KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Dîvân: Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi / 2026 / Cilt: 31 Sayı: 61

MANDEVİLLE’İN İKTİSAT FELSEFESİNDE İNSAN DOĞASI VE TOPLUMSAL DÜZENİN İNŞASI

THE FABLE OF THE BEES AND POLITICAL ECONOMY: THE CONSTRUCTION OF HUMAN NATURE AND SOCIAL ORDER IN MANDEVILLE’S PHILOSOPHY OF ECONOMICS

İsa Yılmaz(İSTANBUL MEDENİYET ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-7388-8539
Sayfa
188–219
Yayın Tarihi
2026-08-03
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Yazarın sosyal bilimlere kazandırdığı evrimsel toplum anlayışı ve temellerini attığı niyet edilmemiş sonuçlar (unintended consequences) paradigması; Smith’in iş bölümü (division of labour) kuramından Hayek’in kendiliğinden düzen (spontaneous order) teorisine, Keynes’in efektif talep kuramından Veblen ve modern kurumsal iktisadın tüketim analizlerine kadar uzanan geniş bir entelektüel miras üzerinde etkisi olmuştur.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, XVIII. yüzyıl düşünce dünyasının en çarpıcı figürlerinden biri olan Bernard Mandeville’in (1670-1733) insan doğasına yönelik geliştirdiği ampirik yaklaşımın, politik ekonominin ahlak teolojisinden bağımsızlaşarak seküler bir zemin kazanmasındaki rolünü incelemektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Mandeville, geleneksel ahlak felsefesinin insan doğasını idealize eden normatif ve kuralcı yapısını reddederek, toplumsal olayları gözlemlenebilir gerçekler üzerinden betimleyen ampirik bir yönteme başvurmuştur.
💡
Sonuç & Katkı:Yazarın sosyal bilimlere kazandırdığı evrimsel toplum anlayışı ve temellerini attığı niyet edilmemiş sonuçlar (unintended consequences) paradigması; Smith’in iş bölümü (division of labour) kuramından Hayek’in kendiliğinden düzen (spontaneous order) teorisine, Keynes’in efektif talep kuramından Veblen ve modern kurumsal iktisadın tüketim analizlerine kadar uzanan geniş bir entelektüel miras üzerinde etkisi olmuştur.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Bernard Mandeville · The Fable of The Bees · erdemsizlik

Özet

Bu çalışma, XVIII. yüzyıl düşünce dünyasının en çarpıcı figürlerinden biri olan Bernard Mandeville’in (1670-1733) insan doğasına yönelik geliştirdiği ampirik yaklaşımın, politik ekonominin ahlak teolojisinden bağımsızlaşarak seküler bir zemin kazanmasındaki rolünü incelemektedir. Mandeville, geleneksel ahlak felsefesinin insan doğasını idealize eden normatif ve kuralcı yapısını reddederek, toplumsal olayları gözlemlenebilir gerçekler üzerinden betimleyen ampirik bir yönteme başvurmuştur. The Fable of The Bees adlı temel eserinde ortaya koyduğu kişisel erdemsizliklerin kamusal fayda sağladığı yönündeki aykırı tezi, ahlak teolojisi ile iktisadi gerçeklik arasındaki kopuşun miladı olarak kabul edilebilir. Çalışmada, Mandeville’in ben-sevgisi (self-love) ve kendini beğenme (self-liking) gibi bireysel tutkuları toplumsal mekanizmanın temel dinamikleri olarak nasıl konumlandırdığı analiz edilmektedir. Yazarın sosyal bilimlere kazandırdığı evrimsel toplum anlayışı ve temellerini attığı niyet edilmemiş sonuçlar (unintended consequences) paradigması; Smith’in iş bölümü (division of labour) kuramından Hayek’in kendiliğinden düzen (spontaneous order) teorisine, Keynes’in efektif talep kuramından Veblen ve modern kurumsal iktisadın tüketim analizlerine kadar uzanan geniş bir entelektüel miras üzerinde etkisi olmuştur.

