Dergiler / Adalet Dergisi / 2026 / Sayı: 77

ANAYASAL PERSPEKTİFTEN KENTTE YAŞAMA HAKKI

Right to Urban Life From a Constitutional Perspective

Zeynep Özkan Güneş(ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ, HUKUK FAKÜLTESİ)0000-0002-0644-808X
Sayfa
431–458
Yayın Tarihi
2026-09-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu kapsamda çalışma, hakkın anayasal güvenceye kavuşturulmasına ilişkin değerlendirmeler sunmaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, kentte yaşama hakkını anayasal perspektiften ele alarak hakkın norm alanını, öznelerini (yararlanıcı ve yükümlülerini) ve koruma mekanizmalarını incelemeyi amaçlamaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Çalışmanın kuramsal çıkış noktası, Henri Lefebvre’in kent hakkını; kent yaşamına, kamusal mekânlara ve kentsel etkileşim alanlarına erişim hakkı olarak tanımlayan yaklaşımıdır.
💡
Sonuç & Katkı:Bu kapsamda çalışma, hakkın anayasal güvenceye kavuşturulmasına ilişkin değerlendirmeler sunmaktadır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:2001 Verileri
⚙️Değişkenler:Kent hakkı · kentte yaşama hakkı · kapsayıcı/kentsel vatandaşlık

Özet

Bu çalışma, kentte yaşama hakkını anayasal perspektiften ele alarak hakkın norm alanını, öznelerini (yararlanıcı ve yükümlülerini) ve koruma mekanizmalarını incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma yapılandırılırken öncelikle kent kavramının gelişiminin tarihsel ve düşünsel temelleri ortaya konulmuştur. Ardından, kentte yaşama hakkına hâkim olan temel ilkeler belirlenerek hakkın norm alanı, özneleri ve koruma mekanizmaları bu temel ilkeler çerçevesinde ele alınmıştır. Çalışmanın kuramsal çıkış noktası, Henri Lefebvre’in kent hakkını; kent yaşamına, kamusal mekânlara ve kentsel etkileşim alanlarına erişim hakkı olarak tanımlayan yaklaşımıdır. Bu çerçevede kentte yaşama hakkı, bireylerin kent yaşamına eşit, adil, demokratik ve sürdürülebilir biçimde katılımını sağlayan kolektif bir hak olarak değerlendirilmektedir. Günümüz kentlerinde ekonomik, sosyal, kültürel ve çevresel olanaklardan yararlanma bakımından ortaya çıkan eşitsizlikler ise kentte yaşama hakkının yeniden düşünülmesini gerekli kılmıştır. Özellikle 2001 yılındaki Birinci Dünya Sosyal Forumu sonrasında gelişen uluslararası tartışmalar ve Kent Hakkı Dünya Şartı, kent hakkının güncel sorunlar bağlamında yeniden tanımlanmasına katkı sağlamıştır. Çalışmada ayrıca kent hakkı, kentli hakları ve kentte insan hakları kavramları arasındaki farklılıklar ortaya konulmakta; buna ilişkin çeşitli yaklaşımlar değerlendirilmektedir. Bu kapsamda çalışma, hakkın anayasal güvenceye kavuşturulmasına ilişkin değerlendirmeler sunmaktadır.

Abstract

This study examines the right to urban life from a constitutional perspective by analyzing its normative scope, subjects (both beneficiaries and duty-bearers), and protection mechanisms. In structuring the study, the historical and intellectual foundations of the concept of the city are first explored. Subsequently, the fundamental principles governing the right to urban life are identified, and the normative scope, subjects, and protection mechanisms of the right are examined within the framework of these principles. The theoretical point of departure of the study is Henri Lefebvre’s conception of the right to the city as the right to access urban life, public spaces, and spaces of urban interaction. Within this framework, the right to urban life is regarded as a collective right that enables individuals to participate in urban life in an equal, fair, democratic, and sustainable manner. The inequalities that emerge in contemporary cities with regard to access to economic, social, cultural, and environmental opportunities have made it necessary to rethink the right to urban life. In particular, the international debates that developed following the First World Social Forum in 2001, together with the World Charter for the Right to the City, contributed to the redefinition of the right to the city in light of contemporary challenges. The study also distinguishes between the concepts of the right to the city, urban rights, and human rights in the city, while evaluating various approaches concerning these concepts. In this context, the study offers an assessment regarding the constitutional entrenchment of the right to urban life.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Güneş, Z. Ö. (2026). ANAYASAL PERSPEKTİFTEN KENTTE YAŞAMA HAKKI. Adalet Dergisi, Sayı: 77, 431–458. https://doi.org/10.57083/adaletdergisi.2050060

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (54)

