Dergiler / Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi / 2026 / Sayı: 25

İnsan ve Dil: Herder’in Felsefi Düşünceleri

Human Being and Language: Herder’s Philosophical Reflections

Sayfa
136–151
Yayın Tarihi
2026-06-09
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Ona göre, dilin ve kültürün insanlar arasında meydana getirdiği görelilik, çoğul ve diyalojik olarak nitelenen evrensellik sayesinde hem çeşitliliğe neden olacak hem de birlik ve bütünlüğü dağıtmayacaktır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Makale, Herder’in dil felsefesini insanın bilişsel, kültürel ve tarihsel varoluşu açısından ele almakta ve bu bağlamda Herder’in dilsel görelilik düşüncesine katkısını ortaya koymayı amaçlamaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu yaklaşım, radikal görelilikten kaçınarak, kültürel çeşitliliği insanlık idealine katkı sağlayan bir değer olarak konumlandırmaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Ona göre, dilin ve kültürün insanlar arasında meydana getirdiği görelilik, çoğul ve diyalojik olarak nitelenen evrensellik sayesinde hem çeşitliliğe neden olacak hem de birlik ve bütünlüğü dağıtmayacaktır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Dil Felsefesi · Dilsel görelilik · Herder

Özet

Makale, Herder’in dil felsefesini insanın bilişsel, kültürel ve tarihsel varoluşu açısından ele almakta ve bu bağlamda Herder’in dilsel görelilik düşüncesine katkısını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Düşüncenin kaynağını dilde gören Herder, Kartezyen akılcılığa karşı çıkarak bilginin deneyim, duyum ve dille birlikteliğiyle şekillendiğini vurgulamaktadır. Ona göre insan, dili aracılığıyla hem akla ulaşmakta hem de bireysel ve toplumsal kimliğini kurmaktadır. Dil düşünceyi, kültürü, geleneği ve bildung süreçlerini biçimlendirmektedir. Bu yönüyle dil, bireysellik ve toplumsallık arasında köprü işlevi görmektedir. Herder’in dilsel görelilik anlayışı, her dilin özgün bir dünya görüşü sunduğunu savunurken, dillerin eşitliğini ve karşılıklı diyalog içinde evrenselliğin çoğul biçimlerde kurulabileceğini ileri sürmektedir. Bu yaklaşım, radikal görelilikten kaçınarak, kültürel çeşitliliği insanlık idealine katkı sağlayan bir değer olarak konumlandırmaktadır. Herder, insan bilişini ve aklını, dile bağlı olarak yeniden kavramsallaştırmaktadır. Böylece homojen, evrensel ve ortaklık zemini taşımayan görelilik düşüncelerinden farklı düşünceler ortaya koyar. Ona göre, dilin ve kültürün insanlar arasında meydana getirdiği görelilik, çoğul ve diyalojik olarak nitelenen evrensellik sayesinde hem çeşitliliğe neden olacak hem de birlik ve bütünlüğü dağıtmayacaktır.

Abstract

The article examines Herder’s philosophy of language in relation to the cognitive, cultural, and historical dimensions of human existence, and, in this context, aims to demonstrate Herder’s contribution to the idea of linguistic relativity. By locating the source of thought in language, Herder opposes Cartesian rationalism and emphasises that knowledge is shaped through the interrelation of experience, sensation, and language. According to him, human beings attain rationality through language and, through it, constitute both their individual and social identities. Language shapes thought, culture, tradition, and processes of Bildung. In this respect, it functions as a bridge between individuality and sociality. While Herder’s conception of linguistic relativity maintains that each language presents a distinctive worldview, it also affirms the equality of languages and argues that universality can be constituted in plural forms through reciprocal dialogue. This approach avoids radical relativism and positions cultural diversity as a value that contributes to the ideal of humanity. Herder thus reconceptualises human cognition and reason as conditioned by language. In this way, he develops a position distinct from relativist views that lack a homogeneous, universal, or shared ground. For Herder, the relativity generated among human beings by language and culture gives rise to diversity; yet, through a plural, dialogical universality, it does not dissolve unity and wholeness.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Dombaycı, M. A., Doğru, S. G. (2026). İnsan ve Dil: Herder’in Felsefi Düşünceleri. Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi, Sayı: 25, 136–151. https://doi.org/10.55256/temasa.1902919

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (42)