Abstract

This study explores the empirical approach to human nature developed by Bernard Mandeville (1670–1733), —one of the most prominent figures of 18th-century intellectual thought— and its critical role in freeing political economy from moral theology through establishing it on a secular framework. Rejecting the idealized normative frameworks of traditional moral philosophy that seek to prescribe human nature, Mandeville develops an empirical method focusing on the descriptive observation of social phenomena. His provocative thesis in The Fable of the Bees, suggesting that private vices yield public benefits, marks a pivotal shift in perceiving economic life as a secular system independent of moral theology. This paper analyzes how Mandeville repositioned human passions, such as self-love and self-liking, as the fundamental mechanical drivers of social interaction. The evolutionary understanding of society and the idea of unintended consequences, the foundations of which were laid by the author, deeply influenced upon a vast intellectual legacy, influencing Smith’s theory of the division of labour, Hayek’s spontaneous order, Keynes’s effective demand, and the conspicuous consumption analyses of Veblen and modern institutional economics.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Yılmaz, İ. (2026). MANDEVİLLE’İN İKTİSAT FELSEFESİNDE İNSAN DOĞASI VE TOPLUMSAL DÜZENİN İNŞASI. Dîvân: Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi, Cilt: 31 Sayı: 61, 188–219. https://doi.org/10.20519/divan.1886832

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (39)

