Dergiler / Adalet Dergisi / 2026 / Sayı: 77

TÜRKİYE’NİN 1982 TARİHLİ BM DENİZ HUKUKU SÖZLEŞMESİNE KATILIMINI YENİDEN DÜŞÜNMEK

Rethinking Türkiye's Accession to the 1982 UN Convention on the Law of the Sea

Fethullah Bayraktar(Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Hukuk Fakültesi)0000-0003-3977-0726
Sayfa
587–607
Yayın Tarihi
2026-09-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Türkiye bakımından da bu imkân bakidir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:171 taraf devletin varlığı ile 1982 tarihli Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi (BMDHS/Sözleşme), artık sadece bir antlaşma metni olmaktan çıkmış, teamül kuralı haline gelerek, taraf olmayan devletleri de bağlayan kurallar bütünü haline dönüşmeye başlamıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Sözleşmenin hazırlık görüşmelerine katılan, görüşler ortaya koyan ve etki etmeye çalışan Türkiye, dönemsel olarak Adalar Denizindeki meseleler, sonrasında ise Doğu Akdeniz’de ortaya çıkan deniz yetki alanları paylaşımındaki ihtilaflar dolayısıyla, Sözleşmeye taraf olmamayı tercih etmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Türkiye bakımından da bu imkân bakidir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:1982 BM Deniz Hukuku Sözleşmesi · Çekince · Beyan

Özet

171 taraf devletin varlığı ile 1982 tarihli Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi (BMDHS/Sözleşme), artık sadece bir antlaşma metni olmaktan çıkmış, teamül kuralı haline gelerek, taraf olmayan devletleri de bağlayan kurallar bütünü haline dönüşmeye başlamıştır. Türkiye’nin Mavi Vatan’daki hak ve menfaatlerini korurken, uluslararası yargı kararlarında ortaya konulan ilkeleri ve taraf olmadığı bir sözleşmenin teamül hukukuna dönüşmüş maddelerini ve çerçevesini kullandığı görülmektedir. Sözleşmenin hazırlık görüşmelerine katılan, görüşler ortaya koyan ve etki etmeye çalışan Türkiye, dönemsel olarak Adalar Denizindeki meseleler, sonrasında ise Doğu Akdeniz’de ortaya çıkan deniz yetki alanları paylaşımındaki ihtilaflar dolayısıyla, Sözleşmeye taraf olmamayı tercih etmiştir. Sözleşmeye taraf olmamada, Sözleşmede yer alan 3 maddeye ilişkin (3, 121 ve 286. maddeler) Türkiye’nin itirazları ve Sözleşmede yer alan çekince yasağının (309. madde) etkili olduğu değerlendirilmesi yapılmıştır. Ezberler ve önyargılar bir kenara bırakıldığında, Türkiye’nin BMDHS’ye taraf olması meselesinin doktrinde tartışılmadığı görülmektedir. Bu çalışma, Adalar Denizinde ve Doğu Akdeniz’de Türkiye’nin milli menfaatlerini korumasının yolunun, taraf olmamak değil, bilakis taraf olarak, Yunanistan’ın ve Avrupa Birliği’nin, Türkiye’nin uluslararası hukuka saygı göstermediği tezini elinden almaktan geçtiği savını ileri sürmekte ve taraf olmanın hukuken menfaatlere aykırı olmadığı tezini ileri sürerek, bir tartışma oluşturmayı hedeflemektedir. Bu bağlamda Sözleşmeye çekince koyma yasağının bulunması sebebiyle taraf olunamadığı belirtiliyor olsa da birçok devletin, beyan yoluyla Sözleşmeyi yorumladığı ve hatta ulusal menfaat ve yaklaşımlarını kayıt altına aldıkları görülmektedir. Türkiye bakımından da bu imkân bakidir.

