meaningful employment (pp. 37–57). American Psychological Association. https://doi.org/10.1037/0000339-003
  6. Byars-Winston, A. M., & Fouad, N. A. (2008). Math and science social cognitive variables in college students: Contributions of contextual factors in predicting goals. Journal of Career Assessment, 16(4), 425-440.https://doi.org/10.1177/1069072708318901
  7. Chesney, M. A., Neilands, T. B., Chambers, D. B., Taylor, J. M., & Folkman, S. (2006). A validity and reliability study of the coping self‐efficacy scale. British Journal of Health Psychology, 11(3), 421-437.https://doi.org/10.1348/135910705X53155
  8. Creed, P. A., & Hood, M. (2015). The development and initial validation of a scale to assess career goal discrepancies. Journal of Career Assessment, 23(2), 308-317. https://doi.org/10.1177/1069072714535175
  9. Çarkıt, E. (2024). Adaptation to turkish of the career exploration and decision self‐efficacy scale. The Career Development Quarterly, 72(3), 215-230. https://doi.org/10.1002/cdq.12353
  10. Carkit, E. (2025). A social cognitive lens on employment anxiety and career optimism in the transition from school to work. The Career Development Quarterly, 73(3), 194-204.https://doi.org/10.1002/cdq.70000
  11. Çetinceli, K., & Tüzün, P. (2022). Üniversite öğrencilerinin işsizlik kaygısı, yaşam doyumu ve psikolojik iyi oluşları arasındaki ilişki. Current Perspectives in Social Sciences, 26(1), 21-30. https://doi.org/10.54614/JSSI.2022.952094
  12. Çokluk, Ö., Şekercioğlu, G., & Büyüköztürk, Ş. (2014). Sosyal bilimler için çok değişkenli istatistik SPSS ve LISREL uygulamaları. (3. Baskı). Pegem Akademi.
  13. D’Agostino, J. V., & Powers, S. J. (2009). Predicting teacher performance with test scores and grade point average: A meta-analysis. American Educational Research Journal, 46(1), 146-182. https://doi.org/10.3102/0002831208323280
  14. Erduran Tekin, Ö. (2023). Yükseköğretimde öğrenme motivasyonu ölçeği’nin (YÖMÖ-Ü) Türkçeye uyarlanması. E-Uluslararası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 14(3), 34-51. https://doi.org/10.19160/e-ijer.1252283
  15. Erikli, S., & Bayat, B. (2019). Üniversite mezunu uzun süreli genç işsizlerin eğitim ve çalışma yaşamı beklentisi: Ankara örneği. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 19(43), 297-331. https://doi.org/10.21560/spcd.v19i46288.482477
  16. Fils, L. R. N., Nkemgha, G. Z., & Che, G. N. (2024). Efficiency of public investments in education and economic growth in the CEMAC. Journal of the Knowledge Economy, 15(2), 5407-5427. https://doi.org/10.1007/s13132-023-01370-1
  17. Fraenkel, J. R., Wallen, N. E., & Hyun, H. H. (2012). How to design and evaluate research in education.(8. Baskı).Mc Graw Hill.
  18. Gerritsen, S., Plug, E., & Webbink, D. (2017). Teacher quality and student achievement: Evidence from a sample of Dutch twins. Journal of Applied Econometrics, 32(3), 643-660. https://doi.org/10.1002/jae.2539
  19. Hayes, A. F. (2017). Introduction to mediation, moderation, and conditional process analysis: A regressionbased approach. Guilford Publications.
  20. Higgins E. T. (1987). Self-discrepancy: A theory relating self and affect. Psychological Review, 94, 319–340. https://doi.org/10.1037/0033-295X.94.3.319
  21. Howard, J. L., Bureau, J., Guay, F., Chong, J. X., & Ryan, R. M. (2021). Student motivation and associated outcomes: A meta-analysis from self-determination theory. Perspectives on Psychological Science, 16(6), 1300-1323. https://doi.org/10.1177/1745691620966789
  22. Işık, E., Ulubey, E., & Kozan, S. (2018). An examination of the social cognitive model of well-being in Turkish college students. Journal of Vocational Behavior, 106, 11-21.https://doi.org/10.1016/j.jvb.2017.11.010
  23. Jacob, B. A., Rockoff, J. E., Taylor, E. S., Lindy, B., & Rosen, R. (2018). Teacher applicant hiring and teacher performance: Evidence from DC public schools. Journal of Public Economics, 166, 81-97. https://doi.org/10.1016/j.jpubeco.2018.08.011
  24. Karacan-Ozdemir, N., & Buyukcolpan, H. (2024). Testing a social cognitive model of career self‐management with Turkish undergraduate students. The Career Development Quarterly, 72(3), 203-214.https://doi.org/10.1002/cdq.12352
  25. Kıran, F., & Şahin, M. (2023). Eğitim fakültesi öğrencilerinin kişilik özellikleri ve akademik motivasyonları ile kariyer araştırma öz-yeterlikleri arasındaki ilişkilerin incelenmesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(2), 526-549.https://doi.org/10.33711/yyuefd.1235846
