KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / AYNA Klinik Psikoloji Dergisi / 2026 / Cilt: 13 Sayı: 2

Psikolojik Danışma Alanında Fenomenoloji: Kapsamlı Bir Derleme

Phenomenology in the Field of Counseling: A Comprehensive Review

Firdevs Öztürk(Bursa Uludağ Üniversitesi)0000-0001-7081-4884
Sayfa
281–308
Yayın Tarihi
2026-05-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Fenomenoloji, bireyin yaşantısını, öznel anlamlandırma süreçlerini ve deneyimin bağlamsal niteliğini merkeze alan bir yaklaşım olarak, psikolojik danışmanın insanı anlama biçimiyle güçlü bir örtüşme göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu kuramsal derleme çalışması, fenomenolojinin felsefi ve kuramsal temellerini ele almayı, fenomenolojik araştırma yaklaşımının temel ilkelerini açıklamayı ve psikolojik danışma alanındaki araştırma ve uygulama yansımalarını bütüncül bir çerçeve içinde tartışmayı amaçlamaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu çalışma, paradigma, yaklaşım, yöntembilim, yöntem, desen ve analiz kavramları arasındaki farkları netleştirerek fenomenolojinin bütüncül yapısını ortaya koymaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Fenomenoloji, bireyin yaşantısını, öznel anlamlandırma süreçlerini ve deneyimin bağlamsal niteliğini merkeze alan bir yaklaşım olarak, psikolojik danışmanın insanı anlama biçimiyle güçlü bir örtüşme göstermektedir.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Fenomenoloji · psikolojik danışma · fenomenolojik araştırma

Özet

Bu kuramsal derleme çalışması, fenomenolojinin felsefi ve kuramsal temellerini ele almayı, fenomenolojik araştırma yaklaşımının temel ilkelerini açıklamayı ve psikolojik danışma alanındaki araştırma ve uygulama yansımalarını bütüncül bir çerçeve içinde tartışmayı amaçlamaktadır. Fenomenoloji, bireyin yaşantısını, öznel anlamlandırma süreçlerini ve deneyimin bağlamsal niteliğini merkeze alan bir yaklaşım olarak, psikolojik danışmanın insanı anlama biçimiyle güçlü bir örtüşme göstermektedir. Bununla birlikte Türkiye’de psikolojik danışma alanyazınında fenomenolojinin sıklıkla yalnızca görüşmeye dayalı bir nitel desen ya da veri toplama tekniği olarak ele alındığı ve betimleyici ve yorumlayıcı fenomenoloji ayrımının yeterince gözetilmediği görülmektedir. Bu çalışma, paradigma, yaklaşım, yöntembilim, yöntem, desen ve analiz kavramları arasındaki farkları netleştirerek fenomenolojinin bütüncül yapısını ortaya koymaktadır. Ayrıca betimleyici ve yorumlayıcı fenomenolojik gelenekler karşılaştırılarak, bu yaklaşımların araştırma sürecine ve bulguların yorumlanmasına nasıl farklı biçimlerde yansıdığı açıklanmaktadır. Çalışmada fenomenolojinin psikolojik danışma uygulamalarındaki yeri, bir kuram ya da teknikten ziyade danışmanın danışanı anlama biçimini şekillendiren epistemolojik bir duruş olarak ele alınmaktadır. Sonuç olarak bu derleme, fenomenolojinin psikolojik danışma alanında araştırma ve uygulama düzeylerinde daha tutarlı, bilinçli ve felsefi temeliyle uyumlu biçimde kullanılmasına yönelik kavramsal ve yöntemsel bir rehber sunmayı hedeflemektedir.

