Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightBu yönüyle çalışma, Ekberî düşüncenin yalnızca metafizik bir sistem değil, Türk entelektüel hayatında tarihsel, kültürel ve düşünsel süreklilik arz eden bir damar olduğuna işaret etmektedir.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
İbn Arabî’nin varlık anlayışı ve bilgi teorisi tasavvufun yanı sıra felsefe, kelam, edebiyat ve siyaset alanlarında İran ve Osmanlı coğrafyasında iz bırakmıştır. Bu çalışma, Muhyiddin İbn Arabî’ye ait düşüncelerin Türk düşünce tarihi üzerindeki etkisini kronolojik bir bütünlük içerisinde ele alarak, Ekberî geleneğin Anadolu’da ortaya çıkışı, kurumsallaşması ve modern döneme uzanan sürekliliğini incelemeyi amaçlamaktadır. Modern literatürde İbn ʿArabî’nin etkisi çoğunlukla tasavvuf tarihi bağlamında ve sınırlı şahsiyetler üzerinden ele alınmışken, bu makale söz konusu etkinin Anadolu Selçuklu döneminden başlayarak Osmanlı klasik çağını ve modernleşme sürecini kapsayan geniş bir entelektüel alana yayıldığını ortaya koymayı hedeflemektedir. Yöntem olarak kronolojik ve analitik bir literatür incelemesine dayanan bu çalışma, İbn Arabî’nin fikirlerinin Osmanlı devlet felsefesinde siyasal meşruiyet aracı olarak kullanıldığını ve Cumhuriyet döneminde Batı kökenli materyalist akımlara karşı felsefi sığınak olarak yeniden üretildiğini göstermeye çalışacaktır. Bu yönüyle çalışma, Ekberî düşüncenin yalnızca metafizik bir sistem değil, Türk entelektüel hayatında tarihsel, kültürel ve düşünsel süreklilik arz eden bir damar olduğuna işaret etmektedir.
Abstract
The ontology and epistemology of Ibn ʿArabī left a profound and lasting impact not only on Sufism but also on philosophy, Kalām, literature, and political thought in Iran and the Ottoman world. This study examines the influence of Muḥyiddīn Ibn ʿArabī’s ideas on Turkish intellectual history through a comprehensive chronological perspective and aims to trace the emergence, institutionalization, and continuity of the Akbarī tradition in Anatolia from its formative period to modern times. While modern scholarship has largely addressed Ibn ʿArabī’s influence within the framework of the history of Taṣawwuf and through the lens of individual figures, this article argues that his impact extended across a broad intellectual field, from the Seljuk period of Anatolia through the classical Ottoman era and into the process of modernization. Based on a historical chronology and an analytical review of the relevant literature, the study demonstrates that Ibn ʿArabī’s teachings were employed within Ottoman state philosophy as a source of political legitimation and later re-emerged during the Republican period as a philosophical refuge in response to Western-inspired materialist currents. In this respect, the study emphasizes that Akbarī thought constitutes not merely a metaphysical system but a persistent historical, cultural, and intellectual continuum within Turkish intellectual life.