KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Adalet Dergisi / 2026 / Sayı: 77

SİYASİ PARTİ MALİ DENETİMİNİN MALİ HESAP VEREBİLİRLİK AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ

Evaluation of Political Party Financial Auditing in Terms of Financial Accountability

Recai Akyel(T.C. Anayasa Mahkemesi)0000-0003-2872-6017
Ömer Dursun(T.C. Sayıştay Başkanlığı)0009-0003-0984-9414
Sayfa
137–183
Yayın Tarihi
2026-09-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Çalışmada, Türk sisteminin hukuka uygunluk ve yaptırım bakımından güçlü bir kurumsal yapıya sahip olduğu; buna karşılık standart mali bilgi üretimi, karşılaştırılabilir raporlama ve kamuoyuna açıklık yönlerinden geliştirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, siyasi parti mali denetimini mali hesap verebilirlik ilkesi çerçevesinde değerlendirmektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Çalışmanın çıkış noktası, siyasi parti mali denetiminde hukuka uygunluğun sağlanması ile mali hesap verebilirliğin gerçekleştirilmesinin aynı sonucu ifade etmemesidir.
💡
Sonuç & Katkı:Çalışmada, Türk sisteminin hukuka uygunluk ve yaptırım bakımından güçlü bir kurumsal yapıya sahip olduğu; buna karşılık standart mali bilgi üretimi, karşılaştırılabilir raporlama ve kamuoyuna açıklık yönlerinden geliştirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Siyasi parti mali denetimi · mali hesap verebilirlik · siyasi parti finansmanı

Özet

Bu çalışma, siyasi parti mali denetimini mali hesap verebilirlik ilkesi çerçevesinde değerlendirmektedir. Çalışmanın çıkış noktası, siyasi parti mali denetiminde hukuka uygunluğun sağlanması ile mali hesap verebilirliğin gerçekleştirilmesinin aynı sonucu ifade etmemesidir. Bu kapsamda önce hesap verebilirliğin hukuki ve mali boyutları ayrıştırılmakta; mali hesap verebilirlik mali bilgi üretimi, muhasebe düzeni, mali raporlama, mali saydamlık, denetlenebilirlik ve sonuç doğurma kapasitesi üzerinden ele alınmaktadır. Daha sonra Türk hukukundaki anayasal ve yasal çerçeve ile Anayasa Mahkemesi, Sayıştay ve siyasi partilerin denetim sürecindeki rolleri incelenmektedir. Uluslararası standartlar ile Almanya, Fransa, Birleşik Krallık, Amerika Birleşik Devletleri, Kanada ve İspanya örnekleri; denetimin kurumsal yapısı, mali raporlama ve standardizasyon, kamuoyuna açıklık ve bilgiye erişim ile denetim ve sonuç doğurma mekanizmaları bakımından karşılaştırmalı olarak incelenmektedir. Çalışmada, Türk sisteminin hukuka uygunluk ve yaptırım bakımından güçlü bir kurumsal yapıya sahip olduğu; buna karşılık standart mali bilgi üretimi, karşılaştırılabilir raporlama ve kamuoyuna açıklık yönlerinden geliştirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract

This study evaluates the financial audit of political parties within the framework of financial accountability. Its starting point is that ensuring legal compliance in political party finance and achieving financial accountability do not produce the same result. Accordingly, the study first distinguishes the legal and financial dimensions of accountability and examines financial accountability through financial information production, accounting arrangements, financial reporting, fiscal transparency, auditability and the capacity to produce consequences. It then analyses the constitutional and statutory framework in Turkish law and the respective roles of the Constitutional Court, the Turkish Court of Accounts and political parties in the audit process. International standards and the systems of Germany, France, the United Kingdom, the United States, Canada and Spain are comparatively examined in terms of institutional audit structures, financial reporting and standardisation, public disclosure and access to information, and audit and enforcement mechanisms. The study concludes that the Turkish system has a strong institutional structure in terms of legality review and sanctions, but requires further development in standardised financial information, comparable reporting and public disclosure.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Akyel, R., Dursun, Ö. (2026). SİYASİ PARTİ MALİ DENETİMİNİN MALİ HESAP VEREBİLİRLİK AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ. Adalet Dergisi, Sayı: 77, 137–183. https://doi.org/10.57083/adaletdergisi.2049667

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (71)

