Dergiler / Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi / 2021 / Cilt: 18 - Sayı: 1

Daz ve Dazlak Sözcükleri Hakkında

Sayfa
327–350
Yayın Tarihi
2021-04-29
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Araştırmanın, ilgili sözcüklere dair tartışmaları ve çözümlemeleri ortaya koyması, “+lAk” ekinin “türetme” işlevinden ayrılan “genişletme” işlevini dikkate sunması ve genişletme eklerinin “anlamsal döngülerin” ortaya çıkışındaki rolünü bu yolla örneklendirmesi açısından alana katkı vermesi hedeflenmektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Türkçede anlam genişletici ya da anlam değiştirici kimi eklerle muhtelif şekillerde teşekkül etmiş olmalarına karşın taban anlamlarına geri dönen ve “döngülü sözcükler” olarak adlandırılabilecek kimi sözcükler vardır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu türden sözcüklerin geçirdikleri süreç “anlamsal döngü” olarak adlandırılabilir. “daz ⇔ dazlak” eklemlenmesinde de anlamsal döngü süreci başlamıştır. “Dazlak” sözcüğü tabanı olan “daz” sözcüğüyle aynı anlamda kullanılabilmektedir ve “daz” sözcüğünün dildeki kullanımını sınırlasa da onu kullanımdan henüz tamamıyla düşürmemiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Araştırmanın, ilgili sözcüklere dair tartışmaları ve çözümlemeleri ortaya koyması, “+lAk” ekinin “türetme” işlevinden ayrılan “genişletme” işlevini dikkate sunması ve genişletme eklerinin “anlamsal döngülerin” ortaya çıkışındaki rolünü bu yolla örneklendirmesi açısından alana katkı vermesi hedeflenmektedir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Daz · Dazlak · Anlamsal Döngü

Özet

Türkçede anlam genişletici ya da anlam değiştirici kimi eklerle muhtelif şekillerde teşekkül etmiş olmalarına karşın taban anlamlarına geri dönen ve “döngülü sözcükler” olarak adlandırılabilecek kimi sözcükler vardır. Bu türden sözcüklerin geçirdikleri süreç “anlamsal döngü” olarak adlandırılabilir. “daz ⇔ dazlak” eklemlenmesinde de anlamsal döngü süreci başlamıştır. “Dazlak” sözcüğü tabanı olan “daz” sözcüğüyle aynı anlamda kullanılabilmektedir ve “daz” sözcüğünün dildeki kullanımını sınırlasa da onu kullanımdan henüz tamamıyla düşürmemiştir. Dolayısıyla döngü sürecinin devam ettiği söylenebilir. Bu çalışmada söz konusu anlamsal döngü sürecinin işleyişini ve sebeplerini anlayabilmek adına “daz” ve “dazlak” sözcüklerinin etimolojilerine değinilmiş, bu sözcüklerin Türkçenin tarihî kaynaklarındaki durumlarına göz atılmış, ölçünlü Türkiye Türkçesi, Türkiye Türkçesi ağızları ve çağdaş Türk lehçelerindeki kullanımları örneklendirilmiş, elde edilen bilgilerden yola çıkılarak anlamsal döngüler ile ilgili birtakım çıkarımlarda bulunulmuştur. Araştırmanın, ilgili sözcüklere dair tartışmaları ve çözümlemeleri ortaya koyması, “+lAk” ekinin “türetme” işlevinden ayrılan “genişletme” işlevini dikkate sunması ve genişletme eklerinin “anlamsal döngülerin” ortaya çıkışındaki rolünü bu yolla örneklendirmesi açısından alana katkı vermesi hedeflenmektedir.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

ÇELİK, A. (2021). Daz ve Dazlak Sözcükleri Hakkında. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt: 18 - Sayı: 1, 327–350. https://ajindex.com/articles/136773

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (27)

  1. Ahmed Vefik Paşa (Haz. Toparlı R.) (2000), Lehçe-i Osmânî, Türk Dil Kurumu Yayınları,
  2. Ankara.
  3. Arıkoğlu Ekrem (2005),
  4. Örnekli Hakasça-Türkçe Sözlük, Akçağ Yayınları,
  5. Ankara.
  6. Arıkoğlu Ekrem, Kuular Klara (2003),
  7. Tuva Türkçesi Sözlüğü, Türk Dil Kurumu Yayınları,
  8. Ankara.
  9. Atlı, Sagıp (2019), “Dîvânu Lugâti’t-Türk’teki Atasözleri Üzerine Yapılan Bir Çalışma: Abdülahad Nûrî ve Atalar Sözü”, Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(3): 2243- 2279. Aydemir Adem (2012), “Divanü Lugati’t Türk’te Aşk ve Cinsellik Üzerine”, The Journal Of Academic Social Science Studies, Volume5 Issue 2, 15-41.
  10. Aydemir Adem (2012), “Kutadgu Bilig ve Divanü Lugati’t Türk’e Göre Saç-Sakal Kültürü Üzerine”, Turkish Studies –International Periodical For The Languages, Literature And History Of Turkish Or Turkic-, 329-350.
  11. Aydemir Adem (2014), Divanü Lûgat-it-Türk’e Göre İnsanlar Arasındaki İlişkilerde Nezaket”, Teke Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, Sayı 3/3, 14-36.
  12. Aydemir, Adem (2013), “Divanü Lugati’t Türk’te Problemli İki Cümle Üzerine”, Turkish Studies- International Periodical For The Languages, Literature And History Of Turkish Or Turkic-, Volume 8/4 Spring 2013, 223-231.
  13. Aydemir, Adem (2017), “Divanü Lûgati’t-Türk’te ‘Kötü’ Anlamındaki Sözcükler Üzerine”, Route Educational And Social Science Journal, March, IV (II), 43-56.
  14. Banguoğlu Tahsin (1990),
  15. Türkçenin Grameri, Türk Dil Kurumu Yayınları,
  16. Ankara.
  17. Berbercan Mehmet Turgut (2020), Kaşgar’dan Doğu Türkçesi Şiirler [Çeviri Yazı– Aktarma – Söz Varlığı – Tıpkıbasım]”, Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi, Sayı: 49, 137-159.
  18. Beydilli Celal (2005),
  19. Türk Mitolojisi Ansiklopedik Sözlük, Yurt Kitap Yayınları,
  20. Ankara.
  21. Biray Nergis, Keskin Esra Gül (2015), Birleşik Eklerle İlgili Bir Teori Denemesi, Türk Kültürü, 2015/2, 109-134.
  22. Bolat Nursel (2017), “Keloğlan Kimliğinde Türk Masalları Anlatısı: Propp Yönteminde Türk Masalları”, Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi 6, 3: 202. Bozkurt Fuat (2016), Kaşgarlı Mahmud Divân-ü Lugat-it-Türk, Salon Yayınları,
  23. İstanbul.
  24. Clauson, Sir Gerard (1972), An Etymological Dictionary Of Pre-Thirteenth Century Turkish, Oxford University Press,
  25. Oxford. Çelik Anıl (2016), “Türkiye Türkçesi Atasözü ve Deyimlerinde Toplumun Delilik Algısı”, Bartın Üniversitesi Edebiyat ve Toplum Sempozyumu 28‐30 Nisan 2016-Bildiriler Kitabı, Hermes Ofset, Ankara.
  26. Çelik, Anıl (2020), Türkiye Türkçesinde Anlamsal Döngü ve Döngülü Sözcük Örnekleri, Hiperyayın, İstanbul.
  27. Delice Hacı İbrahim (2000), “Türk Dilinde İşlevsel Ek