Dergiler / Erciyes İletişim Dergisi / 2026 / Cilt: 13 Sayı: 2

Haber Medyasına Genel Güven Ölçeğinin Türkçeye Uyarlanması: Geçerlilik ve Güvenilirlik Çalışması

Adaptation of the Generalized Trust in News Media Scale into Turkish: A Validity and Reliability Study

Kamil Alacalı(ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-0197-2445
Fatma Geçikli(ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-7708-7752
Sayfa
451–468
Yayın Tarihi
2026-07-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Doğrulayıcı faktör analizi bulguları, önerilen üç faktörlü modelin kabul edilebilir ve mükemmel uyum indekslerine sahip olduğunu göstermiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışmanın amacı, Prochazka ve Schweiger tarafından geliştirilen Haber Medyasına Yönelik Genelleştirilmiş Güven Ölçeği’nin Türkçeye uyarlanması ve ölçeğin geçerlik ile güvenirlik özelliklerinin Türkiye bağlamında incelenmesidir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Araştırma nicel araştırma yaklaşımı çerçevesinde yürütülmüş olup veriler kolayda örnekleme yöntemiyle seçilen ve farklı yaş ile meslek gruplarından oluşan 525 katılımcıdan toplanmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Doğrulayıcı faktör analizi bulguları, önerilen üç faktörlü modelin kabul edilebilir ve mükemmel uyum indekslerine sahip olduğunu göstermiştir.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:525 katılımcı
⚙️Değişkenler:Medya Güvenirliği · Haber Medyası · Medya Okuryazarlığı

Özet

Bu çalışmanın amacı, Prochazka ve Schweiger tarafından geliştirilen Haber Medyasına Yönelik Genelleştirilmiş Güven Ölçeği’nin Türkçeye uyarlanması ve ölçeğin geçerlik ile güvenirlik özelliklerinin Türkiye bağlamında incelenmesidir. Araştırma nicel araştırma yaklaşımı çerçevesinde yürütülmüş olup veriler kolayda örnekleme yöntemiyle seçilen ve farklı yaş ile meslek gruplarından oluşan 525 katılımcıdan toplanmıştır. Ölçeğin Türkçeye uyarlama sürecinde çeviri-geri çeviri tekniği kullanılmış, dilsel eşdeğerlik sağlandıktan sonra yapı geçerliği ve güvenirlik analizleri gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin yapı geçerliğini test etmek amacıyla hem açımlayıcı hem de doğrulayıcı faktör analizleri gerçekleştirilmiştir. Ölçüm aracının güvenirlik düzeyini belirlemek için iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach’s Alfa ile birlikte bileşik güvenirlik (CR) ve ortalama açıklanan varyans (AVE) istatistikleri hesaplanmıştır. Açımlayıcı faktör analizi sonuçları ölçeğin 15 madde ve üç faktörden oluşan yapıya sahip olduğunu ve toplam varyansın %61,69’unu açıkladığını göstermiştir. Doğrulayıcı faktör analizi bulguları, önerilen üç faktörlü modelin kabul edilebilir ve mükemmel uyum indekslerine sahip olduğunu göstermiştir. Ölçeğin geneline ilişkin Cronbach’s Alfa katsayısı .90 olarak hesaplanmış alt boyutlara ait güvenirlik katsayılarının da kabul edilebilir sınırların üzerinde olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak Türkçeye uyarlanan Haber Medyasına Genel Güven Ölçeği’nin haber medyasına yönelik genelleştirilmiş güven düzeyinin belirlenmesinde kullanılabilecek geçerlik ve güvenirlik koşullarını sağlayan bir ölçüm aracı olduğu ifade edilebilir. Bu doğrultuda ölçeğin medya ve iletişim alanında yürütülecek nicel araştırmalarda kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu değerlendirilmektedir.

Abstract

This study investigates the Turkish adaptation of the Generalized Trust in News Media Scale and evaluates its measurement properties in Türkiye. Originally developed by Prochazka and Schweiger, the instrument was translated and culturally adapted using a systematic forward–backward translation procedure. The empirical stage followed a quantitative design, and data were gathered from 525 participants from diverse age and occupational groups through convenience sampling. After confirming linguistic equivalence, statistical procedures were conducted to assess construct structure and reliability. The underlying dimensional framework was first explored through exploratory factor analysis and then tested via confirmatory factor analysis to examine model fit. Measurement reliability was evaluated using Cronbach’s alpha, composite reliability (CR), and average variance extracted (AVE). Findings revealed a three-dimensional structure comprising 15 items, explaining 61.69% of the total variance. Confirmatory analysis supported this structure and indicated acceptable to strong model fit values. The overall Cronbach’s alpha coefficient was .90, and subdimension reliability coefficients were above recommended thresholds. Overall, results show that the Turkish version represents a statistically sound instrument for measuring generalized trust in news media and is suitable for quantitative research in media and communication studies.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Alacalı, K., Geçikli, F. (2026). Haber Medyasına Genel Güven Ölçeğinin Türkçeye Uyarlanması: Geçerlilik ve Güvenilirlik Çalışması. Erciyes İletişim Dergisi, Cilt: 13 Sayı: 2, 451–468. https://doi.org/10.17680/erciyesiletisim.1879904