  1. Akdoğan N ve Tenker N, Finansal Tablolar ve Mali Analiz Teknikleri (12. Baskı, Gazi Kitabevi 2007).
  2. Akgün Aİ ve Kılıç S, 'Muhasebe Bilgi Sisteminin İşletme Yönetiminin Etkinliği Üzerindeki Etkisi' (2013) 20(2) Yönetim ve Ekonomi.
  3. Aksoy M, 'Kamu Mali Yönetiminde Mali Saydamlık ve Hesap Verebilirliğin Sağlanmasında Sayıştay Raporlarının Etkinlik Düzeyi' (2022) 7(1) International Journal of Public Finance.
  4. Akyel R, 'Türkiye'de Siyasi Partilerin Hukuksal Konumları ve Denetimleri' (2018) 6(12) Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi.
  5. Akyel R ve Dursun Ö, 'Siyasi Parti Mali Denetimi' içinde Prof Dr Hasan Tahsin Fendoğlu'na Armağan (Yetkin Yayınları 2023).
  6. Akyel R ve Dursun Ö, 'Siyasi Parti Mali Denetimi ve Sayıştayın Rolü' içinde Hacı Ömer Köse ve Ahmet Taner (eds), Kamu Yönetiminde Mali Denetim (Sayıştay Başkanlığı Yayınları 2024).
  7. Akyol Ö, Türkiye’de Siyasi Partilerdeki Mevcut Muhasebe Sisteminin İncelenmesi ve Denetimi (Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü 2009).
  8. Bovens M, 'Analysing and Assessing Accountability: A Conceptual Framework' (2007) 13(4) European Law Journal.
  9. Bozkurt P, 'Denetim Kavramı ve Denetim Anlayışındaki Gelişmeler' (2013) 12 Denetişim.
  10. Briffault R, 'Campaign Finance Disclosure 2.0' (2010) 9(4) Election Law Journal.
  11. Caranta R, 'Democracy, Legitimacy and Accountability – Is There a Common European Theoretical Framework?' içinde Matthias Ruffert (ed), Legitimacy in European Administrative Law: Reform and Reconstruction (Europa Law Publishing 2011).
  12. Commission Nationale des Comptes de Campagne et des Financements Politiques (CNCCFP), Rapport d’activité 2024 (CNCCFP 2025).
  13. Council of Europe, Committee of Ministers, Recommendation Rec(2003)4 on Common Rules against Corruption in the Funding of Political Parties and Electoral Campaigns (2003).
  14. Deutscher Bundestag, Party Financing in Germany (Deutscher Bundestag 2012).
  15. Deutscher Bundestag, ‘Rechenschaftsberichte der Parteien’ erişim 16 Ağustos 2026.
  16. Elections Canada, ‘Reporting: financial returns’ erişim 16 Ağustos 2026.
  17. Erdem N, ‘Siyasi Partilerin Finansmanı ve Mali Denetimi’ (2017) 19 (Özel Sayı) Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi.
  18. Eryılmaz B ve Biricikoğlu H, 'Kamu Yönetiminde Hesap Verebilirlik ve Etik' (2011) 4(7) İş Ahlakı Dergisi.
  19. European Commission for Democracy through Law (Venice Commission) and OSCE-ODIHR, Guidelines on Political Party Regulation (2nd edn, Warsaw/Strasbourg 2020).
  20. Federal Accounting Standards Advisory Board (FASAB), Objectives of Federal Financial Reporting: Statement of Federal Financial Accounting Concepts No 1 (Federal Accounting Standards Advisory Board 1993).
  21. Fisher J, The Regulation of Political Finance: Choppier Waters Ahead? (Institute for Government and Bennett Institute for Public Policy 2023).
  22. Franklin M, Graybeal P ve Cooper D, Principles of Accounting, Volume 1: Financial Accounting (OpenStax 2019).
  23. GRECO, Third Evaluation Round, Evaluation Report on France: Transparency of Party Funding (Strasbourg 2009).
  24. GRECO, Third Evaluation Round, Evaluation Report on Turkey: Transparency of Party Funding (Greco Eval III Rep (2009) 5E, Strasbourg 2010).
  25. Governmental Accounting Standards Board (GASB), Objectives of Financial Reporting: Concepts Statement No 1 (Governmental Accounting Standards Board 1987).
  26. Gözler K, İdare Hukuku vol I (Ekin Kitabevi 2003).
  27. Horngren CT, Sundem GL, Elliott JA ve Philbrick D, Introduction to Financial Accounting (11th edn, Pearson 2014).
  28. International IDEA, Funding of Political Parties and Election Campaigns: A Handbook on Political Finance (International IDEA 2014).
  29. International Monetary Fund, Fiscal Transparency Code (International Monetary Fund 2019).