Abstract

This theoretical review aims to examine the philosophical and theoretical foundations of phenomenology, clarify its core methodological principles as a qualitative research approach, and discuss its implications for research and practice in the field of counseling. Phenomenology emphasizes lived experience, subjective meaning-making, and the contextual nature of human experience, which closely aligns with the epistemological foundations of counseling practice. However, in the Turkish counseling literature, phenomenology is often reduced to an interview-based qualitative design, and critical distinctions between descriptive and interpretative phenomenological traditions are frequently overlooked. To address this issue, the present study delineates key conceptual levels, including paradigm, approach, methodology, method, design, and analysis, in order to situate phenomenology within a coherent research framework. Descriptive and interpretative phenomenological traditions are comparatively examined, highlighting how different philosophical orientations shape research questions, analytic processes, and reporting practices. In addition, the role of phenomenology in counseling is discussed not as a therapeutic technique or theory, but as an epistemological stance that guides counselors’ ways of understanding clients’ experiences. Overall, this review seeks to provide a clear, accessible, and methodologically grounded framework for researchers and practitioners, supporting the more rigorous and philosophically consistent use of phenomenology in counseling research and practice.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Öztürk, F. (2026). Psikolojik Danışma Alanında Fenomenoloji: Kapsamlı Bir Derleme. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi, Cilt: 13 Sayı: 2, 281–308. https://doi.org/10.31682/ayna.1745407

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (69)

