Dergiler / Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi / 2019 / Cilt: 3 Sayı: 2

Nev’î Divanı’nda Atasözleri, Deyimler ve Bunların Kullanımı Üzerine

Sedanur Dinçer Arslan(KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI)0000-0002-8880-2993
Sayfa
253–277
Yayın Tarihi
2019-08-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Nitekim Nev’î’nin divanında 15 civarında atasözü, yaklaşık 100’ün üzerindeki mecazlı söyleyişler de dâhil edilirse, 2000’e yakın deyim tespit edilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Şair ve yazarlar, edebiyatın her döneminde ve eserinde anlatımlarını güçlendirmek, zenginleştirmek gayesiyle dil malzemesi atasözleri, deyimler ve halk söyleyişlerinden istifade etmişlerdir.
📊
Temel Bulgular & Veri:XVI. asır şairlerinden Nev’î (d. 1533-ö. 1599) de; yetiştiği sanatsal, kültürel çevre ve aldığı eğitimin tesiriyle, şiirlerinde bu kalıplaşmış söz öbeklerini ziyadesiyle kullanan şairlerden biridir.
💡
Sonuç & Katkı:Nitekim Nev’î’nin divanında 15 civarında atasözü, yaklaşık 100’ün üzerindeki mecazlı söyleyişler de dâhil edilirse, 2000’e yakın deyim tespit edilmiştir.
🔬Tür:Deneysel Tarla Denemesi
📍Kapsam:2000 Verileri
⚙️Değişkenler:Deyim · atasözü · XVI. yüzyıl

Özet

Şair ve yazarlar, edebiyatın her döneminde ve eserinde anlatımlarını güçlendirmek, zenginleştirmek gayesiyle dil malzemesi atasözleri, deyimler ve halk söyleyişlerinden istifade etmişlerdir. Halkın yıllar boyu edindikleri deneyimlere ve genel kaidelere dayanan, öğüt verici, bilgece, kalıplaşmış sözler atasözü; öğüt vermekten çok bir durumun yahut kavramın belli kalıplar içerisinde, çoğunun gerçek anlamının dışında bir anlamı ihtiva ettiği birden fazla sözcükten oluşan yine kalıplaşmış söz öbekleri de deyim olarak tanımlanır. Klasik Türk edebiyatı şairleri de az sözle çok şey anlatabilmek, ifadeyi daha akıcı kılmak için şiirlerinde deyim ve atasözlerini kullanmışlardır. XVI. asır şairlerinden Nev’î (d. 1533-ö. 1599) de; yetiştiği sanatsal, kültürel çevre ve aldığı eğitimin tesiriyle, şiirlerinde bu kalıplaşmış söz öbeklerini ziyadesiyle kullanan şairlerden biridir. Bilge bir şair olması nedeniyle sahip olduğu bilgi birikimini, amaçları doğrultusunda, daha geniş kitlelere aktarabilmek için yalın bir dil kullanmak gerektiğini şiirlerinde sıklıkla dile getirir ve uygular. Nitekim Nev’î’nin divanında 15 civarında atasözü, yaklaşık 100’ün üzerindeki mecazlı söyleyişler de dâhil edilirse, 2000’e yakın deyim tespit edilmiştir. Bu çalışmada tespit edilen deyim, atasözleri ve bunların nasıl, ne kadar sıklıkla kullanıldıklarından bahsedilecektir.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Arslan, S. D. (2019). Nev’î Divanı’nda Atasözleri, Deyimler ve Bunların Kullanımı Üzerine. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, Cilt: 3 Sayı: 2, 253–277. https://doi.org/10.34083/akaded.590761

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (17)

  1. Aksoy, Ömer (2014). Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü I-II. İstanbul: İnkılap Yayınevi.
  2. Çavuşoğlu, Mehmet (2014). Divanlar Arasında. İstanbul: Kitabevi Yay.
  3. Dilçin, Cem (2013). Tarama Sözlüğü. Ankara: TDK Yay.
  4. Deniz, Sabahat (1992). 16.Yüzyıl Bazı Divan Şairlerinin Türkçe Divanlarında Kozmik Unsurlar (Bâkî-Fuzȗlî-Hayâlî Beg-Nev’î-Yahyâ Beg). Doktora Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü.
  5. Dinçer Arslan, Sedanur (2017). Nev’î Divanı Sözlüğü (Bağlamsal Dizin ve İşlevsel Sözlük (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Doktora Tezi. Ardahan: Ardahan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  6. Edirneli Ahmed Bâdî Efendi (2004). Armağan (Dîvân Şiirinde Atasözleri ve Deyimler). Hazırlayanlar: Süreyya Ali Beyzadeoğlu, Müberra Gürgendereli, Fatih Günay. Cambridge: Harvard Üniversitesi Yakındoğu Dilleri ve Medeniyetleri Bölümü Yay.
  7. Elçin, Şükrü (2001). Halk Edebiyatına Giriş. Ankara: Akçağ Yay.
  8. Eyüboğlu, E. Kemal (1973). On Üçüncü Yüzyıldan Günümüze Şiirde ve Halk Dilinde Atasözleri ve Deyimler, Deyimler-(Tabirler), I-II. İstanbul: Doğan Kardeş Matbaacılık Sanayi Anonim Şirketi.
  9. Gölpınarlı, Abdülbaki (1977). Tasavvuftan Dilimize Geçen Deyimler ve Atasözleri. İstanbul: İnkılap ve Aka Yay. GÜRBÜZ, Bilal (2006). Türk Atasözleri ve Deyimleri. Ankara: Nobel Yayınevi.
  10. İsen, Mustafa (1999). Latîfî Tezkiresi. Ankara: Akçağ Yay.
  11. Karahan, Abdülkadir (1980). Trabzonlu Figânî’de Atasözleri ve Deyimler, Eski Türk Edebiyatı İncelemeleri, İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Matbaası. 43-53.
  12. Kaya, Bayram Ali (2011). Atasözleri ve Deyimlerin Dîvân Şiirinde Kullanımı ile Dîvânların Bu Söz Varlıklarımız Bakımından Önemi. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 6, 11-54.
  13. Korkmaz, Zeynep (2003). Türkiye Türkçesi Grameri (Şekil Bilgisi). Ankara: TDK Yay.
  14. Mengi, Mine (1986), Necâtî’nin Şiirlerinde Atasözlerinin Kullanımı. Erdem Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 4, 47-56.
  15. Sefercioğlu, Nejat (2001). Nev’î Dîv ânı’nın Tahlili. Ankara: Akçağ Yay.
  16. Tanyeri, M. Ali (1999). Örnekleriyle Divan Şiirinde Deyimler, II. Ankara: Akçağ Yay.
  17. Tulum, Mertol ve M. Ali Tanyeri (1977). Nevʿî Divan (Tenkidli Basım). İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yay.