  1. Adler, Hans, “Herder’s Concept of Humanität” in A Companion to the Works of Johann Gottfried Herder, Editör: Hans Adler, 93-116, New York: Camden, 2009.
  2. Akarsu, Bedia. Wilhelm von Humboldt’ta Dil-Kültür Bağlantısı. 2. Basım. İstanbul: Remzi, 1993.
  3. Alves, Alexandre. “The German Tradition of Self-Cultivation (Bildung) and Its Historical Meaning,” Educação & Realidade 44, sayı: 2 (2019): 1-18. http://dx.doi.org/10.1590/2175-623683003
  4. Beiser, Frederick C. The Fate of Reason: German Philosophy from Kant To Fichte. 1. Basım. Cambridge, Massachusetts, London: Harvard University, 1949.
  5. Berlin, Brent ve Paul Kay. Basic Color Terms: Their Universality And Evolution. 1. Basım. California: University of California, 1969.
  6. Berlin, Isiah. Vico and Herder: Two Studies in The History of Ideas. 1. Basım. London: Chotto & Windus, 1976.
  7. Cassirer, Ernst. Sembolik Formlar Felsefesi I: Dil. Çeviren: Milay Küktürk, Ankara: Hece, 2005.
  8. Chomsky, Noam. Aspects of the Theory of Syntax. 50. Yıl Özel Baskı. Cambridge: MIT, 1965.
  9. Denby, David. “Herder: Culture, Anthropology and the Enlightenment,” History of the Human Sciences 18, sayı: 1 (2005): 55-76. https://doi.org/10.1177/0952695105051126
  10. Doğru, Salime Gülay ve Mehmet Ali Dombaycı. “Dünya ve Dil: Dilsel Görelilik Düşüncesinin Felsefi Değerlendirmesi,” FLSF Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi sayı: 35 (2023): 87-112. https://doi.org/10.53844/flsf.1244176
  11. Ferber, Ilit. “Herder: on Pain and the Origin of language,” The Germanic Review: Literature, Culture, Theory 85, sayı: 3 (2010): 205-223. https://doi.org/10.1080/00168890.2010.507569
  12. Forster, Michael N. After Herder: Philosophy of Language in The German Tradition. 1. Basım. New York: Oxford University, 2010.
  13. Forster, Michael. N. Herder’s Philosophy. 1. Basım. New York: Oxford University, 2018.
  14. Gadamer, Hans Georg. Hakikat ve Yöntem 1. Cilt. Çevirenler: Hüsamettin Arslan ve İsmail Yavuzcan, İstanbul: Paradigma, 2008.
  15. Gadamer, Hans Georg. Hakikat ve Yöntem 2. Cilt. Çevirenler: Hüsamettin Arslan ve İsmail Yavuzcan, İstanbul: Paradigma, 2009.
  16. Gardiner, Patrick. “German Philosophy and the Rise of Relativism,” Monist 64, sayı: 2 (1981): 138-154.
  17. Geuss, Raymond. “Kultur, Bildung, Geist,” History and Theory 35, sayı: 2 (1996): 151-164.
  18. Hamann, Johann Georg. “Metacritique on the Purism of Reason” in Hamann: Writings on Philosophy and Language, Editör: Kenneth Haynes, 205-218. Cambridge: Cambridge University, 2007.
  19. Heidegger, Martin. “Herder’in “Dilin Kökeni Hakkında” İncelemesi Üzerine Dersler,” Kutadgubilig: Felsefe Bilim Araştırmaları 30, (2016): 73-81.
  20. Herder, Johann Gottfried von. “Fragments on Recent German Literature” in Herder: Philosophical Writings, Editör: Michael N. Forster, 33-64. New York: Cambridge University, 2002d.
  21. Herder, Johann Gottfried von. “From This, too, a Philosophy of History” in On World History, Editörler: Hans Adler ve Ernest A. Menze, 35-43. New York: Routledge, 2015c.
  22. Herder, Johann Gottfried von. “Of the Changes in the Tastes of the Nations Through the Ages” in Another Philosophy of History and Selected Political Writings, Editörler: Ioannis D. Evrigenis ve Daniel Pellerin, 101-103. Indianapolis: Hackett Publishing Company, 2004.
  23. Herder, Johann Gottfried von. “On Cognition and Sensation, the Two Main Forces of the Human Soul [preface]” in Herder: Philosophical Writings, Editör: Michael N. Forster, 178-186. New York: Cambridge University, 2002a.