  1. Baltacı, A. (2018). Nitel araştırmalarda örnekleme yöntemleri ve örnek hacmi sorunsalı üzerine kavramsal bir inceleme. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 231–274.
  2. Bevly, D. ve Prosek, E. A. (2024). A phenomenological exploration of counselors’ experiences in personal therapy. The Professional Counselor, 14(2), 181–197. https://doi.org/10.15241/db.14.2.181
  3. Braun, V. ve Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
  4. Colaizzi, P. F. (1978). Psychological research as the phenomenologist views it. İçinde R. S. Valle ve M. King (Edl.), Existential-phenomenological alternatives for psychology (ss. 48–71). Oxford University Press.
  5. Comte, A. (1856). The positive philosophy of Auguste Comte (2. Basım). Calvin Blanchard.
  6. Cooper, M. (2019). Integrating counselling & psychotherapy: Directionality, synergy and social change. SAGE.
  7. Creswell, J. W. (2013). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (3. Basım). SAGE Publications.
  8. Creswell, J. W. ve Poth, C. N. (2017). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4. Basım). SAGE Publications.
  9. Crotty, M. (1998). The foundations of social research: Meaning and perspective in the research process. SAGE Publications Inc.
  10. Danziger, K. (1990). Constructing the subject: Historical origins of psychological research. Cambridge University Press.
  11. Denzin, N. K. ve Lincoln, Y. S. (Edl.). (2017). The SAGE handbook of qualitative research (5. Basım). SAGE Publications.
  12. Elliott, R., Slatick, E. ve Urman, M. (2001). Qualitative change process research on psychotherapy: Alternative strategies. İçinde J. Frommer ve D. L. Rennie (Edl.), Qualitative psychotherapy research: Methods and methodology (ss. 69–111). Pabst Science Publishers.
  13. Finlay, L. (2002). “Outing” the researcher: The provenance, process and practice of reflexivity. Qualitative Health Research, 12(4), 531–545. https://doi.org/10.1177/104973202129120052
  14. Finlay, L. (2008). A dance between reduction and reflexivity: Explicating the phenomenological psychological attitude. Journal of Phenomenological Psychology, 39(1), 1–32. https://doi.org/10.1163/156916208X311601
  15. Finlay, L. (2012). Debating phenomenological methods. İçinde N. Friesen, C. Henriksson ve T. Saevi (Edl.), Hermeneutic phenomenology in education (Cilt 4, ss. 17–37). SensePublishers.
  16. Finlay, L. (2011). Phenomenology for therapists: Researching the lived world. Wiley.
  17. Finlay, L. (2014). Engaging phenomenological analysis. Qualitative Research in Psychology, 11(2), 121–141. https://doi.org/10.1080/14780887.2013.807899
  18. Flick, U. (2014). An introduction to qualitative research (5. Basım). SAGE.
  19. Flick, U. (Ed.) (2018). The SAGE handbook of qualitative data collection. SAGE Publications.
  20. Frankl, V. E. (1985). Man’s search for meaning (3. Basım). Simon & Schuster.
  21. Gadamer, H. G. (2013). Truth and method (J. Weinsheimer ve D. G. Marshall, Çev.). Bloomsbury Publishing. (1960)
  22. Giorgi, A. (2009). The descriptive phenomenological method in psychology: A modified Husserlian approach. Duquesne University Press.
  23. Glass, T. A. (2010). Gestalt therapy. İçinde I. B. Weiner ve W. E. Craighead (Edl.), The Corsini encyclopedia of psychology (ss. 1–2). Wiley.
  24. Groenewald, T. (2004). A phenomenological research design illustrated. International Journal of Qualitative Methods, 3(1), 42–55. https://doi.org/10.1177/160940690400300104
  25. Guba, E. G. ve Lincoln, Y. S. (1994). Competing paradigms in qualitative research. İçinde N. K. Denzin ve Y. S. Lincoln (Edl.), Handbook of qualitative research (ss. 105-117). SAGE.
  26. Güler, A., Halıcıoğlu, M. B. ve Taşğın, S. (2015). Sosyal bilimlerde nitel araştırma (2. Basım). Seçkin Yayınevi.
  27. Halling, S. (2008). Intimacy, transcendence, and psychology: Closeness and openness in everyday life. Palgrave Macmillan/Springer Nature.
  28. Heidegger, M. (1962). Being and time (J. Macquarrie ve E. Robinson, Çev.). Harper & Row. (1927)
  29. Heidegger, M. (2010). Being and time (J. Stambaugh, Çev.; D. J. Schmidt, Rev.). SUNY Press. (1927)
  30. Husserl, E. (1931). Ideas: General introduction to pure phenomenology (W. R. B. Gibson, Çev.). George Allen & Unwin.
  31. Husserl, E. (1970). The crisis of European sciences and transcendental phenomenology: An Introduction to Phenomenological Philosophy (D. Carr, Çev.). Northwestern University Press. (1936)
  32. Husserl, E. (1989). Ideas pertaining to a pure phenomenology and to a phenomenological philosophy: Second book, studies in the phenomenology of constitution (R. Rojcewicz ve A. Schuwer, Çev.). Springer Science & Business Media. (1952)
  33. Husserl, E. ve Heidegger, M. (1997). Phenomenology (Draft B). İçinde T. Sheehan ve R. E. Palmer (Edl. ve Çev.), Psychological and transcendental phenomenology and the confrontation with Heidegger (1927–1931): Edmund Husserl collected works (Cilt 6, ss. 111–113). Kluwer Academic Publishers.
  34. Langdridge, D. (2008). Phenomenology and critical social psychology: Directions and debates in theory and research. Social and Personality Psychology Compass, 2(3), 1126–1142. https://doi.org/10.1111/j.1751-9004.2008.00114.x
