Dergiler / Kurdiname / 2026 / Sayı: 14

Têhilkişîna Çanda Dînî û Netewetîya Modern di Helbestên Ebdurehîm Rehmî Hekarî da

The Synthesis of Religious Culture and Modern Nationalism in the Poems of Abdurrahim Rahmi Hakkari

Zülküf Ergün(DİCLE ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-8784-5636
Sayfa
1–16
Yayın Tarihi
2026-04-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Sonuç olarak Abdurrahim Rahmi Hekari kendi döneminin genel temayülüne uygun olarak yeni fikirsel bir senteze yönelmiş ve dini ve modern kültürlerin insicamlı birlikteliği noktasında önemli ve orijinal bir yere sahip olmuştur.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Modern öncesi dönemlerde din edebiyatın temel kaynaklarından biri olduğu için edebi metinler çoğunlukla dini bir atmosfer içinde üretilmekteydi.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu değişim farklı örneklerde gözlemlendiği gibi bazen karşıtlık yolu ile bazen de tedrici bir şekilde adım adım gerçekleşir.
💡
Sonuç & Katkı:Sonuç olarak Abdurrahim Rahmi Hekari kendi döneminin genel temayülüne uygun olarak yeni fikirsel bir senteze yönelmiş ve dini ve modern kültürlerin insicamlı birlikteliği noktasında önemli ve orijinal bir yere sahip olmuştur.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Abdurrahim Rahmi · şiir · din

Özet

Modern öncesi dönemlerde din edebiyatın temel kaynaklarından biri olduğu için edebi metinler çoğunlukla dini bir atmosfer içinde üretilmekteydi. İslami dönemde Kürt edebiyatı da çoğunlukla medrese ve tekkeler çevresinde üretildiğinden din bu edebiyatın en belirleyici unsurlarının başında yer alır. Bununla birlikte modern dönemde bu durum değişir. Modernite bütün ideolojileri ile, özellikle de ulusçuluk ideolojisi ile dini kültüre karşı büyük bir meydan okuma içine girer ve belirli ölçülerde dinin yerini almayı da başarır. Bu değişim farklı örneklerde gözlemlendiği gibi bazen karşıtlık yolu ile bazen de tedrici bir şekilde adım adım gerçekleşir. Abdurrahim Rahmi Hekari de döneminin diğer önemli şahsiyetleri gibi bu yeni durumdan etkilenir. Dönemin önemli bir temsilcisi olarak geleneksel dini kurumlarda eğitim hayatına başlasa da daha sonra modern eğitim kurumlarına yönelir ve eğitimini bu kurumlarda tamamlar. Böylece kültürel üretime başlamadan önce bu her iki marifet kaynağından da istifade ederek bu temel üzerine edebi metin üretimine girişir. Bu çalışmada Abdurrahim Rahmi Hekari’nin Kürtçe şiirlerinde dini ve modern kültürlerin sentezine odaklanıyoruz ve bu yeni sentezin tarz ve sonuçları üzerinde duruyoruz. Bu amaçla şairin Gazîya Welat I, Gazîya Welat II, Perek Zêrîn ji Tarîxê ve son zamanlarda ele geçen şiirlerini değerlendiriyoruz. Sonuç olarak Abdurrahim Rahmi Hekari kendi döneminin genel temayülüne uygun olarak yeni fikirsel bir senteze yönelmiş ve dini ve modern kültürlerin insicamlı birlikteliği noktasında önemli ve orijinal bir yere sahip olmuştur. Bu yönüyle de onun Kürt şiirinde dini ulusçuluğun en görünür temsilcisi olduğunu iddia ediyoruz.

Abstract

Since religion was one of the main sources of literature in pre-modern times, literary texts were mostly produced in a religious atmosphere. Since Kurdish literature in the Islamic period was mostly produced around madrasas and dervish lodges, religion was one of the most determining elements of this literature. However, this changes in the modern period. Modernity, with all its ideologies, especially the ideology of nationalism, poses a great challenge to religious culture and to a certain extent succeeds in replacing religion. This change takes place step by step, sometimes in opposition and sometimes gradually, as observed in different examples. Abdurrahim Rahmi Hekari, like other important figures of his time, was also affected by this new situation. As an important representative of the period, although he started his education in traditional religious institutions, he later turned to modern educational institutions and completed his education in these institutions. Thus, before starting cultural production, he utilized both of these sources of knowledge and started to produce literary texts on this basis. In this study, we focus on the synthesis of religious and modern cultures in the Kurdish poetry of Abdurrahim Rahmi Hekari, and we emphasize the styles and results of this new synthesis. For this purpose, we evaluate the poet's poems Gazîya Welat I, Gazîya Welat II, Perek Zêrîn ji Tarîxê and recently discovered poems. In conclusion, Abdurrahim Rahmi Hekari, in accordance with the general tendency of his time, turned towards a new intellectual synthesis and had an important and original place in the coherent unity of religious and modern cultures. In this respect, we argue that he is the most visible representative of religious nationalism in Kurdish poetry.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Ergün, Z. (2026). Têhilkişîna Çanda Dînî û Netewetîya Modern di Helbestên Ebdurehîm Rehmî Hekarî da. Kurdiname, Sayı: 14, 1–16. https://doi.org/10.55106/kurdiname.1858567

