Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightNâblusî söz konusu eserinde rüşvetin tüm mezheplere göre ittifakla haram olduğunu ortaya koymuştur.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
XVII. yüzyıl Osmanlı’da birtakım hararetli çekişmelerin yaşandığı bir dönem olmuştur. Nitekim bu döneme damgasını vuran Kadızâdeliler hareketinin etkisiyle belli başlı konular münakaşa edilmiştir. Literatürde Kadızâdeli-Sivâsî tartışması olarak yerini bulan bu çekişme neticesinde, gündeme gelen tartışma konularından biri de rüşvet olmuştur. Her ne kadar gerek ilgili dönemin bazı tarih kaynaklarında gerekse çağdaş literatürde Kadızâdelilerin rüşvet aldıklarına yönelik bilgiler yer alsa da araştırmalarımıza göre taraflar arasında çekişmenin boyutu bu açıdan olmamıştır. Bilakis gerek Kadızâdeliler gerekse Sivâsîler eserlerinde rüşveti kötülemişler ve meşru kabul etmemişlerdir. Bunun yanı sıra bu dönemde yaşayan muayyen âlimler de hem bu gruplara cevap vermek hem de rüşvetin hükmünü ortaya koymak için bazı eserler kaleme almıştır. Söz konusu bu âlimlerden birisi de Şam ulemâsının meşhur sûfî fakîhi Abdülgani en-Nâblusî’dir (ö. 1143/1731). O, bu dönemde tartışılan hemen hemen tüm konulara dair müstakil eser telif ettiği gibi rüşvet konusunda da özel bir risale kaleme almıştır. Böylelikle Nâblusî rüşvete dair müstakil eser yazan sayılı âlimlerden birisi olmuştur. Bunun yanı sıra onun eseri sadece Hanefî mezhebi merkezli değil dört mezhebin görüşlerine atıfta bulunarak yazılmıştır. Eserin adı Tahkiku’l-kadiyye fî’l-fark beyne’r-rüşveti ve’l-hediyye ale’l-mezâhibi’l-erbaa’dır. Nâblusî söz konusu eserinde rüşvetin tüm mezheplere göre ittifakla haram olduğunu ortaya koymuştur. Nâblusî’nin bu risalesinde diğer tartışma konularına yönelik yazmış olduğu eserlerindeki gibi doğrudan Kadızâdelileri hedef alan ifadelerine rastlanılmamıştır. Bu durum da Kadızâdelilerin rüşveti meşru gördüklerine yönelik ithamların doğru olmadığını desteklemektedir. Makalede Kadızâdeliler hareketi bağlamında XVII. yüzyıldaki rüşvet tartışmaları hakkında bilgi verildikten sonra Nâblusî’nin eserinin bu münakaşalar açısından içeriği analiz edilmiş ve dönem açısından nasıl bir yeri olduğu ortaya konulmuştur.
Abstract
The seventeenth century was a period of intense conflict within the Ottoman Empire. Indeed, under the influence of the Kadızādeli movement, which left a lasting mark on the period, a number of controversial issues became the subject of public debate. One of the issues that emerged from these disputes, commonly referred to in the literature as the Kadızādeli-Sivāsī debate, was bribery. Although certain historical sources from the period, as well as some contemporary scholarship, suggest that the Kadızādelis accepted bribes, our research indicates that the conflict between the two groups was not centered on this issue. On the contrary, both the Kadızādelis and the Sivāsīs condemned bribery in their works and did not regard it as legitimate. In addition, several scholars of the period composed works both to respond to these groups and to clarify the legal ruling on bribery. One of these scholars was the renowned Damascene Sufi jurist ʿAbd al-Ghanī al-Nābulusī (d. 1143/1731). He authored independent treatises on nearly all of the controversial issues debated during this period, including a special treatise devoted to bribery. In doing so, al-Nābulusī became one of the few scholars to produce an independent work on the subject. Moreover, his treatise was not confined to the Hanafī madhhab but referred to the views of all four Sunni legal schools. The work is entitled Taḥqīq al-Qaḍiyya fī al-Farq Bayna al-Rishwa wa al-Hadiyya ʿalā al-Madhāhib al-Arbaʿa. In this treatise, al-Nābulusī demonstrated that bribery was unanimously regarded as forbidden according to all four legal schools. Unlike his writings on other controversial issues, this treatise does not contain statements directly targeting the Kadızādelis. This, in turn, supports the argument that accusations claiming the Kadızādelis considered bribery legitimate are unfounded. After outlining the debates on bribery in the seventeenth century within the context of the Kadızādeli movement, this article analyzes the content of al-Nābulusī’s treatise in relation to these debates and evaluates its significance within the context of the period.