Dergiler / Art-Sanat Dergisi / 2026 / Sayı: 23

Konya’daki Medrese Yapılarının Günümüz Konya Kent Merkezinin Biçimlenmesi Üzerine Etkileri

Effects of Madrasah Buildings in Konya on the Formation of the City Center

Gülçin Erdaş(Necmettin Erbakan Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Anabilim Dalı Doktora Öğrencisi)0000-0003-1884-7587
Fatih Semerci(Necmettin Erbakan Üniversitesi, Güzel Sanatlar ve Mimarlık Fakültesi, Mimarlık Bölümü)
Sayfa
181–214
Yayın Tarihi
2025-02-05
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Medreselerin temaları ile günümüzde ilgili bölgede bulunan yapılaşma türünün benzerlik gösterdiği, medreselerin bulundukları semtin isimlendirilmesinde rol oynadıkları, kentsel hafızanın korunmasına katkı sağladıkları tespit edilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Tarih boyunca çeşitli medeniyetlere ev sahipliği yapmış bir kent olan Konya, zengin bir mimari kültüre sahiptir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu araştırmada medreselerin izlerinin kent dokusu içinde yalnızca bulundukları dönemde değil, kendilerinden yüzyıllar sonra bile farklı biçimlerde ortaya çıktığının farkındalığıyla, Konya kent merkezinin biçimlenmesinde medreselerin etkisi üzerine odaklanılmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Medreselerin temaları ile günümüzde ilgili bölgede bulunan yapılaşma türünün benzerlik gösterdiği, medreselerin bulundukları semtin isimlendirilmesinde rol oynadıkları, kentsel hafızanın korunmasına katkı sağladıkları tespit edilmiştir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Medrese · Kent biçimlenmesi · Konya medreseleri

Özet

Tarih boyunca çeşitli medeniyetlere ev sahipliği yapmış bir kent olan Konya, zengin bir mimari kültüre sahiptir. Anadolu Selçukluları döneminde başkent olmasıyla birlikte kültür, sanat ve eğitim alanlarında önemli bir merkez hâline gelmiştir. Bu dönemde oldukça görkemli mimari yapılar ile donatılmış, bu durum Beylikler ve Osmanlı döneminde de devam etmiştir. Eğitime ve kültürel faaliyetlere verilen önem doğrultusunda Selçuklular ile başlayan medrese açma geleneği, Karamanoğulları ve Osmanlı ile devam etmiş, süreç içinde pek çok medrese inşa edilmiştir. Bu medreseler yapıldıkları dönemde hem kent içinde önemli bir odak noktası olmuş hem de kentin biçimlenmesine katkı sağlamıştır. Bu araştırmada medreselerin izlerinin kent dokusu içinde yalnızca bulundukları dönemde değil, kendilerinden yüzyıllar sonra bile farklı biçimlerde ortaya çıktığının farkındalığıyla, Konya kent merkezinin biçimlenmesinde medreselerin etkisi üzerine odaklanılmıştır. Bu doğrultuda öncelikle Konya kent merkezindeki medreseler tespit edilmiş, daha sonra tespit edilebilen toplam 86 medresenin günümüz kent merkezindeki izleri sorgulanmıştır. Sorgulama neticesinde medreselerin Konya kent merkezinin biçimlenmesinde hem fiziki hem manevi etkileri olduğu saptanmıştır. Medreselerin temaları ile günümüzde ilgili bölgede bulunan yapılaşma türünün benzerlik gösterdiği, medreselerin bulundukları semtin isimlendirilmesinde rol oynadıkları, kentsel hafızanın korunmasına katkı sağladıkları tespit edilmiştir.

Abstract

Konya, a city that has hosted various civilizations throughout history, has a rich architectural culture. Konya became an important center in the fields of culture, art and education after it became the capital during the Anatolian Seljuk Period. In this period, it was equipped with very magnificent architectural structures and this situation continued in the Principalities and Ottoman Period. In line with the importance given to education and cultural activities, the tradition of opening madrasahs that started with the Seljuks continued with the Karamanids and Ottomans, and many madrasahs were built during the process. These madrasahs were both an important focal point in the city and contributed to the shaping of the city. This research focuses on the impact of madrasahs on the shaping of Konya city center with the awareness that the traces of madrasahs appear in different forms in the urban fabric not only during their period but also centuries later. In this direction, first, the madrasahs in the Konya city center were identified, and then the traces of 86 madrasahs that could be identified in today's city center were questioned. Because of the investigation, it was determined that madrasahs had both physical and spiritual effects on the shaping of the Konya city center. It has been determined that the themes of the madrasahs and the type of construction in the relevant region today are similar, that the madrasahs play a role in the naming of the neighborhood where they are located, and that they contribute to the preservation of urban memory.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Erdaş, G., Semerci, F. (2025). Konya’daki Medrese Yapılarının Günümüz Konya Kent Merkezinin Biçimlenmesi Üzerine Etkileri. Art-Sanat Dergisi, Sayı: 23, 181–214. https://doi.org/10.26650/artsanat.2025.23.0009

