Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightAdlandırmalarda coğrafi terimlerin sıkça tercih edilmesi, insanın mekâna anlamlandırma sürecinde coğrafyanın temel belirleyicilerden biri olduğunu göstermiştir.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
İnsan, zaman ve mekânla mukayyet olduğu için yaşadığı coğrafya onun mekânsal sınırlarını belirlemiş; zihin dünyası ve algılayışına göre de onu adlandırmıştır. Bu sebeple yer adlandırmaları, hem coğrafya hem de dil çalışmaları için önemli veri kaynaklarıdır; bu iki disiplin bağlamında bütüncül olarak değerlendirildiğinde mekân ve adı arasındaki semantik bağ ortaya konulur. Bu çalışmada Yalova ili idari sınırları içerisindeki ilçe, belediye, mahalle ve köy adları ele alınmıştır. Yer adlarının semantik tasnifi yapılmış; bunlar dil bilgisel yapılarına göre değerlendirilmiştir. Semantik tasnifle oluşturulan başlıklar, coğrafi bilgi sistemleri yazılımı olan ArcGIS paket programına aktarılmış, başlıklar için haritalar oluşturulmuştur. Yalova ili yer adları üzerinden bölgeyi yerleşim yeri olarak kullanan halkın doğayı betimleme ve adlandırma pratikleriyle toplumsal hafızanın coğrafya üzerindeki izleri takip edilmiştir. 1995’e kadar İstanbul’un bir ilçesi olan Yalova’daki yer adlarının genelinin yerleşmenin iskân tarihiyle ilgili olduğu, yerleşmelerin dağılışı ve adlandırılmasında 1864 Büyük Çerkez Sürgünü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı, 1912-1913 Balkan Savaşları ile Lozan Barış Antlaşması’na binaen gerçekleşen 1924 Türk-Rum Nüfus Mübadelesinin belirleyici rol oynadığı sonucuna ulaşılmıştır. Eskiden Rum ve Ermenilerin yaşadığı yerlerdeki yer adlarının değiştirilmesinde dönemin idari amirleri etkili olmuş, bölgeyi Türkleştirme çabası yer adlarına yansımıştır. Mahalle adlandırmalarında daha çok ulus devlet olma sürecinin etkisi söz konusuyken coğrafi unsurların yoğunlukta olduğu köy adlarında ise bitki, ağaç türleri ile su kaynaklarından adını alan yerleşme sayısı fazladır. Yerleşimlerin kurulması sürecinde tarihî ve siyasi açıdan önemli rol oynayan kişileri anmak ve onurlandırmak amacıyla bu kişilerin ad, lakap ve ünvanları da kullanılmıştır. Adlandırmalarda coğrafi terimlerin sıkça tercih edilmesi, insanın mekâna anlamlandırma sürecinde coğrafyanın temel belirleyicilerden biri olduğunu göstermiştir.
Abstract
Since human beings are bound by time and space, the geography in which they live defines their spatial boundaries, and they name places according to their perceptions and cognitive frameworks. Accordingly, place names serve as valuable data sources for both geographical and linguistic studies. When examined holistically within the scope of these two disciplines, the semantic relationship between space and naming becomes apparent. This study analyzes the names of districts, municipalities, neighborhoods, and villages within the administrative boundaries of Yalova Province. These place names have been semantically classified and examined according to their grammatical structures. The categories derived from this classification were transferred into ArcGIS, a geographic information system software, and thematic maps were generated. Through these place names, the study traces how local communities describe and name the natural environment, and how collective memory is inscribed onto the landscape. The findings indicate that most place names in Yalova -which remained a district of Istanbul until 1995- are linked to settlement history. Key historical events, including the 1864 Circassian Exile, the 1877-78 Ottoman-Russian War, the Balkan Wars of 1912-13, and the 1924 Turkish-Greek Population Exchange under the Treaty of Lausanne, significantly shaped the distribution and naming of settlements. The renaming of places formerly inhabited by Greeks and Armenians was often directed by administrative authorities, reflecting efforts to Turkify the region. While neighborhood names are more influenced by the nation-state formation process, village names largely reflect natural features such as plant and tree species or water sources. In some cases, the names, titles, or epithets of historically significant individuals were used to commemorate them. The frequent use of geographical terms in place naming demonstrates that geography is one of the fundamental determinants in the process through which humans assign meaning to space.