  1. Agassi, Joseph. “The Philosophy of Social Science from Mandeville to Mannheim.” The SAGE Handbook of the Philosophy of Social Sciences, ed. Ian Jarvie ve Jesús Zamora-Bonilla. SAGE Publications Ltd, 2011. https://doi.org/10.4135/9781473913868.n2.
  2. Alter, Stephen G. “Mandeville’s Ship: Theistic Design and Philosophical History in Charles Darwin’s Vision of Natural Selection.” Journal of the History of Ideas 69/3 (2008): 441-65. https://doi.org/10.1353/jhi.0.0000.
  3. Berkeley, George. The works of George Berkeley. II, with Alexander Campbell Fraser. Continuum classic texts. 1871; Clarendon Press, 2005.
  4. Butler, Joseph. “Fifteen Sermons Preached on the Rolls Chapel.” Fifteen Sermons Preached at the Rolls Chapel and Other Writings on Ethics, ed. David McNaughton. 1726; Oxford University Press, 2017.
  5. Castiglione, Dario. “Considering Things Minutely: Reflections on Mandeville and the Eighteenth-Century Science of Man.” History of Political Thought 7/3 (1986): 463-88.
  6. Colman, John. “Bernard Mandeville and the Reality of Virtue.” Philosophy 47/180 (1972): 125-39. https://doi.org/10.1017/S0031819100040869.
  7. Çeşmeli, Işıl. “Erdemin Kökeni: Bernard Mandeville’in Hünerli Siyasetçileri.” Beytulhikme An International Journal of Philosophy 7/1 (2017): 85-105.
  8. Çeşmeli̇, Işıl. “Lüksle ve Lükse Karşı: İskoç Aydınlanmasında Lüks Üzerine Düşünceler.” Felsefe Dünyası 77 (2023): 65-88. https://doi.org/10.58634/felsefedunyasi.1290053.
  9. Dekker, Rudolf. “‘Private Vices, Public Virtues’ Revisited: The Dutch Background of Bernard Mandeville.” History of European Ideas 14/4 (1992): 481-98. https://doi.org/10.1016/0191-6599(92)90181-B.
  10. Goldsmith, M. M. “Regulating Anew the Moral and Political Sentiments of Mankind: Bernard Mandeville and the Scottish Enlightenment.” Journal of the History of Ideas 49/4 (1988): 587-606. https://doi.org/10.2307/2709675.
  11. Göçmen, Doğan. The Adam Smith Problem: Human Nature and Society in “The Theory of Moral Sentiments” and “The Wealth of Nations.” Tauris Academic Studies, 2007.
  12. Günör, Recep Batu. “Bernard Mandeville’in Arıların Masalı Adlı Eseri Hakkında Bir İnceleme.” İdil Sanat ve Dil Dergisi 5/22 (2016): 521-36. https://doi.org/10.7816/idil-05-22-01.
  13. Hayek, F. A. “Dr Bernard Mandeville.” Proceedings. Master-Mind Lectures, Oxford University Press, 1966. https://www.thebritishacademy.ac.uk/documents/2113/52p125.pdf.
  14. Heath, Eugene. “Carrying Matters Too Far? Mandeville and the Eighteenth-Century Scots on the Evolution of Morals.” Journal of Scottish Philosophy 12/1 (2014): 95-119. https://doi.org/10.3366/jsp.2014.0064.
  15. Hodgson, Geoffrey M. “Hayek, Evolution, and Spontaneous Order.” Natural Images in Economic Thought: Markets Read in Tooth and Claw, ed. Philip Mirowski. Historical Perspectives on Modern Economics. Cambridge University Press, 1994. Cambridge Core. https://doi.org/10.1017/CBO9780511572128.016.
  16. Hume, David. A Treatise of Human Nature. 2. ed., 8. impr. Ed. Lewis A. Selby-Bigge ve P. H. Nidditch. Clarendon Press, 1978.
  17. Hundert, E. J. The Enlightenment’s Fable: Bernard Mandeville and the Discovery of Society. Cambridge University Press, 1994. https://doi.org/10.1017/CBO9780511584749.
  18. Kaye, F. B. “A List Chronologically Arranged of References to Mandeville’s Work.” The Fable of the Bees: Or Private Vices, Publick Benefits, vol. II, ed. Bernard de Mandeville. Liberty Fund, 1988.
  19. Kaye, F. B. “Criticisms of The Fable.” The Fable of the Bees: Or Private Vices, Publick Benefits, vol. II, ed. Bernard de Mandeville. Liberty Fund, 1988.
  20. Kaye, F. B. “Introduction.” The Fable of the Bees: Or Private Vices, Publick Benefits, vol. I, ed. Bernard de Mandeville. Liberty Fund, 1988.
  21. Keynes, John Maynard. The General Theory of Employment, Interest and Money: The Keynesian Revolution. Harcourt Brace, 1936. Reprint, Palgrave Macmillan, 2018.
  22. Kleiman-Lafon, Sylvie, ed. Bernard Mandeville: A Treatise of the Hypochondriack and Hysterick Diseases (1730). Vol. 223. International Archives of the History of Ideas Archives Internationales d’histoire Des Idées. Springer International Publishing, 2017. https://doi.org/10.1007/978-3-319-57781-4.
  23. Lewis, Paul. “Emergent Properties in the Work of Friedrich Hayek.” Journal of Economic Behavior & Organization 82/2-3 (2012): 368-78. https://doi.org/10.1016/j.jebo.2011.04.009.
  24. Lovejoy, Arthur. Reflections on Human Nature. Baltimore, 1961. Reprint, Johns Hopkins University Press, 2019. https://doi.org/10.1353/book.72149.
  25. Mandeville, Bernard de. A Letter to Dion, Occasion’d by his Book call’d Alciphron, or The Minute Philosopher. J. Roberts, 1732. https://archive.org/details/bim_eighteenth-century_a-letter-to-dion-occasi_mandeville-bernard-de_1732/mode/2up.
  26. Mandeville, Bernard de. The Fable of the Bees: Or Private Vices, Publick Benefits. Vol. I, ed. Frederick Benjamin Kaye. Liberty Fund, 1988.
  27. Mandeville, Bernard de. The Fable of the Bees: Or Private Vices, Publick Benefits. Vol. II, ed. Frederick Benjamin Kaye. Liberty Fund, 1988.
  28. Marx, Karl. Capital: a critique of political economy. 1. Çev. Ben Fowkes. 1867; Vintage Books, 1977.
  29. Merton, Robert K. “The Unanticipated Consequences of Purposive Social Action.” American Sociological Review 1/6 (1936): 894-904. https://doi.org/10.2307/2084615.
  30. Sayar, Ahmet Güner. “Mandeville in “The General Theory” and F. B. Kaye.” İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi 21-22 (1999): 51-59.
  31. Smith, Adam. Ahlaki Duygular Kuramı. Çev. Derman Kızılay. London, 1759. Reprint, Pinhan Yayıncılık, 2018.
  32. Smith, Adam. Ulusların Zenginliği. Çev. Ayşe Yunus ve Mehmet Bakırcı. Alan Yayıncılık, 1997.
  33. Smith, Vernon L. “The Two Faces of Adam Smith.” Southern Economic Journal 65/1 (1998): 1-19. https://doi.org/10.2307/1061349.
  34. Tilman, Rick. Thorstein Veblen and His Critics, 1891-1963: Conservative, Liberal, and Radical Perspectives. Princeton University Press, 2016.
  35. Vandenberg, Phyllis, ve Abigail DeHart. “Bernard Mandeville (1670—1733).” A Peer-Reviewed Academic Source. Internet Encyclopedia of Philosophy. https://iep.utm.edu/mandevil/#:~:text=Bernard%20Mandeville%20(1670—1733),public%20criticism%20at%20the%20time (eriş. tar. 2 Kasım 2025.
  36. Viner, Jacob. “Adam Smith and Laissez Faire.” Journal of Political Economy 35/2 (1927): 198-232.
  37. Watkins, John P. “Economic Waste and Social Provisioning: Veblen and Keynes on the Wealth Effect.” Journal of Economic Issues 49/2 (2015): 441-48. https://doi.org/10.1080/00213624.2015.1042772.
  38. Welchman, Jennifer. “Who Rebutted Bernard Mandeville?” History of Philosophy Quarterly 24/1 (2007): 57-74.
  39. Wells, Thomas. “Adam Smith on Morality and Self-Interest.” Handbook of the Philosophical Foundations of Business Ethics, ed. Christoph Luetge. Springer Netherlands, 2013. https://doi.org/10.1007/978-94-007-1494-6_26.