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (102)

  1. Ahmed Eflâkî. Âriflerin Menkıbeleri. 1. Cilt. Çev. Tahsin Yazıcı. İstanbul: Hürriyet Yayınları, 1973 google scholar
  2. Arabacı, Caner. “1900-1924 Yılları Arası Konya Medreseleri.” Doktora tezi, Selçuk Üniversitesi, 1996 google scholar
  3. Arkitera. “2. Ödül, Konya Alaeddin Tepesi II. Kılıçarslan Köşkü ve Kazı Alanı Mimari Fikir Proje Yarışması.” Erişim 25 Ocak 2024. https:// google scholar
  4. www.arkitera.com/proje/2-odul-konya-alaeddin-tepesi-ii-kilicarslan-kosku-ve-kazi-alani-mimari-fikir-proje-yarismasi google scholar
  5. Atçeken, Zeki. “İplikçi (Akun-Aba) Medresesi'nin Bilinmeyen Bir Yönü ve Osmanlılar Zamanında Bakımı ve Kullanılması.” Vakıflar Dergisi 22 (1991): 315-321 google scholar
  6. Atçeken, Zeki. “Osmanlılar Zamanına Ulaşan Selçuklu Medreseleri ve Müderrisleri.” Yeni Türkiye 91 (2016): 652-662 google scholar
  7. Ayte, Fethullah. “Medreseler.” Medrese Geleneği ve Modernleşme Sürecinde Medreseler. 1. Cilt. Ed. Fikret Gedikli. Muş: Muş Alparslan Üniversitesi, 2013, 61-64 google scholar
  8. Cumbur, Müjgan. “Selçuklu Devri Konya Kütüphanesi.” Selçuk Üniversitesi Selçuklu Araştırmaları Dergisi 1 (1986): 37-44 google scholar
  9. Çakır İnşaat. “Konya Numune Hastanesi.” Erişim 20 Şubat 2024 https://www.cakir.com.tr/tr/projeler/tamamlanan-projeler/konyanumune-hastanesi#gallery-1 google scholar
  10. Dalkılıç, Mehmet. “Medreselerin Ortaya Çıkmasına Zemin Hazırlayan Tarihsel Süreç.” Medrese Geleneği ve Modernleşme Sürecinde Medreseler. 1. Cilt. Ed. Fikret Gedikli. Muş: Muş Alparslan Üniversitesi, 2013, 233-246 google scholar
  11. Demir, Fatih. “Anadolu Selçuklu Dönemi Medreseleri Ve Medrese Eğitimi.” Yüksek Lisans tezi, Tokat Gazıi̇osmanpaşa Üniversitesi, 2019 google scholar
  12. Doğan, Recai. “Osmanlı Eğitim Kurumları ve Eğitimde İlk Yenileşme Hareketlerinin Batılılaşma Açısından Tahlili.” Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi XXXVII (1997): 407-442 google scholar
  13. Konya’daki Medrese Yapılarının Günümüz Konya Kent Merkezinin Biçimlenmesi Üzerine Etkileri Erdaş & Semerci, 2025 google scholar
  14. Eski Eserler Public Library. “Lala Ruzbe Medresesi.” Erişim 25 Ocak 2024 https://www.eskieserler.com/Eski/Eserler/Egitim-Kurumu/1919/Lala-Ruzbe-Medresesi.asp?LID=TR&ID=191 google scholar
  15. Eski Eserler Public Library. “Şeref Mesud Medresesi.” Erişim 25 Ocak 2024 https://www.eskieserler.net/kurumdetayi.php?id=1922&page=16 google scholar
  16. Gelişli, Yücel. “On Dokuzuncu Yüzyılda (Osmanlı Devleti’nin), Bağdat ve Yemen Vilayetlerinde Medreselerin Açılma Gerekçelerine İlişkin google scholar
  17. İki Belge.” Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi 25/2 (2005): 83-113 google scholar
  18. Gönül, Faik. “Vakıf İle Medresenıi̇n Tarıi̇hsel İlıi̇şkıi̇sıi̇ Bağlamında Üsküdar Medreselerıi̇nıi̇n Güncel İşlevlerıi̇nıi̇n Değerlendıi̇rıi̇lmesıi̇.” Yüksek Lisans tezi, Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, 2020 google scholar
  19. Gündüz, Mustafa, A. Meryem Demirkıran, Ali Yılmaz, Mustafa Ergün ve Cemil Öztürk. Eğitim Tarihi. Ed. Mehmet Şişman. Eskişehir: T.C. Anadolu Üniversitesi Yayını, 2019 google scholar
