KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Erciyes İletişim Dergisi / 2026 / Cilt: 13 Sayı: 1

Teknolojik İletişimin Yeni Bir Boyutu Olarak İnsan ve Makine İletişimi: Chatbot Kullanıcılarının Deneyimleri Üzerine Bir Araştırma

Human-Machine Communication As A New Dimension Of Technological Communication: A Study On The Experiences Of Chatbot Users

Hülya Anakız Ertürk(NİĞDE ÖMER HALİSDEMİR ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-5447-7603
Lokman Zor(Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi İletişim Fakültesi)0000-0001-5352-1254
Sayfa
365–384
Yayın Tarihi
2026-01-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Katılımcılardan elde edilen yanıtlar bulgular kısmında kategorize edilerek yorumlanmış ve araştırmada kullanıcıların chatbotlar ile iletişim kurma motivasyonları incelenmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:İnsan makine iletişimi konusu akademik gündemde yer alan önemli temalardan biridir ve yeni bir alandır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Araştırmanın evreni dijital yerliler olarak adlandırılan 18-30 yaş aralığındaki üniversite öğrencileri iken, örneklemi chatbot teknolojisini aktif olarak kullanan kişilerden oluşmaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Katılımcılardan elde edilen yanıtlar bulgular kısmında kategorize edilerek yorumlanmış ve araştırmada kullanıcıların chatbotlar ile iletişim kurma motivasyonları incelenmiştir.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:11 katılımcı
⚙️Değişkenler:Chatbot · Antropomorfizm · Motivasyon

Özet

İnsan makine iletişimi konusu akademik gündemde yer alan önemli temalardan biridir ve yeni bir alandır. Chatbot dil modellerinin gelişim göstermesi, chatbotlara yönelim artırmış; buna bağlı olarak insan makine iletişimi antropomorfizm bağlamında önem kazanmıştır. Bu çalışmada antropomorfizm konusu çalışmanın odağını oluştururken, chatbot kullanıcılarının chatbot kullanma motivasyonları araştırılmıştır. Araştırmanın evreni dijital yerliler olarak adlandırılan 18-30 yaş aralığındaki üniversite öğrencileri iken, örneklemi chatbot teknolojisini aktif olarak kullanan kişilerden oluşmaktadır. Araştırma 11 katılımcı ile yüz yüze derinlemesine mülakat yapılarak kesitsel olarak gerçekleştirilmiştir. Katılımcılardan elde edilen yanıtlar bulgular kısmında kategorize edilerek yorumlanmış ve araştırmada kullanıcıların chatbotlar ile iletişim kurma motivasyonları incelenmiştir. Araştırma sonucuna göre katılımcılarından bir kısmı akademik destek, ilişki koçluğu, psikolojik yardım gibi gerekçelerle chatbotlardan destek aldıklarını belirtirken, diğer kısmı ise yalnızlık ihtiyaçlarını gidermek için chatbotlar iletişim kurduklarını ifade etmişlerdir. Kullanıcılar insanların yargılayıcı yönüne karşı chatbotların tarafsız dinlediğini, bu iletişimin ise internetin olduğu her yerde zaman sınırlaması olmaksızın gerçekleştiğini aktarmışlardır. Bununla birlikte kişisel verilerinin chatbotlar tarafından aleyhlerinde kullanılmayacağını düşünen kullanıcılar, toplum tarafından yargılanacaklarını düşündükleri içerikleri chatbotlarla paylaşmaktadırlar. Kullanıcı deneyimleri insan makine iletişimini kutsallaştırırken teknolojik determinizmi yeniden üretmektedir. Bu çalışmada kullanıcı deneyimleri eleştirel bir perspektifle analiz gerçekleştirilmiştir.

Abstract

Human–machine communication is an emerging and significant topic in the academic agenda. The development of chatbot language models has increased interest in chatbots, making anthropomorphism central to this field. This study focuses on anthropomorphism while examining users’ motivations for interacting with chatbots. The research population consists of digital natives, university students aged 18–30, and the sample includes those actively using chatbot technologies. The study was conducted with 11 participants through face-to-face in-depth interviews in a cross-sectional design. Findings were categorized and interpreted, revealing that some participants used chatbots for academic support, relationship coaching, or psychological help, while others engaged with them to alleviate loneliness. Users emphasized that chatbots listen without judgment, unlike humans, and provide unrestricted interaction wherever the internet is available. Believing their personal data would not be misused, they shared content they might otherwise conceal from society. Such experiences both sanctify human–machine communication and reproduce technological determinism. The study critically analyzes these user experiences.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Ertürk, H. A., Zor, L. (2026). Teknolojik İletişimin Yeni Bir Boyutu Olarak İnsan ve Makine İletişimi: Chatbot Kullanıcılarının Deneyimleri Üzerine Bir Araştırma. Erciyes İletişim Dergisi, Cilt: 13 Sayı: 1, 365–384. https://doi.org/10.17680/erciyesiletisim.1761792

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (33)

