Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightBu makalede Şeyh Gâlib’in şiirlerine yapılan bu tahmîsler tetkik edilmiş, geleneğin sürekliliği ve Şeyh Gâlib’in Türk şiirine olan etkisi üzerine tesbitlerde bulunulmuştur.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Aslen Arapça hums kökünden gelen bir kelime olan muhammese lügatlerde beşli, beş katlı, beşgen manaları verilmektedir. Bir edebiyat terimi olarak klasik Arap, Fars ve Türk edebiyatlarında şairlerin aynı vezinde beşer mısradan oluşan bendlerle yazdıkları şiirler muhammes olarak nitelendirilmektedir. Muhammes nazım şekli Türk edebiyatında musammatların en çok kullanılanlarından biridir. Muhammesin yanı sıra beşer mısradan oluşan bendlerle kurulan nazım şekilleri de mevcuttur. Bunlardan birisi tahmîstir. Tahmîs zemin şiirin üstüne üç mısra eklemek suretiyle oluşturulan yeni bir şiirdir. İki ayrı parçadan meydana gelmesi ve iki ayrı şair tarafından yazılması yönleriyle muhammesten ayrılır. Klasik Türk edebiyatının en köklü geleneklerinden biri nazireciliktir. Tahmîsler de nazirecilik geleneğinin bir halkasını teşkil etmektedir. Şairler usta kabul ettikleri şairlerin şiirlerini tahmîs ederler. Şiirleri sıklıkla tahmîs edilen şairlerden biri de klasik Türk edebiyatının en mühim şairlerinden olan Şeyh Gâlib’dir. Tespitlerimize göre 18. yüzyılda Neyyir Abdülhalim Dede, Reisü’l-küttâb Mehmed Ârif; 19. yüzyılda, Keçecizâde İzzet Molla (4), Mehmed Said Pertev Paşa, Gâlib Zühdî, Fehîm-i Sânî, Müderriszâde Sadullah İzzet, Câzib (4), Bayburtlu Zihnî (2), Zîver Paşa (4), Bosnalı Mehmed Fâzıl, Senîh-i Mevlevî, Nûrî (2); 20. yüzyılda Bursalı Murad Emrî, Tâhirü’l-Mevlevî, Midhat Bahari Beytur, Abdülbaki Gölpınarlı, Midhat Sertoğlu ve Seyfettin Başcıllar tarafından Şeyh Gâlib’in şiirleri tahmîs edilmiştir. Yapılan tahmîsler daha önce herhangi çalışmanın konusu olmamıştır. Bu makalede Şeyh Gâlib’in şiirlerine yapılan bu tahmîsler tetkik edilmiş, geleneğin sürekliliği ve Şeyh Gâlib’in Türk şiirine olan etkisi üzerine tesbitlerde bulunulmuştur.
Abstract
Muhammese, a word originally derived from the Arabic root h-m-s (hums), is defined in dictionaries as “fivefold,” “five-layered,” or “pentagon.” As a literary term in classical Arabic, Persian, and Turkish literatures, poems written in stanzas of five lines each, sharing the same meter, are designated as muhammes. The muhammes verse form is one of the most frequently utilized types of musammat (strophic poetry) in Turkish literature. Alongside the muhammes, there are other poetic forms structured with five-line stanzas, one of which is the tahmīs. A tahmīs is a new poem created by adding three lines to the beginning of an existing base poem (zemīn şiir). It differs from the muhammes in that it consists of two distinct components and is authored by two different poets. One of the most deeply rooted traditions of classical Turkish literature is nazirecilik (the tradition of writing parallel poems/imitation). Tahmīses also constitute a link in this tradition of nazīre. Poets write tahmīses on the poems of those whom they recognize as master poets. One of the most frequently subject-to-tahmīs poets is Sheikh Ghalib, one of the most prominent figures of classical Turkish literature. According to our findings, Sheikh Ghalib’s poems were subject to tahmīs in the 18th century by Neyyir Abdülhalim Dede and Reisü’l-küttâb Mehmed Ârif; in the 19th century by Keçecizâde İzzet Molla (4), Mehmed Said Pertev Paşa, Gâlib Zühdî, Fehîm-i Sânî, Müderriszâde Sadullah İzzet, Câzib (4), Bayburtlu Zihnî (2), Zîver Paşa (4), Bosnalı Mehmed Fâzıl, Senîh-i Mevlevî, and Nûrî (2); and in the 20th century by Bursalı Murad Emrî, Tâhirü’l-Mevlevî, Midhat Bahari Beytur, Abdülbaki Gölpınarlı, Midhat Sertoğlu, and Seyfettin Başcıllar. These tahmīses have not previously been the subject of any study. In this article, these tahmīses written on Sheikh Ghalib’s poetry are examined, and observations are made regarding the continuity of the tradition and Sheikh Ghalib’s influence on Turkish poetry.