  20. Güven, İsmail. “Büyük Selçuklu Devletinde Eğitim ve Öğretime Genel Bir Bakış.” Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES) 25/2 (1992), 833-848 google scholar
  21. Hızlı, Mefail. “Kuruluşundan Osmanlılara Kadar Medreseler.” T.C. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi 2/2 (1987): 273-281 google scholar
  22. İpekçioğlu, G. İpek. “Konya'da Karamanoğulları Dönemi Mimari Eserleri.” Yüksek Lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi, 2022 google scholar
  23. Karpuz, Haşim. Anadolu Selçuklu Mimarisi. Konya: Selçuk Üniversitesi Yaşatma ve Geliştirme Vakfı, 2001 google scholar
  24. Kemaloğlu, Muhammet. “XI.-XIII. Yüzyıl Türkiye Selçuklu Devletinde Eğitim-Öğretim (Medreseler).” Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi 2/5 (2015): 89-106 google scholar
  25. Kılınç, Emin. “Klâsik Osmanlı Eğitim Kurumlarından Konya Dârü’l-Huffâzları (XVII. Yüzyıl).” Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 7/1 (2008): 18-43 google scholar
  26. Konya Aktüel. “Konya Baruthanesi (Güherçile Yapım Evi).” Erişim 30 Ocak 2024. http://www.konyaaktuel.com/2017/02/konya-baruthanesi-guhercile-yapim-evi.htm google scholar
  27. Konya Büyükşehir Belediyesi. “Konya Tarihinin En Önemli Projesi: Eski Adliye Binası Yıkılarak Kent Meydanı Oluşturuluyor.” Erişim 09 Şubat 2024. https://www.konya.bel.tr/haber/konya-tarihinin-en-onemli-projesi-eski-adliye-binasi-yikilarak-kent-meydani-olusturuluyo google scholar
  28. Konyalı, İbrahim Hakkı. “Bir Hüccet İki Vakfiye.” Vakıflar Dergisi 7 (1968): 97-110 google scholar
  29. Konyalı, İbrahim Hakkı. Abideleri ve Kitabeleri ile Konya Tarihi. Konya: Yeni Kitap Basımevi, 1964 google scholar
  30. Konyapedia. “Adliye Medresesi (Hacı Adil Efendi Medresesi).” Erişim 17 Ocak 2024. https://www.konyapedia.com/makale/122/adliye-medresesi-haci-adil-efendi-medreses google scholar
  31. Konyapedia. “Ali Gav/Mahmudiye Medresesi.” Erişim 17 Ocak 2024. google scholar
  32. https://www.konyapedia.com/makale/508/ali-gavmahmudiye-medreses google scholar
  33. Konyapedia. “Ataiye Medresesi.” Erişim 17 Ocak 2024. google scholar
  34. https://www.konyapedia.com/makale/195/ataiye-medreses google scholar
  35. Konyapedia. “Atik Müftü Dairesi (Nûriye/Kurdoğlu/Keleşzâde Medresesi).” Erişim 17 Ocak 2024. google scholar
  36. https://www.konyapedia.com/makale/252/atik-muftu-dairesi-nuriyekurdoglu-keleszade-medreses google scholar
  37. Konyapedia. “Biçyemez (Bityemez)/Adanalı Ömer Efendi Medresesi.” Erişim 17 Ocak 2024. google scholar
  38. https://www.konyapedia.com/makale/864/bicyemez-bityemezadanali-omer-efendi-medreses google scholar
  39. Konyapedia. “Fahrettin Paşa Parkı.” Erişim 17 Ocak 2024. google scholar
  40. https://www.konyapedia.com/makale/1452/fahrettin-pasa-park google scholar
  41. Konyapedia. “Fethiye Medresesi.” Erişim 17 Ocak 2024. google scholar
  42. https://www.konyapedia.com/makale/1531/fethiye-medreses google scholar
  43. Konyapedia. “Gömeç Hatun (Ana) Medresesi.” Erişim 17 Ocak 2024. google scholar
  44. https://www.konyapedia.com/makale/1833/gomec-hatun-ana-medreses google scholar
  45. Konyapedia. “Hafız İsmail Konevi Medresesi.” Erişim 17 Ocak 2024. google scholar
  46. https://www.konyapedia.com/makale/2307/hafiz-ismail-konevi-medreses google scholar
