Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightBunların dışında kalan Yalın Durum, Belirtme Durumu ve Tamlayan Durumu’nun ise yapısal olmasından yüklem meydana getiremediği sonucuna ulaşılmıştır.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Bu çalışma, “-DA” Bulunma Durumu biçimbirimininin yüklemin bir parçası olarak yer aldığı tümcelere odaklanmaktadır. “-DA” biçimbirimi, Türkiye Türkçesinde “Ali oda-da(-dır).” gibi bir tümcede “-DIr” koşacıyla yüklemleşebilmektedir. Ancak diğer Durum biçim birimleri “-DA” gibi yüklemde bulunamamaktadır. Türkçenin tarihî metinlerinde ise “-DIr” koşacı, “dur-” eyleminin çekimlenmiş biçimiyle karşımıza çıkmaktadır: “kapuğ-da-turur”. “Dur-” eylemi koşaç görevi görmesinin yanı sıra, asıl anlamıyla da kullanılabilir. Ancak Türkiye Türkçesinde “-DA” ile kurulan tümcelerde özneler yüklemleştirilemezken (Zeytin dolap-ta(-dır)/*Dolap-ta zeytin(-dir.) tarihî metinlerde bu mümkündür: “qapuġında bir cāriya turur”. Ayrıca, Bulunma Durumu hem tarihî metinlerde hem de Türkiye Türkçesinde, bar/yok ve var/yok ile kurulan tümcelerde sıklıkla görülmektedir. Çalışma, tarihî metinlerden itibaren “-DA”nın yüklemde yer aldığı tümceler göz önünde bulundurularak öznelerin yüklemleşememe sebeplerini ele almaktadır. Üzerinde durulan diğer bir husus, “-DA” dışındaki Durum biçimbirimlerinin neden yüklemde yer alamadığıdır. Bu verilere göre, Türkiye Türkçesindeki Durum biçimbirimlerinin ana tümce dışında, yan tümce görünümleri de incelenmiştir. Ana dili sezgisiyle oluşturulan Türkiye Türkçesindeki örneklerden yola çıkarak araştırma sorularına dayanak oluşturması açısından tarihî Türkçedeki örneklere başvurulmuştur. Tarihî metinlerdeki koşaç yapısı üzerinden Türkiye Türkçesindeki yapılar analiz edilmeye çalışılmıştır. Buna göre çalışmada, “DUrUr”dan gelişen “-DIr” koşacının Eylem Öbeği Başı’nı oluşturduğu önerilmiş ve “-DA”yı kendine Tümleç olarak seçtiği vurgulanmıştır. Bunun yanı sıra, “-DA” biçimli yapıların Sıfat İşlevli Yan Tümce barındırdığı gözlemlenmiş ve bu nedenle Küçük Tümce oluştuğu ifade edilmiştir. Küçük Tümceler “-DAkI” biçimbirimiyle de oluşabilmektedir. Türkiye Türkçesinde öznelerin yüklemleşebilmesinde “-DAkI” biçimbiriminin ve özneyi temsil eden Dolgu Baş Ad’ın varlığının gerekli olduğu vurgulanmıştır. Bunlara ek olarak içsel özellik sergileyen “-DA”nın, içe gömülü tümcelerde ve ana tümcede yüklem oluşturabildiği; Çıkma ve Vasıta Durumu gibi içsel olan Durumların ise belirli şartlar çerçevesinde yüklemde yer alabildiği bulgusuna varılmıştır. “-A” Durumu da içsel olmasına rağmen yüklemcil değildir. Bunların dışında kalan Yalın Durum, Belirtme Durumu ve Tamlayan Durumu’nun ise yapısal olmasından yüklem meydana getiremediği sonucuna ulaşılmıştır.
Abstract
This study focuses on clauses in which the Locative Case marker “-DA” functions as part of the predicate. In Türkiye Turkish, the morpheme “-DA” can be predicated through the copular marker “-DIr” in sentences such as “Ali oda-da(-dır)/Ali is in the room.” However, other Case markers cannot occur in predicate position in the same way as “-DA”. In historical stages of Turkish, the copular marker “-DIr” appears as the inflected form of the verb “dur-/to stand”, as in “kapuğ-da-turur/He/She stands at the door”. While the verb “dur-” may function as a copula, it can also be used in its lexical sense. In Türkiye Turkish, subjects cannot be predicated in clauses formed with “-DA” (e.g., Zeytin dolap-ta(-dır)/‘The olive is in the fridge’ vs. *Dolap-ta zeytin(-dir)), whereas this was possible in historical texts, as illustrated by “qapuġında bir cāriya turur/She is a concubine at his/her door”. Furthermore, the Locative Case frequently occurs in existential constructions with bar/yok in historical Turkish and var/yok in Türkiye Turkish. Taking into account clauses in which “-DA” appears in predicate position from historical periods onward, this study examines the reasons why subjects cannot be predicated in Türkiye Turkish. Another issue addressed is why Case markers other than “-DA” cannot occur in predicate position. On the basis of these data, the study also examines the subordinate clause realizations of case markers in Türkiye Turkish in addition to their use in main clauses. Examples from historical Turkish are employed to support the research questions, drawing on native-speaker intuitions from Türkiye Turkish. Structures in Türkiye Turkish are analyzed through the copular constructions attested in historical texts. Accordingly, the study proposes that the copular marker “-DIr”, which developed from “DUrUr”, constitutes the head of the Verb Phrase and selects “-DA” as its Complement. In addition, structures marked with “-DA” are observed to contain a Relative Clause, resulting in the formation of a Small Clause. Small Clauses may also be formed with the morpheme “-DAkI”. It is argued that, in Türkiye Turkish, the presence of the morpheme “-DAkI” and an Expletive Nominal Head representing the subject is necessary for subjects to be predicated. Moreover, the study concludes that the inherent Locative marker “-DA” can form predicates both in embedded clauses and in main clauses, while other inherent Cases such as the Ablative and Instrumental may appear in predicate position only under certain conditions. Although the Dative is also internal Case, it does not display predicative properties. By contrast, structurally governed Cases—namely the Nominative, Accusative, and Genitive—are found to be incapable of forming predicates.