Abstract

With 171 states as parties, the 1982 United Nations Convention on the Law of the Sea (UNCLOS/Convention) has transcended its status as a mere treaty text; having evolved into customary law, it has begun to transform into a body of rules that binds even non-party states. Türkiye, while protecting its rights and interests in the Blue Homeland, utilizes the principles established in international judicial decisions and the provisions and framework of a convention to which it is not a party, which have become customary law. Türkiye, which participated in the preparatory negotiations of the Convention, presented its views, and attempted to influence the process, chose not to become a party to the Convention due to issues in the Aegean Sea at various times, and subsequently due to disputes over the sharing of maritime zones in the Eastern Mediterranean. It is assessed that Türkiye's objections to three articles (Articles 3, 121, and 286) and the prohibition of reservations (Article 309) in the Convention were influential in its decision not to become a party. When rote assumptions and preconceptions are set aside, it becomes evident that the issue of Türkiye becoming a party to the UNCLOS has not been adequately debated in legal doctrine. This study aims to spark a discussion by arguing that the way for Türkiye to safeguard its national interests in the Aegean and Eastern Mediterranean is not to remain outside the Convention, but rather to become a party to it; doing so would effectively neutralize the argument—often advanced by Greece and the European Union—that Türkiye disregards international law, while also demonstrating that accession would not legally conflict with Türkiye's interests. Although it is often claimed that accession is precluded by the prohibition on entering reservations to the Convention, it is observed that many states interpret the Convention—and even formally record their national interests and positions—with declarations. This option remains available to Türkiye as well.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Bayraktar, F. (2026). TÜRKİYE’NİN 1982 TARİHLİ BM DENİZ HUKUKU SÖZLEŞMESİNE KATILIMINI YENİDEN DÜŞÜNMEK. Adalet Dergisi, Sayı: 77, 587–607. https://doi.org/10.57083/adaletdergisi.2050086

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (33)

