Dergiler / Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi / 2026 / Cilt: 14 Sayı: 2

Bir Kamusal Alan İncelemesi: Osmanlı’dan Erken Cumhuriyet’e Kahvehaneler

A Study of Public Sphere: Coffeehouses from the Ottoman Empire to the Early Republican Period

Nevzat Erdogan(MUŞ ALPARSLAN ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-0017-0144
Mehmet Özalper(MUŞ ALPARSLAN ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-2758-5873
Sayfa
1305–1323
Yayın Tarihi
2026-08-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bununla birlikte, yaygın bir kamusal mekân haline gelen kahvehanelerin siyasal iletişimdeki olumlu ve olumsuz rolleri incelenmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Kahvehaneler, aromatik bir bitki olan kahvenin bir içecek olarak yaygınlaşması sonucu ortaya çıkmıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Anavatanı Habeşistan’dan 15. yüzyılda tüccarlar vasıtasıyla önce Yemen’e daha sonra da Mekke’ye taşınan kahvenin, Osmanlı’da sosyal yaşamın bir parçası olmaya başlaması 16. yüzyılın ortalarında gerçekleşmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Bununla birlikte, yaygın bir kamusal mekân haline gelen kahvehanelerin siyasal iletişimdeki olumlu ve olumsuz rolleri incelenmiştir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Kahve · Osmanlı’da Kahvehaneler · Cumhuriyet Döneminde Kahvehaneler

Özet

Kahvehaneler, aromatik bir bitki olan kahvenin bir içecek olarak yaygınlaşması sonucu ortaya çıkmıştır. Anavatanı Habeşistan’dan 15. yüzyılda tüccarlar vasıtasıyla önce Yemen’e daha sonra da Mekke’ye taşınan kahvenin, Osmanlı’da sosyal yaşamın bir parçası olmaya başlaması 16. yüzyılın ortalarında gerçekleşmiştir. Kahve müdavimlerinin bir araya geldiği kahvehaneler, gerçek olsun olmasın her türlü fikrin tartışıldığı ve yayıldığı yerler olmuştur. Osmanlı’da, devlete karşı siyasi fikirlerin taraftar topladığı yerler olduğu gerekçesiyle bir dönem kapatılmayla karşı karşıya kalan kahvehaneler, Tanzimat ile başlayıp Meşrutiyet ile devam eden her değişim ve dönüşüm hareketinin hissedildiği, tartışıldığı, eleştirildiği önemli mekânlar olmuştur. Kahvehanelerin sosyal hayatın içindeki fonksiyonu ve taşıdığı önem arttıkça bu mekânların siyasal iletişime aracılık ettiği de görülmektedir. Kurtuluş mücadelesinin yaşandığı yıllarda kahvehaneler, Birinci Meclis’in ulusal cemiyetlerin ve Kuvayımilliye’nin yürüttüğü faaliyetlerden halkın bilgi sahibi olduğu, her türlü haber akışının yaşandığı ve millî şuurun yayıldığı mekânlar olmuştur. Bu çalışma, Osmanlı’dan Erken Cumhuriyet dönemine değin yaşanan tarihsel süreçte kahvehanelerin sosyal ve siyasal fonksiyonları ve yaşadığı değişimleri konu edinmiştir. Bununla birlikte, yaygın bir kamusal mekân haline gelen kahvehanelerin siyasal iletişimdeki olumlu ve olumsuz rolleri incelenmiştir.

Abstract

Coffeehouses emerged as a result of the widespread consumption of coffee, an aromatic plant, as a beverage. Coffee, whose homeland is Abyssinia, was first transported to Yemen and later to Mecca by merchants in the fifteenth century, and it became part of social life in the Ottoman Empire in the mid-sixteenth century. Coffeehouses, where coffee drinkers gathered, became places in which all kinds of ideas, whether true or not, were discussed and disseminated. In the Ottoman Empire, coffeehouses faced closure for a period on the grounds that they were places where political ideas against the state attracted supporters. However, beginning with the Tanzimat and continuing through the Constitutional Period, they became important places where every movement of change and transformation was experienced, discussed, and criticized. As the function and importance of coffeehouses in social life increased, they also came to serve as instruments of political communication. During the years of the War of Independence, coffeehouses became places where the public was informed about the activities carried out by the First Assembly, national societies, and the Kuva-yı Milliye, where all kinds of news circulated, and where national consciousness spread. This study examines the social and political functions of coffeehouses and the changes they underwent during the historical period extending from the Ottoman Empire to the Early Republican period. In addition, it investigates the positive and negative roles of coffeehouses, which became widespread public spaces, in political communication.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Erdogan, N., Özalper, M. (2026). Bir Kamusal Alan İncelemesi: Osmanlı’dan Erken Cumhuriyet’e Kahvehaneler. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt: 14 Sayı: 2, 1305–1323. https://doi.org/10.18506/anemon.1975094