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (40)

  1. Aksu, G., Eser, M. T., & Güzeller, C. O. (2017). Açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi ile yapısal eşitlik uygulamaları. Detay Yayıncılık.
  2. Algül, A. (2015). Kurumsal ve Demografik Özelliklerin İnternet Haber Medyası Güvenilirliği Üzerine Etkisi. Öneri Dergisi, 11(44), 257. https://doi.org/10.14783/od.v11i44.5000080014
  3. Allen, M. J., & Yen, W. M. (2002). Introduction to measurement theory (Reissued). Waveland Press.
  4. Aydın, M., Çelikpala, M., Yeldan, E., Güvenç, M., Zaim, O. Z., B B Hawks, E C Sokullu, K Yıldırım, B Ayhan, M K Çoban, & S Kaya. (2022). Türkiye Eğilimleri -2021 Kantitatif Araştırma Raporu. Unpublished. https://doi.org/10.13140/RG.2.2.13797.73441
  5. Baumgartner, H., & Homburg, C. (1996). Applications of structural equation modeling in marketing and consumer research: A review. International Journal of Research in Marketing, 13(2), 139–161. https://doi.org/10.1016/0167-8116(95)00038-0
  6. Büyüköztürk, Ş. (2017). Bilimsel araştırma yöntemleri (23. baskı). Pegem Akademi.
  7. Çokluk, Ö., Şekercioğlu, G., & Büyüköztürk, Ş. (2016). Sosyal bilimler için çok değişkenli istatistik: SPSS ve LISREL uygulamaları (4.baskı). Pegem Akademi.
  8. Coşkun, F., & Eren, B. (2024). Ölçek Geliştirme Süreçlerine İlişkin Bir Derleme Çalışması. Kuram ve Uygulamada Sosyal Bilimler Dergisi, 8(2), 466–477. https://doi.org/10.48066/kusob.1498085
  9. Ding, L., & Beichner, R. (2009). Approaches to data analysis of multiple-choice questions. Physical Review Special Topics - Physics Education Research, 5(2), 020103. https://doi.org/10.1103/PhysRevSTPER.5.020103
  10. Edelman. (2019). 2019 Edelman Trust Barometer. Edelman Trust Institute. https://www.edelman.com/trust/2019-trust-barometer
  11. Edelman Trust Institute. (2026). 2026 Edelman Trust Barometer Global Report. Edelman. https://www.edelman.com/trust/2026/trust-barometer
  12. Fletcher, R., Andı, S., Badrinathan, S., Eddy, K. A., Kalogeropoulos, A., Mont’Alverne, C., Robertson, C. T., Ross Arguedas, A., Schulz, A., Toff, B., & Nielsen, R. K. (2025). The link between changing news use and trust: Longitudinal analysis of 46 countries. Journal of Communication, 75(1), 1–15. https://doi.org/10.1093/joc/jqae044
  13. Fletcher, R., & Park, S. (2017). The Impact of Trust in the News Media on Online News Consumption and Participation. Digital Journalism, 5(10), 1281–1299. https://doi.org/10.1080/21670811.2017.1279979
  14. Fornell, C., & Larcker, D. F. (1981). Evaluating Structural Equation Models with Unobservable Variables and Measurement Error. Journal of Marketing Research, 18(1), 39. https://doi.org/10.2307/3151312
  15. Gaziano, C., & McGrath, K. (1986). Measuring the Concept of Credibility. Journalism Quarterly, 63(3), 451–462. https://doi.org/10.1177/107769908606300301
  16. Geray, H. (2003). İletişim ve teknoloji: Uluslararası birikim düzeninde yeni medya politikaları. Ütopya yayınevi.
  17. Güngör, N. (2011). İletişime giriş. Siyasal Kitabevi.
  18. Gürbüz, İ. E. (2024). Bilimsel Araştırmalarda Bir Ölçme Aracı Nasıl Tasarlanır. Seçkin.
  19. Hasançebi̇, B., Terzi̇, Y., & Küçük, Z. (2020). Madde Güçlük İndeksi ve Madde Ayırt Edicilik İndeksine Dayalı Çeldirici Analizi. Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi. https://doi.org/10.17714/gumusfenbil.615465
  20. Hinkin, T. R. (1995). A Review of Scale Development Practices in the Study of Organizations. Journal of Management, 21(5), 967–988. https://doi.org/10.1177/014920639502100509