  1. Alan N, 'Demokratik Hukuk Devleti ve Anayasa' (2003) 58(1) Ankara Üniversitesi SBF Dergisi.
  2. Aulich C, 'From Citizen Participation to Participatory Governance in Australian Local Government' (2009) 2 Commonwealth Journal of Local Governance.
  3. Aybay R, Genel Kamu Hukuku (İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları 2017).
  4. Aydoğanoğlu E, Sınıf Mücadelesinde Sendikalar (Evrensel Yayınları 2007).
  5. Budayeva and Others v Russia App nos 15339/02, 21166/02, 20058/02, 11673/02 and 15343/02 (ECtHR, 20 March 2008).
  6. Castells M, Kent, Sınıf, İktidar (2nd edn, Phoenix Yayınevi 2017).
  7. Chiodelli F, 'Planning and Urban Citizenship: Suggestions from the Thoughts of Henri Lefebvre' (2013) 28(3) Planning Perspectives.
  8. Çam E, Siyaset Bilimine Giriş (Der Yayınları 1990).
  9. Duguit L, Les transformations générales du droit privé depuis le code Napoléon (Paris 1912).
  10. Duran L, Türkiye Yönetiminde Karmaşa (1988).
  11. Göze A, Siyasal Düşünceler ve Yönetimler (14th edn, Beta Yayınları 2013).
  12. Gül İI and Karan U, Ayrımcılık Yasağı (İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları 2011).
  13. Güleç Solak S, 'Uluslararası Belgelerde Yerel Demokrasi ve Katılım' (2016) 3(7) Journal of Social and Humanities Sciences Research.
  14. Güriz A, Teorik Açıdan Mülkiyet Sorunu (Siyasal Kitabevi 2018).
  15. Harvey D, Social Justice and the City (Blackwell Publishers 1988).
  16. Hill DM, Democratic Theory and Local Government (Allen and Unwin 1974).
  17. Keleş R, Kentleşme Politikası (11th edn, İmge Kitabevi 2010).
  18. Lefebvre H, Kentsel Devrim (Sel Yayıncılık 2015).
  19. Lefebvre H, The Urban Revolution (University of Minnesota Press 2003).
  20. Mitchell D, Kent Hakkı (Ayrıntı Yayınları 2020).
  21. Öden M, Türk Anayasa Hukukunda Eşitlik İlkesi (Yetkin Yayınları 2003).
  22. Pirenne H, Ortaçağ Kentleri (3rd edn, İletişim Yayınları 1994).
  23. Poggi G, Devlet: Doğası, Gelişimi ve Geleceği (3rd edn, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları 2011).
  24. Poggi G, Modern Devletin Gelişimi (9th edn, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları 2019).
  25. Purcell M, 'Excavating Lefebvre: The Right to the City and its Urban Politics of the Inhabitant' (2002) 58(2/3) GeoJournal.
  26. Tekeli İ, Kent, Kentli Hakları, Kentleşme ve Kentsel Dönüşüm (Tarih Vakfı Yurt Yayınları 2014).
  27. Yalçıner Ercoşkun Ö, Sürdürülebilir Kentsel Planlama ve Tasarım: Dünya Örnekleri (Gazi Kitabevi 2018).
  28. Yıldırım S, Kent Hakkı ve Kentsel Adalet Üstüne (Çankaya Belediyesi Yayını 2014).
  29. Yıldırım T, Mahalli İdarelerin Seçilmiş Organlarının Organlık Sıfatını Kaybetmeleri (2000).
  30. İnternet Kaynakları
  31. Congress of Local and Regional Authorities, Recommendation 397 (2017) https://search.coe.int/congress/ accessed 13 July 2026.
  32. United Nations, Sustainable Development Goals: Goal 11 https://turkiye.un.org/tr/sdgs/11 accessed 13 July 2026.
  33. Venice Commission, Opinion on the Replacement of Elected Candidates and Mayors CDL-AD(2020)011, Opinion No 979/2019 https://www.venice.coe.int/ webforms/documents/default.aspx?pdffile=CDL-AD(2020)011-e accessed 13 July 2026.
  34. World Commission on Environment and Development, Our Common Future (1987) https://digitallibrary.un.org/record/133790?ln=en&v=pdf accessed 13 July 2026.
  35. World Charter for the Right to the City https://www.righttothecityplatform.org.br accessed 13 July 2026.
  36. Congress of Local and Regional Authorities, Local Voting Rights for the Integration of Migrants and IDPs https://rm.coe.int/en-idps-a6-web-collection-elections-democratiques/1680a87818 accessed 13 July 2026.
  37. Anayasa Mahkemesi, E 1964/13, K 1964/43, 2 Haziran 1964. Resmi Gazete No 11755, 16 Temmuz 1964.
  38. Anayasa Mahkemesi, E 1988/14, K 1988/18, 14 Haziran 1988. Resmî Gazete No 19872 (14 Temmuz 1988)
  39. Anayasa Mahkemesi, E 1987/22, K 1988/19, 13 Haziran 1988. Resmî Gazete No 20001 (26 Kasım 1988)
  40. Anayasa Mahkemesi, B No 2012/752, 17 Eylül 2013.
  41. Anayasa Mahkemesi, B No 2018/18505, 28 Eylül 2021.
  42. Anayasa Mahkemesi, B No 2017/40087, 31 Mart 2022.
  43. Bączkowski and Others v Poland App no 1543/06 (ECtHR, 3 May 2007).
  44. DH and Others v Czech Republic App no 57325/00 (ECtHR, 13 November 2007).
  45. Guerra and Others v Italy App no 116/1996/735/932 (ECtHR, 19 February 1998).
  46. James and Others v United Kingdom App no 8793/79 (ECtHR, 21 February 1986).
  47. Lopez Ostra v Spain App no 16798/90 (ECtHR, 9 December 1994).
  48. Öneryıldız v Turkey App no 48939/99 (ECtHR, 30 November 2004).
  49. Tătar v Romania App no 67021/01 (ECtHR, 27 January 2009).
  50. Winterstein and Others v France App no 27013/07 (ECtHR, 17 October 2013).
  51. Yordanova and Others v Bulgaria App no 25446/06 (ECtHR, 24 September 2012).
  52. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu, Karar No 2020/270 (29 Aralık 2020).
  53. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu, Karar No 2024/1482, K 2025/68 (19 Mart 2025).
  54. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu, Karar No 2024/1498, K 2025/151 (21 Mayıs 2025).