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (25)

  1. Akbulut, U. (2015). Some evaluations concerning social problems arising from coffeehouses in tanzımat and constitutional monarchy periods. Journal of Turkish Research Institute, (57), 561–583. https://izlik.org/JA44UX75CE.
  2. Akgündüz, A. (1994). Ebussuud Efendi. In TDV Encyclopedia of Islam (pp. 365–375). Turkish Religious Foundation Publications.
  3. Bahadıroğlu, Y. (2014). The execution of princes in the Ottoman Empire. Nesil Publications.
  4. Berkes, N. (2003). The development of secularism in Turkey. Yapı Kredi Publications.
  5. Bey, A. (2002). Ottoman customs, ceremonies, and expressions. Economic and Social History Foundation of Turkey Publications.
  6. Deniş, H. E. (2011). Coffeehouses in the Ottoman and the republic periods: Review of social and political life. academic perspective: An International Peer-Reviewed Journal of the Social Sciencesi], (27), 1–16.
  7. Ediz, İ. (2008). Coffeehouses and social change from the Ottoman Empire to the early republican period. Sakarya University Journal of Faculty of Arts and Sciences, 10(1), 179–189. https://hdl.handle.net/20.500.12619/98343.
  8. Ekmeksiz, A. (2009). Istanbul, the sultan of lands and seas. (Vol. II, edited by Filiz Özdem). Yapı Kredi Publications.
  9. Evren, B. (1996). Coffeehouses in old Istanbul. Milliyet Publications.
  10. Hattox, R. S. (1998). Coffee and coffeehouses: The origins of a social beverage in the medieval near east. Translated by Nurettin Elhüseyni. Economic and Social History Foundation of Turkey Publications.
  11. Heise, U. (2001). Coffee and coffeehouses. Translated by Mustafa Tüzel. Dost Kitapevi Publications.
  12. Işın, E. (1996). Coffeehouses in old Istanbul. Milliyet Publications.
  13. Kaye, A. S. (2006). The etymology of the word coffee: A dark-colored beverage, food and culture. Çiya Publications.
  14. Mevlânâ. (2008). Divan-i kabir (Vol. II). Türkiye İş Bankası Publications.
  15. Öztürk, S. (2004). Modern coffeehouses in the early years of the republic. Social History, 126, 84–89.
  16. Öztürk, S. (2006). Coffeehouses and power in republican Turkey (1930–1945). Kırmızı Publications.
  17. Sağlam, S. (2002). Ankara during the national struggle. Türk Yurdu, Ankara Special Issue, (176), 82–86.
  18. Songar, A. (1981). Variations. Kubbealtı Community Publications.
  19. Sökmen, C. (2011). Old Istanbul coffeehouses as communication spaces of intellectuals. Ötüken Publications.
  20. Şeker, Ş. (2013). Scientific, cultural, and artistic gatherings in nineteenth-century Istanbul between lessons and conversations. Zeytinburnu Municipality Publications.
  21. Toros, T. (1998). The story of coffee. İletişim Publications.
  22. Üçok, A. K. (1962). Coffee. Turkish Journal of Ethnography, (5), 42–59.
  23. Ünüvar, K. (2006). A public space in the Ottoman Empire: Coffeehouses. In Ahmet Karadağ (Ed.), Public Sphere and Turkey. Asil Publications.
  24. Ürer, H. (2010). Coffeehouse culture in the Ottoman Empire and a coffeehouse example from Salihli: “Himaye-i Etfal”. Journal of Art History, 1–26.
  25. Yıldız, M. C. (2002). Coffee and coffeehouses in Turkish cultural history. In Hasan Celal Güzel, Kemal Çiçek, & Salim Koca (Eds.), Türkler [The Turks] (Vol. 13, pp. 635–639). Yeni Türkiye Publications.