  21. Karaçam, Z. (2019). Ölçme araçlarının Türkçe’ye uyarlanması. Ebelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 2(1), 28–37.
  22. Kline, P. (2014). An Easy Guide to Factor Analysis (0 ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315788135
  23. Kohring, M., & Matthes, J. (2007). Trust in News Media: Development and Validation of a Multidimensional Scale. Communication Research, 34(2), 231–252. https://doi.org/10.1177/0093650206298071
  24. Kovačič, M. P., Erjavec, K., & Štular, K. (2010). Credibility of Traditional vs. Online News Media: A Historical Change in Journalists’. Journal: Medij. Istraž., 16(1), 113–130.
  25. Kuyucu, M. (2017). Medyada güven sorunsalı ve bunun geleneksel medya ile yeni medyaya olan yansımaları. Ulusal Multidisipliner Hakemli Sosyal Bilimler ve Araştırmalar Dergisi, 0(1), 28–55. https://doi.org/10.17373/MSBAD.2017.1.2
  26. Lee, T.-T. (2018). Virtual Theme Collection: “Trust and Credibility in News Media.” Journalism & Mass Communication Quarterly, 95(1), 23–27. https://doi.org/10.1177/1077699017749244
  27. Malhotra, N. K., & Birks, D. F. (2006). Marketing research: An applied approach (Updated 2. European ed). Financial Times Prentice Hall.
  28. MarketingTürkiye. (2022). Türkiye’de Medyaya Güven Araştırma Raporu [Araştırma Raporu]. Xsights Araştırma ve Danışmanlık. https://www.xsights.co.uk/wp-content/uploads/2023/02/medyaya_guven_raporu_2022_eylul_xsights_1.pdf
  29. Newman, N., Ross Arguedas, A., Robertson, C. T., & Nielsen, R. K. (2025). Reuters Institute Digital News Report 2025. Reuters Institute for the Study of Journalism. https://reutersinstitute.politics.ox.ac.uk/digital-news-report/2025/turkey
  30. Pallant, J. (with Balcı, S., & Ahi, B.). (2017). SPSS kullanma kılavuzu: SPSS ile adım adım veri analizi (2. baskı). Anı Yayıncılık.
  31. Prochazka, F., & Schweiger, W. (2018). How to Measure Generalized Trust in News Media? An Adaptation and Test of Scales. Communication Methods and Measures, 13(1), 26–42. https://doi.org/10.1080/19312458.2018.1506021
  32. Raykov, T. (1997). Estimation of Composite Reliability for Congeneric Measures. Applied Psychological Measurement, 21(2), 173–184. https://doi.org/10.1177/01466216970212006
  33. Strömbäck, J., Tsfati, Y., Boomgaarden, H., Damstra, A., Lindgren, E., Vliegenthart, R., & Lindholm, T. (2020). News media trust and its impact on media use: Toward a framework for future research. Annals of the International Communication Association, 44(2), 139–156. https://doi.org/10.1080/23808985.2020.1755338
  34. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2019). Using multivariate statistics (Seventh edition). Pearson.
  35. Tsfati, Y., & Cappella, J. N. (2003). Do People Watch what they Do Not Trust?: Exploring the Association between News Media Skepticism and Exposure. Communication Research, 30(5), 504–529. https://doi.org/10.1177/0093650203253371
  36. Tutar, H., & Erdem, A. T. (2022). Örnekleriyle Bilimsel Araştırma Yöntemleri ve SPSS Uygulamaları. Seçkin.
  37. Weston, R., & Gore, P. A. (2006). A Brief Guide to Structural Equation Modeling. The Counseling Psychologist, 34(5), 719–751. https://doi.org/10.1177/0011000006286345
  38. Yalçınkaya, A. E. (2023). IBM SPSS ile İstatistiksel Veri Analizi. Nobel.
  39. Yılmaz, S. S. (2016). Medya Güvenilirliği: Gençlerin Medya Güvenilirliği Üzerine Ampirik Bir Çalışma. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 4(1). https://doi.org/10.19145/guifd.03692
  40. Zikmund, W. G. (2009). Business research methods (8. ed). Thomson/South-Western.