  47. Konyapedia. “Islah-ı Medaris-i İslamiye Medresesi.” Erişim 17 Ocak 2024. google scholar
  48. https://www.konyapedia.com/makale/2645/islah-i-medaris-i-islamiye-medreses google scholar
  49. Konyapedia. “İrfaniye Medresesi.” Erişim 17 Ocak 2024. google scholar
  50. https://www.konyapedia.com/makale/2712/irfaniye-medreses google scholar
  51. Konyapedia. “Kadızade Medresesi.” Erişim 17 Ocak 2024. google scholar
  52. https://www.konyapedia.com/makale/1629/kadizade-medreses google scholar
  53. Konyapedia. “Kara Hafız Medresesi.” Erişim 17 Ocak 2024. google scholar
  54. https://www.konyapedia.com/makale/1675/kara-hafiz-medreses google scholar
  55. Konyapedia. “Lâl Paşa Darülhuffazı.” Erişim 17 Ocak 2024. google scholar
  56. https://www.konyapedia.com/makale/2965/lal-pasa-darulhuffaz google scholar
  57. Konyapedia. “Larende Medresesi.” Erişim 17 Ocak 2024. google scholar
  58. https://www.konyapedia.com/makale/2970/larende-medreses google scholar
  59. Konyapedia. “Müsevvit Efendi (Cevizaltı) Medresesi.” Erişim 17 Ocak 2024. google scholar
  60. https://www.konyapedia.com/makale/3195/musevvit-efendi-cevizalti-medreses google scholar
  61. Konyapedia. “Simavlı/Fettah-i Sagir/Fettahiye Medresesi.” Erişim 17 Ocak 2024. google scholar
  62. https://www.konyapedia.com/makale/2512/simavlifettah-i-sagirfettahiye-medreses google scholar
  63. Konyapedia. “Şirvanlı Medresesi.” Erişim 17 Ocak 2024. google scholar
  64. https://www.konyapedia.com/makale/3400/sirvanli-medreses google scholar
  65. Konyapedia. “Takva Dairesi/Yeni Daire Medresesi.” Erişim 17 Ocak 2024. google scholar
  66. https://www.konyapedia.com/makale/3417/takva-dairesiyeni-daire-medreses google scholar
  67. Konyapedia. “Tevfikiye (Karahüyüklü) Medresesi.” Erişim 17 Ocak 2024. google scholar
  68. https://www.konyapedia.com/makale/3517/tevfikiye-karahuyuklu-medreses google scholar
  69. Konyapedia. “Yılanlı Medrese.” Erişim 17 Ocak 2024. google scholar
  70. https://www.konyapedia.com/makale/3779/yilanli-medres google scholar
  71. Konyapedia. “Ziyaiye Medresesi.” Erişim 17 Ocak 2024. google scholar
  72. https://www.konyapedia.com/makale/3519/ziyaiye-medreses google scholar
  73. Kuran, Aptullah. Anadolu Medreseleri. 1. cilt. Ankara: Orta Doğu Teknik Üniversitesi Yayınları, 1969 google scholar
  74. Küçükdağ, Yusuf. “Konya’da Alâeddin Dârüş-şifâsı, Tıp Medresesi ve Mescidinin Yeri, Yapısı.” Osmanlı Araştırmaları IX (1989): 347-359 google scholar
  75. Lynch, Kevin. Kent İmgesi. Çev. İrem Başaran. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2021 google scholar
  76. Önder, Mehmet. “Konya'da Karatay Medresesi Portali.” Vakıflar Dergisi 25 (1995): 267-270 google scholar
  77. Önder, Mehmet. Mevlâna Şehri Konya-Tarihi Kılavuz. Konya: Yeni Kitap Basımevi, 1962 google scholar
  78. Sarıkaya, Yaşar. “Osmanlı Dönemi Konya’sında Medrese Kurucusu ve Patronu Olarak Sufiler ve Alimler (18.-29. Yüzyıllar).” Turkish Studies 2/1 (2007): 162-195 google scholar
  79. Sözen, Metin. Anadolu Medreseleri: Selçuklu ve Beylikler Devri. 1. Cilt. İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi Yayınları, 1970 google scholar