  26. Lazarus, R. S., & Folkman, S. (1984). Stress, appraisal, and coping. Springer.
  27. Lent, R. W. (2013). Social cognitive career theory. In S. D. Brown & R. W. Lent (Eds.), Career development and counseling: Putting theory and research to work (pp. 115-146). John Wiley.
  28. Lent, R. W., & Brown, S. D. (2019). Social cognitive career theory at 25: Empirical status of the interest, choice, and performance models. Journal of Vocational Behavior, 115, 103316. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2019.06.004
  29. Lent, R. W., & Brown, S. D. (2013). Social cognitive model of career self-management: toward a unifying view of adaptive career behavior across the life span. Journal of Counseling Psychology, 60(4), 557-568. https://doi.org/10.1037/a0033446
  30. Lent, R. W., Brown, S. D., & Hackett, G. (1994). Toward a unifying social cognitive theory of career and academic interest, choice, and performance. Journal of Vocational Behavior, 45(1), 79-122. https://doi.org/10.1006/jvbe.1994.1027
  31. Lent, R. W., Brown, S. D., & Hackett, G. (2002). Social cognitive career theory. In D. Brown and associates (Eds.), Career choice and development (pp. 255-311). Jossey-Bass.
  32. Lent, R. W., Ezeofor, I., Morrison, M. A., Penn, L. T., & Ireland, G. W. (2016). Applying the social cognitive model of career self-management to career exploration and decision-making. Journal of Vocational Behavior, 93, 47-57. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2015.12.007
  33. Lindley, L. D. (2005). Perceived barriers to career development in the context of social cognitive career theory. Journal of Career Assessment, 13(3), 271-287.https://doi.org/10.1177/1069072705274953
  34. Ma, L., Gan, Y., & Huang, P. (2025). Higher education investment, human capital, and high-quality economic development. Finance Research Letters, 71, 106419. https://doi.org/10.1016/j.frl.2024.106419
  35. Nelson, R. R., & Phelps, E. S. (1966). Investment in humans, technological diffusion, and economic growth. The American Economic Review, 56(1), 69-75. https://www.jstor.org/stable/1821269
  36. Pallant, J. (2017). SPSS kullanma kılavuzu: SPSS ile adım adım veri analizi. (S. Balcı, & B. Ahi, Çev.) Anı Yayınevi.
  37. Patton, M. Q. 2015. Qualitative research & Evaluation methods (4. Baskı). Sage Publications.
  38. Perraud, S. (2000). Development of the depression coping self-efficacy scale (DCSES). Archives of Psychiatric Nursing, 14(6), 276-284.https://doi.org/10.1053/apnu.2000.19090
  39. Praskova, A., & Mc Peake, L. (2022). Career goal discrepancy, career distress, and goal adjustment: Testing a dual moderated process model in young adults. Journal of Career Assessment, 30(4), 615-634.https://doi.org/10.1177/10690727211063372
  40. Psacharopoulos, G., & Patrinos, H. A. (2018). Returns to investment in education: a decennial review of the global literature. Education Economics, 26(5), 445-458. https://doi.org/10.1080/09645292.2018.1484426
  41. Richardson, M., Abraham, C., & Bond, R. (2012). Psychological correlates of university students' academic performance: A systematic review and meta-analysis. Psychological Bulletin, 138(2), 353–387. https://doi.org/10.1037/a0026838
  42. Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000). Intrinsic and extrinsic motivations: Classic definitions and new directions. Contemporary Educational Psychology, 25(1), 54-67.https://doi.org/10.1006/ceps.1999.1020
  43. Sarıkol, E., & Hoşver, P. U. (2023). Spor bilimleri fakültesi öğrencilerinin iş bulma kaygı düzeylerinin çeşitli değişkenlere göre incelenmesi. Düzce Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 3(1), 106-111. https://dergipark.org.tr/en/pub/dujoss/article/1228847
  44. Sartain, L., & Steinberg, M. P. (2025). Can personnel policy improve teacher quality? The role of evaluation and the impact of exiting low-performing teachers. Education Finance and Policy, 20(1), 137-163. https://doi.org/10.1162/edfp_a_00417
