Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightBu vakalardan hareketle ulaşılan bulgular, mehir çeşitlerinin salt teknik fıkhî kategorilerden ibaret olmadığını göstermektedir.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
İslam aile hukukunda kadının mali güvencesini temin eden temel mekanizmalardan biri olan mehir kurumu; bu araştırmada, çeşitleri ve bu çeşitlerden doğan hukuki uyuşmazlıklar ekseninde ele alınmaktadır. Makale; taraflarca belirlenen mehr-i müsemmâ ve onun ödeme usullerine göre ayrılan alt biçimleri olan mehr-i muaccel ile mehr-i müeccel, yasal güvence mekanizması olarak mehr-i misil ve mehrin kesinleşme vakaları üzerine yoğunlaşmaktadır. Analiz, Hanefî fıkıh ekolünü merkeze alarak Mâlikî, Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinin yaklaşımlarıyla mukayeseli bir yöntemle gerçekleştirilmektedir. Hanefî doktrininin Osmanlı hukukunun temel dayanağını teşkil etmesi bu tercihin temel gerekçesini oluştururken, çalışmada klasik fıkıh metinlerinin yanı sıra Osmanlı şer‘iye sicilleri ve önde gelen Osmanlı hukukçularının fetvaları birincil kaynak olarak kullanılmaktadır. Sultan III. Murad’ın kızı Gevherhan Sultan’ın, eşi Vezir Hasan Paşa’nın terekesinden mehr-i müeccel alacağına ilişkin Divan ilamı ile gayrimüslim kadınların şer‘iye mahkemelerindeki mehir ve miras davaları; klasik doktrin ile kazaî pratik arasındaki süreklilik ve kırılma noktalarını aydınlatan birincil vakalardır. Bu vakalardan hareketle ulaşılan bulgular, mehir çeşitlerinin salt teknik fıkhî kategorilerden ibaret olmadığını göstermektedir. Aksine mehir; İslam aile hukukunun kadının mali özerkliğini nasıl inşa ettiğini, hangi koşullarda güvenceye aldığını ve hangi sınırlara tabi tuttuğunu ortaya koyan tutarlı bir kurallar bütününe işaret etmektedir.
Abstract
As one of the fundamental mechanisms securing women’s financial rights within Islamic family law, the institution of dower (mahr) is examined in this study through the lens of its typological categories and the legal disputes arising from them. The article focuses on specified dower (mahr al-musammā) and its sub-categories classified by mode of payment -prompt dower (mahr al-mu‘ajjal) and deferred dower (mahr al-mu’ajjal)- as well as proper dower (mahr al-mithl) as an equitable safeguard, and the specific circumstances under which the dower obligation becomes finalized. The analysis proceeds within a comparative framework, centering on the Ḥanafī school while incorporating the positions of the Mālikī, Shāfi‘ī, and Ḥanbalī schools. The foundational rationale for this choice lies in the Ḥanafī doctrine constituting the normative basis of the Ottoman legal system. The study draws on classical jurisprudential (fiqh) texts alongside Ottoman sharī‘a court records (sijillāt) and the fatwās of prominent Ottoman jurists as primary sources. An imperial council ruling (dīvān i‘lām) concerning the deferred dower claim of Gevherhan Sultan, daughter of Sultan Murād III, against the estate of her deceased husband Vizier Ḥasan Pasha, dower claims brought by non-Muslim women before sharī‘a courts, and evidentiary practices in inheritance disputes are examined as primary case studies that illuminate both the continuities and the ruptures between normative doctrine and judicial practice. The findings demonstrate that dower typology constitutes not merely a set of technical jurisprudential categories, but a coherent normative system through which Islamic family law constructs, secures, and sustains women's financial autonomy.