  80. Sözen, Metin. Anadolu Medreseleri: Selçuklu ve Beylikler Devri. 2. Cilt. İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi Yayınları, 1972 google scholar
  81. Şahbaz, Mehibe. “Sahib Ata Fahrü’d-Din Ali Döneminde İnşa Edilen Medreselerin Türkiye Selçuklu Eğitimindeki Yeri.” Social Sciences Studies Journal 4/22 (2018): 3846-3861 google scholar
  82. Şahin, Kamil. “Konya Maristan-ı Atik.” Türk İslam Medeniyeti Akademik Araştırmalar Dergisi 5 (2008): 211-217 google scholar
  83. Turan, Osman. “Şemseddin Altun-Aba, Vakfiyesi ve Hayatı.” Belleten 11/ 42 (1947): 197-236 google scholar
  84. Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlük. “Medrese.” Erişim 17 Ocak 2024. https://sozluk.gov.t google scholar
  85. Uz, Mehmet Ali. “Konya Medreseleri.” Akademik Sayfalar 14/25 (2014): 386-400 google scholar
  86. Uz, Mehmet Ali. Tarihi Konya Mahalleleri Serisi: 2-Devle. Konya: Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, 2015 google scholar
  87. Uz, Mehmet Ali. Tarihi Konya Mahalleleri Serisi: 6-Tercüman. Konya: Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, 2015 google scholar
  88. Uz, Mehmet Ali. Tarihi Konya Mahalleleri Serisi: 7-Çiftemerdiven. Konya: Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, 2015 google scholar
  89. Uz, Mehmet Ali. Tarihi Konya Mahalleleri Serisi: 12-Şükran. Konya: Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, 2015 google scholar
  90. Uz, Mehmet Ali. Tarihi Konya Mahalleleri Serisi: 14-Kürkçü. Konya: Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, 2016 google scholar
  91. Uz, Mehmet Ali. Tarihi Konya Mahalleleri Serisi: 18-Gazialemşah. Konya: Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, 2016 google scholar
  92. Uz, Mehmet Ali. Tarihi Konya Mahalleleri Serisi: 21-Beyhekim. Konya: Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, 2017 google scholar
  93. Uz, Mehmet Ali. Tarihi Konya Mahalleleri Serisi: 24-Şerefşirin. Konya: Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, 2017 google scholar
  94. Uz, Mehmet Ali. Tarihi Konya Mahalleleri Serisi: 28-Karakurt. Konya: Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, 2017 google scholar
  95. Uz, Mehmet Ali. Tarihi Konya Mahalleleri Serisi: 39-Medrese Kalenderhane. Konya: Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, 2019 google scholar
  96. Art-Sanat, (23), 181–214 213 google scholar
  97. Uz, Mehmet Ali. Tarihi Konya Mahalleleri Serisi: 43-Zincirlikuyu. Konya: Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, 2019 google scholar
  98. Uz, Mehmet Ali. Tarihi Konya Mahalleleri. Konya: Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, 2022 google scholar
  99. Uzluk, Şahabettin. “Anadolu Selçuklu Medrese Planının Konya’da İki Camide Uygulanışı.” IX. Türk Tarih Kongresi, Ankara 21-25 Eylül 1981, google scholar
  100. Kongreye Sunulan Bildiriler. 2. Cilt. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1988, 711-714 google scholar
  101. Yaldız, Esra. “Konya’daki Medrese Yapılarının Yeniden Kullanım Koşullarına Göre Değerlendirilmesi.” Yüksek Lisans tezi, Selçuk Üniversitesi, 2003 google scholar
  102. Yavuzyılmaz, Ahmet ve Zekeriya Şimşir. “Konya Kemaliye/Küçük Karatay Medresesi Üzerine Bir Restitüsyon Denemesi.” Selçuk Türkiyat 58 (2023): 135-168. google scholar