Dergiler / Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi / 2025 / Sayı: 40

KLASİK ŞİİRDE KİTAP METAFORU VE MELAYÊ CIZIRÎ DÎWANINDAKİ YANSIMALARI

BOOK METAPHOR IN CLASSICAL POETRY AND ITS REFLECTIONS IN MELAYÊ CIZIRÎ'S DÎWAN

Ayhan Tek(Muş Alparslan Ünv. Kürt Dili ve Edebiyatı Bölümü)0000-0002-9862-6938
Sayfa
415–456
Yayın Tarihi
2025-10-25
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu çalışmada söz konusu kitap kültürü tanıtılırken bunun Melayê Cizîrî Dîwanı’ndaki yansımaları ele alınıp incelenecektir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Klasik edebiyat metinlerinde önemli mazmunlardan biri de kitap olup bu mazmun etrafında zengin bir şiirsel bağlam oluşmuştur.
📊
Temel Bulgular & Veri:Kitap ve kağıt üretiminin ilk örneklerinin dayandığı Çin, Mısır ve Yunan tarihine uzanan bu geniş kültür, Klasik edebiyatta da derin yansımalar yaratmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Bu çalışmada söz konusu kitap kültürü tanıtılırken bunun Melayê Cizîrî Dîwanı’ndaki yansımaları ele alınıp incelenecektir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Kitap · Kitap Kültürü · Klasik Şiir

Özet

Klasik edebiyat metinlerinde önemli mazmunlardan biri de kitap olup bu mazmun etrafında zengin bir şiirsel bağlam oluşmuştur. Kitap ve kağıt üretiminin ilk örneklerinin dayandığı Çin, Mısır ve Yunan tarihine uzanan bu geniş kültür, Klasik edebiyatta da derin yansımalar yaratmıştır. Diğer taraftan bu edebiyatın dayandığı kültürün bir yönüyle yazılı kültür olması ve üretilen metinlerin divan ve benzeri adlarla kitaplaştırılıyor olması başlı başına önemli bir olgudur. Bu nedenle Klasik şiirin temellerini dayandırdığı İslam kültürü ve tasavvuf başta olmak üzere birçok göndermeden dolayı, Kur’an bu şiirde bir kutsal metin olarak önemli bir yer tutar. Diğer taraftan Mani’nin Erjeng isimli kitabı ve tasavvuf ve edebiyat açısından önemli görülen Mevlana Mesnevisi, Hafız Divanı gibi eserlerle tıptan felsefeye, Arap dili kaynaklarından diğer kitaplara kadar geniş bir kültür yelpazesi bu şiirde sunulmaktadır. Bu çerçevede Kürt edebiyatının en önemli yazılı metinlerinden biri olan Melayê Cizîrî Dîwan’ı da bu kültürün dikkat çekici bir metni olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmada söz konusu kitap kültürü tanıtılırken bunun Melayê Cizîrî Dîwanı’ndaki yansımaları ele alınıp incelenecektir.

Abstract

One of the most important metaphors in classical literature is the book, and a rich poetic context has been formed around this metaphor. This broad culture, which extends back to Chinese, Egyptian and Greek history, where the first examples of book and paper production are based, has also created deep reflections in Classical literature. On the other hand, the fact that the culture on which this literature is based is in part a written culture and that the texts produced are published in books under the names of divan and similar names is an important phenomenon in itself. For this reason, the Qur'an occupies an important place as a sacred text in this poetry due to the many references, especially to Islamic culture and Sufism, on which classical poetry is based. On the other hand, a wide range of culture is presented in this poetry, from medicine to philosophy, from Arabic language sources to other books, with works such as Mani's Erjeng, Mevlana's Mesnevi and Hafiz Divan, which are considered important in terms of Sufism and literature. In this context, Melayê Cizîrî Dîwan, one of the most important written texts of Kurdish literature, is a remarkable text of this culture. In this study, this book culture will be introduced and its reflections in Melayê Cizîrî Dîwan will be discussed and analyzed.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Tek, A. (2025). KLASİK ŞİİRDE KİTAP METAFORU VE MELAYÊ CIZIRÎ DÎWANINDAKİ YANSIMALARI. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı: 40, 415–456. https://doi.org/10.15182/diclesosbed.1696538

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (7)

  1. Schimmel, A. (1984). Calligraphy and Islamic Culture. New York University.
  2. Schimmel, A. (2020). İki renkli sırma: Farsça şiirin imgeleri. Alfa.
  3. Serin, Muhittin. (1999). “İbnü’l-Bevvâb.” DİA. (Cild: 20). r.: 534-535.
  4. Tek, Ayhan. (2024). Melayê Cizîrî: jîyan û tesîra edebî, şerha xezelên bijartî. Nûbihar Yayınları.
  5. Tökel, D. A. (2023). Divan şairi de okur’du. Ketebe.
  6. Xaqanî. Dîwân. https://ganjoor.net/khaghani/divankh/ghazalkh/sh367
  7. Yazıcı, T. (1997). “Hâfız-ı Şîrâzî.” TDV İslâm Ansiklopedisi. 15: 103-106.