Dergiler / Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi / 2026 / Sayı: 39

Türkçe Aracılığıyla Suriye Lehçesine Giren Farsça Kelimelerden Türetilen Fiiller

Muhammed Akif(DİCLE ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-0719-7454
Sayfa
103–124
Yayın Tarihi
2025-07-07
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Daha sonra Suriye lehçesine Türkçenin aracılığı ile giren Farsça kelimelerden türetilen fiiller ele alınmış, bu fiiller türetilişlerine göre morfolojik bölümlere ayrılmış, böylece çoğu fiilin ağırlığı üzerine inşa edilen yaklaşık 42 fiil tespit edilmiş ve ardından en önemli sonuçların tartışıldığı bir sonuç bölümüyle bitirilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Arap ve Fars halkları çok eski zamanlardan beri komşu halklar olup, ticari, kültürel ve siyasi ilişkileri İslam ve İslam fetihleri öncesine kadar uzanmaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu komşuluk ve ilişkiler nedeniyle, bu halkların dillerinin birbirlerinden etkilenmesi doğaldı, çünkü dil alan ve veren canlı ve sosyal bir organizmadır ve birbirlerinden etkilenen Arap dili ile Fars dili arasında durum böyleydi, bu nedenle Arap dili Araplar arasında var olmayan şeyler için Farsça kelimeler aldı ve karşılığında Fars dili, özellikle İslam fetihlerinden sonra birçok Arapça kelime aldı ve ayrıca Arap harfini ve hat sanatını benimsedi.
💡
Sonuç & Katkı:Daha sonra Suriye lehçesine Türkçenin aracılığı ile giren Farsça kelimelerden türetilen fiiller ele alınmış, bu fiiller türetilişlerine göre morfolojik bölümlere ayrılmış, böylece çoğu fiilin ağırlığı üzerine inşa edilen yaklaşık 42 fiil tespit edilmiş ve ardından en önemli sonuçların tartışıldığı bir sonuç bölümüyle bitirilmiştir.
🔬Tür:Laboratuvar & Saha Deneyi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Arap Dili · Fars Dili · Türk dili

Özet

Arap ve Fars halkları çok eski zamanlardan beri komşu halklar olup, ticari, kültürel ve siyasi ilişkileri İslam ve İslam fetihleri öncesine kadar uzanmaktadır. Bu komşuluk ve ilişkiler nedeniyle, bu halkların dillerinin birbirlerinden etkilenmesi doğaldı, çünkü dil alan ve veren canlı ve sosyal bir organizmadır ve birbirlerinden etkilenen Arap dili ile Fars dili arasında durum böyleydi, bu nedenle Arap dili Araplar arasında var olmayan şeyler için Farsça kelimeler aldı ve karşılığında Fars dili, özellikle İslam fetihlerinden sonra birçok Arapça kelime aldı ve ayrıca Arap harfini ve hat sanatını benimsedi. Türklerin Müslüman olması ve İslam Halifeliğinde liderlik pozisyonlarını üstlenmeleri, Arap ve Fars kültürünün bir karışımı olan İslam kültürünü benimsemeleri ve Türk dilinin Arap ve Fars dilleri üzerindeki etkisiyle, Türk dili Arap ve Fars dilleri arasında bir aracı rolü oynamış ve bu da özellikle Memlük ve Osmanlı dönemlerinde Türkler tarafından kullanılan Farsça kelimeleri Arap diline ve lehçelerine aktarmıştır. Dolayısıyla bu çalışma, Selçuklu, Memlük ve Osmanlı Türklerinin yüzlerce yıl hüküm sürdüğü bir bölgede yaşayan Suriye lehçesine Türklerle ve Türk diliyle giren Farsça kelimelerden türeyen fiilleri ele almak, önce Arap ve Fars dilleri arasındaki ilişkilere ve her birinin diğeri üzerindeki etkisine değinmek, ardından Türk dilinin bunlar arasındaki aracılık rolünü ele almak ve daha sonra Türk dilinin bunlar arasındaki aracılık rolünü ele almak için geldi. Daha sonra Suriye lehçesine Türkçenin aracılığı ile giren Farsça kelimelerden türetilen fiiller ele alınmış, bu fiiller türetilişlerine göre morfolojik bölümlere ayrılmış, böylece çoğu fiilin ağırlığı üzerine inşa edilen yaklaşık 42 fiil tespit edilmiş ve ardından en önemli sonuçların tartışıldığı bir sonuç bölümüyle bitirilmiştir.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Akif, M. (2025). Türkçe Aracılığıyla Suriye Lehçesine Giren Farsça Kelimelerden Türetilen Fiiller. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı: 39, 103–124. https://doi.org/10.15182/diclesosbed.1565201

