Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightBu bağlamda makale şu soruya odaklanır: Yapay zekâ böylesi bir kendiliği modelleyebilir mi?Başka bir ifadeyle, Nedimeler veya Birbirini Çizen Eller resimleri söz konusu olduğunda dizgenin dışına atlayabilir mi?
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Bu çalışmada, yapay zekânın öz farkındalık anlamında bilinç sahibi olup olamayacağı, öz-gönderimli temsillerin modellenmesi üzerinden tartışılmaktadır.Bu temsilleri somutlaştırmak amacıyla birer görsel medya ürünü olan Birbirini Çizen Eller ve Nedimeler isimli resimlerden yararlanılmakta; bu tür öz-gönderimli yapıların yapay zekâ tarafından modellenmesi ile öz farkındalık arasındaki ilişki sorgulanmaktadır. Sorgulamayı normatif bir zeminde yürütmek amacıyla, bir temsilin bilincine varılmasında ölçüt olarak Hofstadter’in “dizgenin dışına atlama” fikri benimsenmektedir. Yapay zekâ sistemleri söz konusu resimler hakkında görünüşte doğru çıktılar sunabilse de öz-gönderimli bir yapının dilsel temsili ile onun kavramsal idraki arasında niteliksel bir fark bulunduğu öne sürülür. Bu fark, insan zihninin tek tek temsilleri düşünmekle yetinmeyip “temsil” kavramının kendisi üzerine de düşünebilmesinden; yani bu ikincil farkındalık sayesinde belirli bir düşünüş dizgesiyle sınırlı kalmayıp onun dışına atlayabilmesinden kaynaklanır. Bu ikincil farkındalık, zihnin kendi üzerine yönelmesi yoluyla öz farkındalığın da temelini oluşturur. Çalışmada bilinç kavramını Kant’ın felsefesinden hareketle tanımladıktan sonra yapay zekânın özel bir türü olan “büyük dil modellerinin” böyle bir öz farkındalığı modellemesinin imkanını ele alıyoruz. Bu bağlamda makale şu soruya odaklanır: Yapay zekâ böylesi bir kendiliği modelleyebilir mi?Başka bir ifadeyle, Nedimeler veya Birbirini Çizen Eller resimleri söz konusu olduğunda dizgenin dışına atlayabilir mi?
Abstract
This study examines whether artificial intelligence can possess consciousness in the sense of self-awareness, approaching the question through the modeling of self-referential representations. To concretize this issue, two visual artworks—Drawing Hands and Las Meninas—are employed as illustrative cases, and the relationship between the modeling of such self-referential structures by AI and self-awareness is investigated. In order to conduct this inquiry on a normative basis, Hofstadter’s notion of “jumping out of the system” is adopted as a criterion for becoming conscious of a representation. Although AI systems may generate seemingly correct outputs regarding these artworks, it is argued that a qualitative difference exists between the linguistic representation of a self-referential structure and its conceptual apprehension. This difference stems from the human mind’s capacity not only to think individual representations but also to reflect on the concept of “representation” itself; through this secondary awareness, the mind can step beyond a given system of thought. This secondary awareness, by virtue of the mind’s turning upon itself, constitutes the basis of self-awareness. After defining consciousness in light of Kant’s philosophy, the study evaluates whether large language models—a specific form of artificial intelligence—can model this kind of self-awareness. In this context, the article focuses on the following question: Can artificial intelligence model this kind of selfhood? In other words, can it jump out of the system when confronted with Las Meninas or Drawing Hands?