  1. Adamopoulou, E. & Moussiades, L. (2020). Chatbots: History, Technology, and Applications. Machine Learning with Applications, (2), 1-18.
  2. Al-Amin, M., Ali M. S., Salam, A., Khan, A., Ali, A., Ullah A., Alam, M. N. & Chowdury, S. K. (2024). History of Generative Artificial Intelligence (AI) Chatbots: Past, Present, and Future Development. https://doi.org/10.48550/arXiv.2402.05122
  3. Bai, X. Wang, A. Sucholutsky, I. & Griffiths T.L. (2024). Measuring Implicit Bias in Explicitly Unbiased Large Language Models.
  4. Baudrillard, J. (2019). Simulacra and simulation. Ann Arbor, MI: University of Michigan Press.
  5. Bauman, Z. (2018). Akışkan modernite (S. O. Çavuş, Çev.). İstanbul: Can Yayınları.
  6. Burgoon, J. K., Bonito, J. A., Bengtsson, B., Cederberg, C., Lundeberg, M., & Allspach, L. (2000). Interactivity in human–computer interaction: A study of credibility, understanding, and influence. Computers in Human Behavior, 16(6), 553–574.
  7. Castells, M. (2005). Enformasyon ağı: ekonomi, toplum ve kültür. İstanbul: Bilgi Üniversitesi.
  8. Coghlan, S., Leins K., Sheldrick, S., Cheong M., Gooding P., & Simon D. S. (2023. To Chat or Bot to Chat: Ethical Issues with Using Chatbots in Mental Health. Digital Health, 9, Article 1–11.
  9. Crouch, M. & McKenzie, H. (2006). “The Logic of Small Samples in Interview-Based Qualitative Research”. Social Science Information 45(4), 483-99. doi:10.1177/0539018406069584.
  10. Encyclopaedia Britannica. (2025). Anthropomorphism. In Britannica. Erişim Tarihi15.08.2025, https://www.britannica.com/search?query=antropomorfizm
  11. Hassal, M., Nowaková, J., Saghair, K. A., Abdulla, H., Snášel, V., & Ogiela, L. (2021). Chatbots: Security, privacy, data protection, and social aspects. Concurrency and Computation: Practice and Experience, 33(19.
  12. Hoy, M. B. (2018). Alexa, Siri, Cortana, and More: An Introduction to Voice Assistants. Medical Reference Services Quarterly 37(1), 81-88. doi:10.1080/02763869.2018.1404391.
  13. Marx, K. (1977). Economic Philosophic Manuscripts 1844. Progress Publishers.
  14. Morozov, E. (2013). To save everything, click here: the folly of technological solutionism. New York: Public Affairs.
  15. Prensky, M. (2001). Digital natives, digital immigrants. On the Horizon, 9(5), 1–6.
  16. Xue I., Wang, Y. C., Wei, C. Liu, X., Woo J., & Jay K. C.-C. (2024). Bias and Fairness in Chatbots: An Overview. APSIPA Transactions on Signal and Information Processing, 13(2), 1-43.
  17. Cacioppo, J. T. & Patrick, W. (2008) Loneliness: Human Nature and the Need for Social Connection. New York: Norton & Company.
  18. Jwala, K. (2019). Developing a Chatbot Using Machine Learning. 8(1).
  19. Melson, G. F., Peter H. Kahn, P. H. Jr., Alan, B., Jr., & Batya Friedman. 2009. Robotic Pets in Human Lives: Implications for the Human–Animal Bond and for Human Relationships with Personified Technologies. Journal of Social Issues 65(3):545-67.
  20. Clifford, N., Moon, Y., B. J. Fogg, B. J., Reeves, B., & Chris Dryer. 1995. Can Computer Personalities Be Human Personalities?, Ss. 228-29 içinde Conference companion on Human factors in computing systems - CHI’95. Denver, Colorado, United States: ACM Press.
  21. Oxford English Dictionary. 2025. https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/chatbot?q=chatbot.
  22. Reeves, B., & Clifford, N. (1996). The media equation: How people treat computers, television, and new media like real people and places. 1996. bs. Center for the Study of Language and Information; Cambridge University Press.
  23. Schöbel, S. Schmitt, A., Benner, D., Saqr, M., Janson, A., & Leimeister, J. M. (2024). “Charting the Evolution and Future of Conversational Agents: A Research Agenda Along Five Waves and New Frontiers”. Information Systems Frontiers 26(2):729-54.
  24. Turkle, S. (2011). Alone together: Why we expect more from technology and less from each other. New York, NY: Basic Books.
  25. Sonmez, F. & Nart, S. (2022.). Antropomorfizm: Kavramın Tarihi, Teoriler ve Tüketici Davranışları Bağlamında Bir Literatür İncelemesi. İnönü University International Journal of Social Sciences (INIJOSS).
  26. Stahl, B. C., & Eke, D. (2024). The Ethics of ChatGPT – Exploring the Ethical Issues of an Emerging Technology. International Journal of Information Management 74:102700. doi:10.1016/j.ijinfomgt.2023.102700.
  27. Şenyüz, B. (2021). “İletişim Çalışmalarında İnsan-Makine İletişimi (İmi): Paradigma Değişikliği ve Temel Yaklaşımlar. Akdeniz İletişim Dergisi, (36), 203-220.
  28. Turing, A. M. (1950). Computing machinery and intelligence. Mind, 59(236), 433–460.
  29. Wan, Y., Wang, W., He, P., Gu, J., Bai, H., & Lyu, M. R. (2023). BiasAsker: Measuring the bias in conversational AI system. In S. Chandra, K. Blincoe, & P. Tonella (Eds.), Proceedings of the 31st ACM Joint European Software Engineering Conference and Symposium on the Foundations of Software Engineering (ESEC/FSE 2023) (pp. 515–527).
  30. Waytz, A., Cacioppo, J., & Epley, N. (2010). Who sees human? The stability and importance of individual differences in anthropomorphism. Perspectives on Psychological Science, 5(3), 219–232.
  31. Weizenbaum, J. (1966). ELIZA—A computer program for the study of natural language communication between man and machine. Communications of the ACM, 9(1), 36–45.
  32. Westerman, D., Cross, A. C., & Lindmark, P. G. (2019). I believe in a thing called bot: Perceptions of the humanness of ‘chatbots’. Communication Studies, 70(3), 295–312.
  33. Williams, R. T. (2024). The ethical implications of using generative chatbots in higher education. Frontiers in Education, 8, 1331607.