  1. Acer Y, Uluslararası Yargı Kararları Temelinde Ege ve Doğu Akdeniz'de Sınırlandırma Sorunları (SETA Yayınları 2021).
  2. Akal D, 'Türkiye ile Yunanistan Adalet Divanı'na mı gidecek?' (2 Eylül 2023) https://www.dw.com/tr/t%C3%BCrkiye-ile-yunanistan-uluslararas%C4%B1-adalet-divan%C4%B1na-gitmeye-mi-haz%C4%B1rlan%C4%B1yor/a-66693527.
  3. Akkutay BL, 1982 Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi Çerçevesinde Uyuşmazlıkların Çözüm Yolları (Adalet Yayınları 2012).
  4. Akkutay BL, '1982 Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi Çerçevesinde Çekinceler ve İhtiyari İstisnalar' (2011) 31(1) Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk Bülteni 1–27.
  5. Akkutay BL, 'Ege Karasuları Sınırlandırmasında Adaların Etkisinin Uluslararası Hukuk Bakımından Değerlendirilmesi' (2018) 33 Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 193–210.
  6. Anlar Güneş Ş, 'Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi ve Deniz Çevresinin Korunması' (2007) 56(2) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1–37.
  7. Bardakçı M, 'Doğu Akdeniz Deniz Yetki Alanları Uyuşmazlığının Hukuki Boyutu ve Türkiye' (2023) 1(1) The Boğaziçi Law Review 69–97.
  8. Berberakis S, 'Türk-Yunan anlaşmazlıkları niçin giderilemiyor? Taraflar neden Lahey Adalet Divanına başvurmuyor?' (8 Ocak 2020) https://tr.euronews.com/2020/08/07/ege-de-turk-yunan-ihtilaf-neden-giderilemiyor-taraflar-lahey-adalet-divanina-basvurur-mu.
  9. Dalar M, 'Türkiye'nin Uluslararası Deniz Hukuku Sözleşmelerine Yönelik Tutumu' in Kemal İnat, Muhittin Ataman ve Burhanettin Duran (eds), Doğu Akdeniz ve Türkiye'nin Hakları (SETA Yayınları 2020) 409–428.
  10. Demir İ, 'Türk Deniz Yetki Alanlarının Belirlenmesinin Hukuki Dayanakları Üzerine Bazı Düşünceler' (2020) 65 Adalet Dergisi 27–50.
  11. DW, 'Erdoğan'dan Mitsotakis'e: Çözemeyeceğimiz Sorun Yok' (6 Aralık 2023) https://www.dw.com/tr/erdo%C4%9Fandan-mitsotakise-%C3%A7%C3% B6zemeyece%C4%9Fimiz-sorun-yok/a-67646678.
  12. Ecemiş Yılmaz HK, 'Uluslararası Hukuk Perspektifinden Kanallara Kazandırılabilecek Hukuki Statüler: Kanal İstanbul Örneği' (2020) 25(42) Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 95–132.
  13. Erkiner HH ve Büyük ME, 'Türk-Yunan İlişkileri Kapsamında Kıta Sahanlığı Uyuşmazlığının Çözüm Yeri Birleşmiş Milletler Uluslararası Adalet Divanı Olabilir mi?' (2021) 27(2) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 1013–1038.
  14. Gönençgil B, 'Doğu Akdeniz ve Ege Denizinde Deniz Yetki Alanı Tartışmalarının Coğrafi Perspektifte Değerlendirilmesi' in Mahmut Ak, Haluk Alkan ve Metin Ünver (eds), Coğrafya, Tarih ve Uluslararası Hukuk Boyutlarıyla Küresel ve Bölgesel Denklemde Ege ve Doğu Akdeniz (İstanbul Üniversitesi 2021) 11–31.
  15. International Crisis Group, Turkey and Greece: Time to Settle the Aegean Dispute (Europe Briefing No 64, 19 July 2011) https://www.crisisgroup.org/sites/default/files/b64-türkiye-and-greece-time-to-settle-the-aegean-dispute-turkish.pdf
  16. Kocabıyık B ve Yılmaz SG, 'Ulusal Deniz Yetki Alanları Ötesindeki Biyoçeşitliliğin Korunması ve Sürdürülebilir Kullanımına Dair BBNJ Anlaşması ve Türkiye' https://tasam.org/Files/Icerik/File/Beril% C5%9Fah_KOCABIYIK_pdf_e2d4f891-b326-4710-99e3-a310730ca163.pdf
  17. Koç M, Uluslararası Hukukta Deniz Alanlarının Sınırlandırılması Gelişmeleri ve Türkiye'nin Deniz Alanlarının Sınırlandırılması (Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü 2006).
  18. Özbek D, 'Deniz Alanlarının Sınırlandırılmasında Adaların Etkisinin Değerlendirilmesi' (2019) 2(1) DEHUKAM Deniz Hukuku Dergisi 111–194.
  19. Özman MA, Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi (İstanbul Deniz Ticaret Odası 1984).
  20. Sağsen İ ve Berkul A, 'Uluslararası Deniz Hukuku Konferansları Çerçevesinde Türkiye'nin Hukuki Görüşleri: Doğu Akdeniz Örneği' (2021) 12(24) Kafkas Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 1138–1164.
  21. Şahin S, Ulusal Yetki Alanları Dışındaki Alanların Deniz Biyolojik Çeşitliliğinin Korunması ve Sürdürülebilir Kullanımı (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Kültür Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü 2024).
  22. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı, Türkiye'nin Doğu Akdeniz ve Ege'deki Hakları ve İddiaları (2020) https://www.iletisim.gov.tr/images/uploads/dosyalar/2TURKIYENIN_DOGU_AKDENIZ_VE_EGEDEKI_HAKLARI_VE_IDDIALARI.pdf
  23. Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, 'Türkiye’nin Görüşleri: Ege Sorunlarının Çözümü Konusunda Türkiye’nin Görüşleri' https://www.mfa. gov.tr/ege-sorunlarinin-cozumu-konusunda-turkiyenin-gorusleri.tr.mfa.
  24. Uluslararası Hukuk Komisyonu, Andlaşmalara Çekinceler Konusunda Uygulama Rehberi (2011) UN Doc A/66/10, https://legal.un.org/ilc/texts/instruments/english/draft_articles/1_8_2011.pdf
  25. United Nations, Official Records of the Third United Nations Conference on the Law of the Sea https://legal.un.org/diplconf_records/1973_los/
  26. United Nations, 'Glossary of Terms Relating to Treaty Actions' https://treaties.un.org/pages/overview.aspx?path=overview/glossary/page1_en.xml#declarations
  27. United Nations, Third United Nations Conference on the Law of the Sea: Statement by the Delegation of Turkey dated 15 November 1982, A/CONF.62/WS/34 (1982) https://legal.un.org/docs/?path=./diplconf_records/1973_los/docs/english/vol_17/a_conf62_ws_34.pdf&lang=E
  28. United Nations, 'Status of Parties, Declarations and Objections' https://treaties.un.org/pages/ViewDetailsIII.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXI-6&chapter=21&Temp=mtdsg3&clang=_en
  29. Uzun E, ‘Uluslararası Hukuk Komisyonu’nun Andlaşmalara Çekince İleri Sürülmesi İçin Uygulama Rehberi Üzerine Betimsel Bir İnceleme’ (2013) 12 Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 185–218.
  30. Uzun E, 'Uluslararası Hukukta Bildirimin Tek Taraflı Devlet İşlemi Niteliği Üzerine Bir İnceleme' (2019) Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi 1–22.
  31. Yılmaz M, ‘Andlaşmalar Hukukunda Yorum Beyanları’ (2026) 75(1) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 273–310.
  32. Zou K ve Ye Q, ‘The Relationship between UNCLOS and Customary International Law: Some Reflections’ (2023) 154 Marine Policy 105691
  33. United Nations, Third United Nations Conference on the Law of the Sea: Statement by the Delegation of Turkey dated 15 November 1982, A/CONF.62/WS/34 (1982) https://legal.un.org/docs/?path=./diplconf_records/1973_los/docs/english/vol_17/a_conf62_ws_34.pdf&lang=E