  24. Herder, Johann Gottfried von. “On the Character of Humankind” in On World History, Editörler: Hans Adler ve Ernest A. Menze, 99-104. New York: Routledge, 2015b.
  25. Herder, Johann Gottfried von. “On the Cognition and Sensation of the Human Soul” in Herder: Philosophical Writings, Editör: Michael N. Forster, 187-243. New York: Cambridge University, 2002b.
  26. Herder, Johann Gottfried von. “Specifically Human Predispositions Besides Reason” in On World History, Editörler: Hans Adler ve Ernest A. Menze, 128-149. New York: Routledge, 2015a.
  27. Herder, Johann Gottfried von. “This too a Philosophy of History for the Formation of Humanity” in Herder: Philosophical Writings, Editör: Michael N. Forster, 272-358. New York: Cambridge University, 2002e.
  28. Herder, Johann Gottfried von. “Treatise on the Origin of Language” in Herder: Philosophical Writings, Editör: Michael N. Forster, 65-164. New York: Cambridge University, 2002c.
  29. Herder, Johann Gottfried von. Tarih Felsefesi. Çeviren: S. Battal Arvasi, Ankara: Doğu Batı, 2020.
  30. Klafki, Wolfgang. “Die Bedeutung der klassischen Bildungstheorien für ein zeitgemäßes Konzept allgemeiner Bildung,” Zeitschrift für Pädagogik 32, sayı: 4 (1986): 455-476. https://doi.org/10.25656/01:14397
  31. Lakoff, George ve Johnson, Mark. Metaforlar, Hayat, Anlam ve Dil. Çeviren: Gökhan Yavuz Demir, İstanbul: Paradigma, 2010.
  32. Maria Baghramian ve J. Adam Carter. “Relativism,” The Stanford Encyclopedia of Philosophy. Editörler: Edward N. Zalta ve Uri Nodelman, 2025. https://plato.stanford.edu/archives/spr2025/entries/relativism/
  33. Mathäs, Alexander. “Building Bridges: The Importance of Johann Gottfried Herder’s Humanism for the Humanities,” Humanitas 26, (2013): 94-128.
  34. Miller, Robert L. The Linguistik Relativty Principle and Humboldtian Ethnolinguistics. 1. Basım. Paris: Mouton, 1968. Nisbet, Hugh Barr. Herder and the Philosophy and History of Science. 1. Basım. Cambridge: Cambridge University, 1970.
  35. Onu, Mădălin. “The Barbarian as Agent of History,” Cultura International Journal of Philosophy of Culture and Axiology 13, sayı: 1 (2016): 69-88. https://doi.org/10.5840/cultura20161314
  36. Sapir, Edward. “Herder’s Ursprung der Sprache,” Modern Philology 5, sayı: 1 (1907): 109-142. https://doi.org/10.1086/386734
  37. Sevim, Acar. Halk Milliyetçiliğinin Öncüsü: Herder. 1. Basım. İstanbul: Bilge Kültür Sanat, 2008.
  38. Sikka, Sonia. Herder on Humanity and Cultural Difference: Enlightened Relativism. 1. Basım. New York: Cambridge University, 2011.
  39. Spencer, Vicki “Towards an Ontology of Holistic Individualism: Herder’s Theory of Identity, Culture and Community,” History of European Ideas 22, (1996): 245-260. https://doi.org/10.1016/0191-6599(96)00004-6
  40. Taylor, Charles. “The Politics of Recognition” in Multiculturalism: Examining the Politics of Recognition, Editör: Amy Gutmann, 25-73. Princeton: Princeton University, 1994.
  41. Trabant, Jürgen. “Herder and Language” in A Companion to the Works of Johann Gottfried Herder, Editörler: Hans Adler ve Wulf Koepke, 117-140. New York: Boydell & Brewer, 2009. https://doi.org/10.1017/9781571137289.006 Waldow, Anik “Between History and Nature: Herder’s Human Being and the Naturalization of Reason” in Herder: Philosophy and Anthropology, Editörler: Anik Waldow ve Nigel DeSouza, 147-165. Oxford: Oxford University, 2017.
  42. Zengin, Erkan. “Herder’in Folklor Tanımlamalarında Halk Kavramının Doğası,” Millî Folklor 126, (2020): 18-26.