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (17)

  1. Abdurrahman Salih, Muhammed Adem. (2023). "et-Tedahul el-Uğavi Beyn el-Arab ve el-Furs Bade el-Fath el-İslami Libiladi İran".
  2. Abdurrahim, F. (2011). Mu'cemu'd-Dahîl fi el-Luğati’l-‘Arabiyeti’l-Hadîse ve Lehecâtihâ.
  3. Abdurrahim, Yasin. (2012). Mevsu’aetu'l-Amiyyeti’s-Sûriyye.
  4. Acar, Ömer - Obeıd, Ahmed. (2021). “أثر اللغة التركيّة في اللهجة العراقية المعاصرة”.
  5. Akalın, Şükrü Halûk vd. (2011). Türkçe Sözlüğü.
  6. Al numan, Şadi b. Muhammed b. Salim. (2011). Camiu Turas el-Allamme el-Albani fi el-Menheci ve el-Ahdas el-Kübra.
  7. A‘şâ, Ebû Basîr Meymûn b. Kays b. Cendel el-Bekrî. (2010). Divanu A'şalkebir. thk. Mahmut İbrahim.
  8. Çağbayır, Yaşar. (2007). Ötüken Türkçe Sözlük.
  9. Duzi, Reinhart Pieter Anne. (1979). Tekmîletu'l-‘Ma'âcimi'l-‘Arabiyye. çev. Muhammed Selim en-Na’îmî.
  10. Ebû Hayyân, Muhammed b. Yûsuf b. Alî b. Yûsuf b. Hayyân el-Endelüsî. (1309h). Kitâbu’l-İdrâk li-lisâni’l-Etrâk.
  11. Enverî, Hasan (1381h). Ferheng-i Bezrig Sohan.
  12. Eren, Hasan (1999). Türk Dilinin Etimolojik Sözlüğü.
  13. Esadî, Muhammed Hayruddin. (1987). Mevsu’atu Halebu’l-Mukârine. Gazzi, Kamil b. Hüseyin. (1419h). Nehr ed-Deheb fi Tarihi Haleb. ts. Şevki Şaas-Mahmut Fahuri.
  14. İbrahim, Receb abdulcevad. (2002). el-Mucamu el-Arabi li-Asmau el-Malabis. el-Kahire: Darul-Afak el-Arabiye.
  15. İhsanoğlu, Ekmeleddin. (2022, Eki 7). et-Telakuh Beyn el-Luğati el-Arabiya ve Luğati el-Muslmin el-Uhra. https://khutabaa.com/ar/article/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%82%D8%AD-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%84%D8%BA%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9-%D9%88%D9%84%D8%BA%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84 (8 Kas 2024).
  16. İşler, Emeullah - Özay, İbrahim. (2015). Türkçe Arapça Kapsamlı Sözlük.
  17. Kürd Ali, Muhammed. (2008). Hutatu eş-Şam. Muhtâr, Ahmet Ömer. (2008). Mu’camu’l-Luğâti’l-‘Arabiyyeti’l-Mu‘âsire. Mustafa vd., İbrahim. (1972). el-Mucamu el-Vasit. Nişanyan, Sevan. (2009). Sözlerin Soyağacı. Sâmi, Şemseddin. (1317h). Kamûs-ı Turkî. Teymur, Ahmet b. İsmâ’îl b. Muhammed. (2002). Mu’cem Teymuru’l-Kebîr fil-Alfazi’l-‘Amiye. thk. Hüseyn Nassâr. Şitivi, Fatma Ahmet es-Seyid. (2012). "Eseru el-Luğati el-Farsiye fi el-Luğati el-Arabiye el-Alfazu el-Fıkhiye Nemudecen". Ünsî, Muhammed Ali. (ts.). ed-Derarî’l-Lami’ât fi Muntehebâti’l-Luğat.