  30. International Public Sector Accounting Standards Board, The Conceptual Framework for General Purpose Financial Reporting by Public Sector Entities (International Federation of Accountants 2023).
  31. Jesus MAJ ve Eirado J, ‘Relevance of Accounting Information to Public Sector Accountability: A Study of Brazilian Federal Public Universities’ (2012) 10(2) Tékhne.
  32. Jones S, Digital Solutions for Political Finance Reporting and Disclosure: A Practical Guide (International IDEA 2017).
  33. Kahraman M ve Çalışkan Z, 'Türkiye'de Siyasal Partilerin Hukuksal Statüsü ve Siyasal Partilerin Kapatılması Rejimi' (2007) 6(3) Doğu Anadolu Bölgesi Araştırmaları.
  34. Kaplan R, Türk Kamu Harcama Yönetiminde Hesap Verme Sorumluluğu (T.C. Maliye Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı 2012).
  35. Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu, Finansal Raporlamaya İlişkin Kavramsal Çerçeve (2018 Sürümü) (2023).
  36. Küçükaycan D, 'Mali Saydamlık ve Hesap Verebilirlik Aracı Olarak: Türk Sayıştayının Performans Denetimi' (2020) 20 Denetişim.
  37. Lindberg SI, ‘Mapping Accountability: Core Concept and Subtypes’ (2013) 79(2) International Review of Administrative Sciences.
  38. Mulgan R, Holding Power to Account: Accountability in Modern Democracies (Palgrave Macmillan 2003).
  39. Özbudun E, Türk Anayasa Hukuku (Yetkin Yayınları 2023).
  40. Public Expenditure and Financial Accountability (PEFA), Framework for Assessing Public Financial Management (PEFA Secretariat 2016).
  41. Sayers AM ve Young L, Election Campaign and Party Financing in Canada (Democratic Audit of Australia 2004).
  42. Schedler A, ‘Conceptualizing Accountability’ içinde Andreas Schedler, Larry Diamond ve Marc F Plattner (eds), The Self-Restraining State: Power and Accountability in New Democracies (Lynne Rienner Publishers 1999).
  43. Schmitter PC, Political Accountability in "Real-Existing" Democracies: Meaning and Mechanisms (European University Institute Working Paper 2007).
  44. Taytak M ve Bahtiyar E, 'Hesap Verme Sorumluluğu Çerçevesinde Türk Sayıştayının Rolü' (2015) 20(4) Süleyman Demirel Üniversitesi İİBF Dergisi.
  45. van Biezen I, Financing Political Parties and Election Campaigns – Guidelines (Council of Europe Publishing 2003).
  46. Yargı Kararları
  47. Anayasa Mahkemesi, E.2023/28, K.2025/80, 6/11/2025, Siyasi Parti Mali Denetim Kararı, § 8.
  48. Anayasa Mahkemesi, E.2023/36, K.2025/60, 22/7/2025, Siyasi Parti Mali Denetim Kararı, § 8.
  49. Anayasa Mahkemesi, E.2021/75, K.2025/106, 25/12/2025, Siyasi Parti Mali Denetim Kararı.
  50. Türk Mevzuatı
  51. 1961 Anayasası.
  52. 1982 Anayasası.
  53. 3512 sayılı Cemiyetler Kanunu.
  54. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu.
  55. 6111 sayılı Kanun.
  56. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun.
  57. 648 sayılı Siyasi Partiler Kanunu.
  58. 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu.
  59. 2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu.
  60. 4121 sayılı Kanun.
  61. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü.
  62. Yabancı Mevzuat
  63. Canada Elections Act, SC 2000, c 9.
  64. Code électoral.
  65. Federal Election Campaign Act of 1971, 52 USC §§ 30101–30146.
  66. Gesetz über die politischen Parteien (Parteiengesetz – PartG).
  67. Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland (GG).
  68. Ley Orgánica 8/2007, de 4 de julio, sobre financiación de los partidos políticos.
  69. Loi n° 88-227 du 11 mars 1988 relative à la transparence financière de la vie politique.
  70. Political Parties, Elections and Referendums Act 2000.
  71. Resolución de 21 de diciembre de 2018, de la Presidencia del Tribunal de Cuentas, por la que se publica el Acuerdo del Pleno de 20 de diciembre de 2018, de aprobación del Plan de Contabilidad adaptado a las Formaciones Políticas y a la Ley Orgánica 3/2015, de 30 de marzo.