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (19)

  1. Çeçen, R. (2017). Qonaxa Stenbolê di Edebiyata Kurdî ya Modern de. Nûbihar Akademî. 8, 41-63.
  2. Çelebi, E. (?). Seyahatname. (c. 4) (Haz. R. Dankoff, S. Ali Kahraman, Y. Dalı). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  3. Ergün, Z. (2017). Nerît û Helbest. İstanbul: Nûbihar.
  4. Geverî, A. (2015). Evdirehîm Rehmî Hekarî û Berhema Wî ya li ser Tarîxa Kurdan: Perek Zêrîn ji Tarîxê. Wêje û Rexne. 5, 7-27.
  5. Ghaderi, F. (2016). The Emergence and Development of Modern Kurdish Poetry. Universtiy of Exeter (Unpublished doctoral thesis).
  6. Kılıç, H. (1991). Helbestvan û Nivîskarekî Welatparêz Evdirehîm Rehmîyê Hekarî (Abdurrahim Zapsu). Danmark: Weşanxaneya Xanî & Bateyî.
  7. Koyî, H. Q. (1390 ). Dîwanî Hacî Qadirî Koyî. (Lêkolînewe û Lêkdanewe: Serdar Hemîd Mîran û Kerîm Mustefa Şareza). Sine: Billawkirdnewey Kurdistan.
  8. Kurdistan. (1991). Kurdistan. M. E. Bozarslan (Wer. ji Tîpên Erebî bo Tîpên Latînî). Uppsala: Weşanxana Deng.
  9. Nursi, B. S. (2004). İçtimaî Dersler. İstanbul: Zehra Yayıncılık.
  10. Pîrbal, F. (2002). Ebdulrehîm Rehmî Hekarî. Dihok: Dezgeha Spîrêz.
  11. Rehmî, E. (1919). Gazîya Welat, Kîtaba Ewil. Istanbul: Necmul Îstîqbal Metbesî.
  12. Rehmî, E. (1921). Gazîya Welat, Kîtaba Duyê. Istanbul: Necmul Îstîqbal Metbesî.
  13. Rehmî, E. (1985). Bang. Jîn. (Amd. M. E. Bozarslan) (b. 1, h. 1, r. 193). Uppsala: Weşanxaneya Deng.
  14. Rehmî, E. (1985). Xewa Me. Jîn. (Amd. M. E. Bozarslan) (b. 1, h. 11, r. 194). Uppsala: Weşanxaneya Deng.
  15. Rehmî, E. (1985). Loma ji Bilbil. Jîn. (Amd. M. E. Bozarslan) (b. 4, h. 19, r. 830-831). Uppsala: Weşanxaneya Deng.
  16. Tanpınar, A. H. (2010). XIX. Asır Türk Edebiyatı Tarihi. (Çapa Heştem). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  17. Yekdeş, Ö. F. – Erdem, S. (2014). Bölücü Bir Edebiyat mı Bölünmüş Bir Edebiyat mı?: Geç Osmanlı Dönemi Kürt Edebiyat(lar)ı. Tanzimat ve Edebiyat Osmanlı İstanbul’unda Modern Edebi Kültür. (Amd. Mehmet Fatih Uslu-Fatih Altuğ). İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları, r. 329-357.
  18. Zanyar, N. (2023). Abdurrahim Rahmi Zapsu Çok Yönlü Bir Tanıklığın Öyküsü. İstanbul: Doğan Yayınları ve Yapımcılık Ticaret A. Ş.
  19. Zapsu, E. R. (2023). Perek Zêrîn ji Tarîxê. (Amd. Necat Zivingî). Wan: Weşanxaneya Peywendê.