  35. Levitt, H. M., Bamberg, M., Creswell, J. W., Frost, D. M., Josselson, R. ve Suárez-Orozco, C. (2018). Journal article reporting standards for qualitative primary, qualitative meta-analytic, and mixed methods research in psychology: The APA Publications and Communications Board task force report. American Psychologist, 73(1), 26–46. https://doi.org/10.1037/amp0000151
  36. Lincoln, Y. S. ve Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. SAGE.
  37. Lungu, M. (2022). The coding manual for qualitative researchers. American Journal of Qualitative Research, 6(1), 232-237. https://doi.org/10.29333/ajqr/12085
  38. McLeod, J. (2011). Qualitative research in counselling and psychotherapy (2. Basım). SAGE.
  39. Merleau-Ponty, M. (2012). Phenomenology of perception (D.A. Landes, Çev.). Routledge. (1945)
  40. Merriam, S. B. (2023). Nitel araştırma: Desen ve uygulama için bir rehber (S. Turan, Çev.). Nobel Akademik Yayıncılık. (2009)
  41. Moran, D. (2000). Introduction to phenomenology. Routledge.
  42. Moustakas, C. (1994). Phenomenological research methods. SAGE.
  43. Oplatka, I. (2022). Nitel araştırmadaki on bir tuzak: Her yeni akademisyen ve doktora öğrencisinin dikkat etmesi gereken bazı hususlar. (S. Turan ve R. Cansoy, Çev.). Alanyazın, 3(1), 9–20. https://doi.org/10.22596/cresjournal.0301.09.20
  44. Peddle, M. (2021). Maintaining reflexivity in qualitative nursing research. Nursing Open, 9(6), 2908–2914. https://doi.org/10.1002/nop2.999
  45. Perls, F. S., Hefferline, R. F. ve Goodman, P. (1951). Gestalt therapy: Excitement and growth in the human personality. Julian Press.
  46. Peters, H. C. ve Vereen, L. G. (2020). Counseling leadership and professional counselor identity. Journal of Counselor Leadership and Advocacy, 7(2), 99–117. https://doi.org/10.1080/2326716X.2020.1791325
  47. Pietkiewicz, I. ve Smith, J. A. (2014). A practical guide to using IPA. Psychological Journal, 20(1), 7–14. https://doi.org/10.14691/CPPJ.20.1.7
  48. Rizq, R. ve Target, M. (2008). 'The power of being seen': An interpretative phenomenological analysis of how experienced counselling psychologists describe the meaning and significance of personal therapy in clinical practice. British Journal of Guidance & Counselling, 36(2), 131–153. https://doi.org/10.1080/03069880801926418
  49. Rogers, C. R. (1951). Client-centered therapy. Houghton Mifflin.
  50. Rogers, C. R. (1957). The necessary and sufficient conditions of therapeutic personality change. Journal of Consulting Psychology, 21(2), 95–103. https://doi.org/10.1037/h0045357
  51. Saban, A. ve Ersoy, A. (2019). Eğitimde nitel araştırma desenleri (3. Basım). Anı Yayıncılık.
  52. Seidman, I. (2019). Interviewing as qualitative research: A guide for researchers in education and the social science (5. Basım). Teachers College Press.
  53. Slife, B. D. ve Williams, R. N. (1995). What’s behind the research? Discovering hidden assumptioons in the Behavioral Sciences. SAGE Publications.
  54. Smith, J. A. ve Osborn, M. (2008). Interpretative phenomenological analysis. İçinde J. A. Smith (Ed.), Qualitative psychology (ss. 53–80). SAGE.
  55. Smith, J. A., Flowers, P. ve Larkin, M. (2022). Interpretative phenomenological analysis: Theory, method and research (2. Basım). SAGE.
  56. Spinelli, E. (2007). Practising existential psychotherapy: The relational world. SAGE.
  57. Tracy, S. J. (2019). Qualitative research methods: Collecting evidence, crafting analysis, communicating impact (2. Basım). Wiley Blackwell.
  58. van Deurzen, E. (2012). Existential counselling & psychotherapy in practice (3. Basım). SAGE Publications.
  59. van Manen, M. (1997). Researching lived experience: Human science for an action sensitive pedagogy (2. Basım) Routledge.
  60. van Manen, M. (2023). Phenomenology of practice: Meaning-giving methods in phenomenological research and writing (2. Basım). Routledge.
  61. Weaver-Hightower, M. B. (2021). Nitel araştırma nasıl yazılır? (S. Turan, Ed. ve Çev.). Asos Yayıncılık. (2019)
  62. Wertz, F. J. (2005). Phenomenological research methods for counseling psychology. Journal of Counseling Psychology, 52(2), 167–177. https://doi.org/10.1037/0022-0167.52.2.167
  63. Wertz, F., Charmaz, K., McMullen, L. M., Josselson, R., Anderson, R. ve McSpadden, E. (2011). Five ways of doing qualitative analysis. Guilford Press.
  64. Yalçın, H. (2022). Bir araştırma deseni olarak fenomenoloji. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(2), 213–232. https://doi.org/10.18037/ausbd.1227345
  65. Yalom, I. D. (1980). Existential psychotherapy. Basic Books/Hachette Book Group.
  66. Yardley, L. (2000). Dilemmas in qualitative health research. Psychology & Health, 15(2), 215–228. https://doi.org/10.1080/08870440008400302
  67. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2021). Nitel araştırma yöntemleri (12. Basım). Seçkin.
  68. Yontef, G. M. ve Jacobs, L. (2014). Gestalt therapy. İçinde D. Wedding ve R. J. Corsini (Edl.), Current psychotherapies (10. Basım, ss. 299–336). Cengage Learning.
  69. Zahavi, D. (2018). Phenomenology: The basics (1. Basım). Routledge.