  45. Schultz, T. W. (1959). Investment in man: An economist's view. Social Service Review, 33(2), 109-117.https://doi.org/10.1086/640656
  46. Schultz, T. W. (1961). Investment in human capital. The American Economic Review, 51(1), 1-17. https://www.jstor.org/stable/1818907
  47. Seebruck, R. (2015). Teacher quality and student achievement: A multilevel analysis of teacher credentialization and student test scores in California high schools. Mc Gill Sociological Review, 5, 1-18. https://www.mcgill.ca/msr/files/msr/seebruck_2015.pdf
  48. Sirait, S. (2016). Does teacher quality affect student achievement? An empirical study in Indonesia. Journal of Education and Practice, 7(27). https://ssrn.com/abstract=2846795
  49. Stremersch, J., Van Hoye, G., & van Hooft, E. (2021). How to successfully manage the school-to-work transition: Integrating job search quality in the social cognitive model of career self-management. Journal of Vocational Behavior, 131, 103643.https://doi.org/10.1016/j.jvb.2021.103643
  50. Sultana, T., Dey, S. R., & Tareque, M. (2022). Exploring the linkage between human capital and economic growth: A look at 141 developing and developed countries. Economic Systems, 46(3), 1-17. https://doi.org/10.1016/j.ecosys.2022.101017
  51. Şahin, İ., Zoraloğlu, Y. R., & Fırat, N. Ş. (2011). Üniversite öğrencilerinin yaşam amaçları, eğitsel hedefleri üniversite öğreniminden beklentileri ve memnuniyet durumları. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 3(3), 429-452. https://dergipark.org.tr/en/pub/kuey/article/126608
  52. Şanlı, A., Yazan, Z. Ö., Kirazcı, F., & Büyükgöze-Kavas, A. (2023). Üniversite öğrencilerine yönelik iş bulma kaygısı ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. International Journal of Economic & Social Research, 19(2), 349-364.https://dergipark.org.tr/en/pub/esad/article/1202196
  53. Tabachnick, B. G. & Fidell, L. S. (2015). Çok değişkenli istatistiklerin kullanımı. (Çev. M. Baloğlu). Nobel Yayınevi.
  54. TÜİK, 2024. Yükseköğretim İstihdam Göstergeleri. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Yuksekogretim-Istihdam-Gostergeleri-2023-53466
  55. Visscher, A. J., Dmoshinskaia, N., Pellegrini, M., & Naizaque, A. R. (2025). (When) Do Teacher Professional Development Interventions Improve Student Achievement? A Meta-analysis of 128 High-Quality Studies. Educational Research Review, 100742. https://doi.org/10.1016/j.edurev.2025.100742
  56. Weston, R. & Gore, P. A. (2006). A brief guide to structural equation modeling. The Counseling Psychologist, 34 (5), 719-751. https://doi.org/10.1177/0011000006286345
  57. Williams, C. M., & Subich, L. M. (2006). The gendered nature of career related learning experiences: A social cognitive career theory perspective. Journal of Vocational Behavior, 69(2), 262-275.https://doi.org/10.1016/j.jvb.2006.02.007
  58. Yam, F. C., Alkın, S., & Barut, Y. (2020). Kariyer hedef tutarsızlık ölçeğinin Türkçeye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. İş ve İnsan Dergisi, 7(1), 23-32. https://doi.org/10.18394/iid.629970
  59. Yang, M., Li, X., Qin, X., Tian, X., Zhang, H., & Wen, H. (2025). The relationship between perceived academic stress and college students’ employment anxiety: the mediating role of psychological resilience. Frontiers in Psychiatry, 16, 1602808.https://doi.org/10.3389/fpsyt.2025.1602808
  60. Yüksek Öğretim Kurulu (YÖK), 2024. Yükseköğretim bilgi yönetim sistemi. https://istatistik.yok.gov.tr/
  61. Zenorini, R. d. P. C., & dos Santos, A. A. A. (2010). Achievement goals scale as a measure of motivation for learning. Revista Interamericana de Psicología, 44(2), 291–298. https://doi.org/10.1590/S0103-863X2011000200003
  62. Zhong, H., & Xu, J. (2023). Precarious employment and subjective career success during the school-to-work transition. Psychology Research and Behavior Management, 16, 2327-2339.https://doi.org/10.2147/PRBM.S418017