KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care / 2026 / Cilt: 20 Sayı: 3

Birinci Basamakta Hava Kirliliği ile Semptom ve Tanı Temelli Başvurular Arasındaki İlişki

Relationship Between Air Pollution and Symptom-Diagnosis Based Visits in Primary Care

Ahmet Emre Hatır(Uluırmak Family Health Center, Konya, Türkiye)0000-0001-8094-3444
Mustafa Onmaz(BANDIRMA ONYEDI EYLUL UNIVERSITY)0000-0002-1962-9357
Sayfa
262–268
Yayın Tarihi
2026-09-01
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgular: Solunum yolu başvuruları, kirletici düzeylerinin zirve yaptığı Aralık 2024–Ocak 2025 döneminde arttı.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Giriş: Hava kirliliği kötü sağlık sonuçlarıyla ilişkilidir; ancak mevcut kanıtların çoğu hastane verilerine dayanmaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu çalışmanın amacı, hava kirleticilerindeki aylık değişimler ile birinci basamaktaki semptom ve tanı bazlı başvurular arasındaki ilişkiyi, özellikle solunum yolu enfeksiyonları, baş ağrısı ve halsizlik/yorgunluk gibi şikayetlere odaklanarak değerlendirmektir.
💡
Sonuç & Katkı:Bulgular: Solunum yolu başvuruları, kirletici düzeylerinin zirve yaptığı Aralık 2024–Ocak 2025 döneminde arttı.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:2024 Verileri
⚙️Değişkenler:Çevre sağlığı · Hava kirliliği · Solunum yolu enfeksiyonları

Özet

Giriş: Hava kirliliği kötü sağlık sonuçlarıyla ilişkilidir; ancak mevcut kanıtların çoğu hastane verilerine dayanmaktadır. Birinci basamak kayıtları daha erken ve daha hafif klinik başvuruları yakalayabilir. Bu çalışmanın amacı, hava kirleticilerindeki aylık değişimler ile birinci basamaktaki semptom ve tanı bazlı başvurular arasındaki ilişkiyi, özellikle solunum yolu enfeksiyonları, baş ağrısı ve halsizlik/yorgunluk gibi şikayetlere odaklanarak değerlendirmektir. Yöntem: Bu retrospektif gözlemsel çalışmada, Nisan 2024 ile Nisan 2025 tarihleri arasında Karatay, Konya, Türkiye'deki resmi bir hava kalitesi izleme istasyonuna en yakın konumda bulunan dört aile sağlığı merkezinden alınan aylık ziyaret sayıları analiz edildi. Üst solunum yolu enfeksiyonları (ÜSYE), alt solunum yolu enfeksiyonları (ASYE), baş ağrısı ve halsizlik/yorgunluk için ICD-10 kodlarına göre tanımlandı. PM 2.5 , PM 10 , O 3 , NO 2 , SO 2 ve CO’ya ait aylık ortalama konsantrasyonlar kamuya açık izlem verilerinden elde edildi. Bulgular: Solunum yolu başvuruları, kirletici düzeylerinin zirve yaptığı Aralık 2024–Ocak 2025 döneminde arttı. Aynı ay analizlerinde en güçlü solunum yolu ilişkileri SO 2 (ÜSYE: p=0.005; ASYE: p<0.001) ve CO (ÜSYE: p=0.027, ASYE: p<0.001) ile saptanırken, partikül madde alt solunum yolu enfeksiyonları ile daha tutarlı ilişki gösterdi (PM 2.5 : p=0.018, PM 10 : p=0.036). Baş ağrısı başvuruları O 3 ile ters yönlü ilişkili bulundu (p=0.039). Sonuç: Kötü hava kalitesi birinci basamakta solunum yolu enfeksiyonu başvurularındaki artışla ilişkili bulundu; baş ağrısı başvuruları ise ozonla ilişkili özgün bir örüntü gösterdi. Birinci basamak verileri, hava kirliliği artış dönemlerinde yerel sağlık hizmeti planlamasını destekleyebilir.

Abstract

Introduction: Air pollution is associated with adverse health outcomes, but most evidence comes from hospital data. Primary care records may capture earlier and milder presentations. This study aimed to evaluate the association between monthly changes in air pollutants and primary health care visits, stratified by symptoms and diagnosis, particularly respiratory infections and non-specific complaints such as headache and fatigue. Materials and Methods: This retrospective observational study analyzed monthly visit counts from four family health centers located closest to an official air-quality monitoring station in Karatay, Konya, Türkiye, between April 2024 and April 2025. Outcomes were defined using ICD-10 codes for upper respiratory tract infections (URTI), lower respiratory tract infections (LRTI), headache, and malaise/fatigue. Monthly mean concentrations of PM 2.5 , PM 10 , O 3 , NO 2 , SO 2 , and CO were obtained from public monitoring data. Results : Respiratory visits increased during December 2024–January 2025, when pollutant levels peaked. Same-month analyses showed the strongest respiratory associations with SO 2 (URTI: p=0.005; LRTI: p<0.001) and CO (URTI: p=0.027, LRTI: p<0.001), while particulate matter was more consistently linked to LRTI (PM 2.5 : p=0.018, PM 10 : p=0.036). Headache visits were inversely associated with O 3 (p=0.039). Conclusion: Poorer air quality—particularly elevated SO 2 and CO—was associated with increased respiratory visits in primary care, while headache presentations showed an ozone-related pattern. Primary care data may support local service planning during pollution peaks.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Hatır, A. E., Onmaz, M. (2026). Birinci Basamakta Hava Kirliliği ile Semptom ve Tanı Temelli Başvurular Arasındaki İlişki. Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care, Cilt: 20 Sayı: 3, 262–268. https://doi.org/10.21763/tjfmpc.1885155

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (24)

  1. World Health Organization [Internet]. Geneva: WHO; c2021 [cited 2025 May 4]. WHO global air quality guidelines: particulate matter (PM2.5 and PM10), ozone, nitrogen dioxide, sulfur dioxide and carbon monoxide. Available from: https://www.who.int/publications/i/item/9789240034228.
  2. Garg D, Mehndiratta MM, Wasay M, et al. Air pollution and headache disorders. Ann Indian Acad Neurol. 2022;25(Suppl 1):S35-S40.
  3. Babatola SS. Global burden of diseases attributable to air pollution. J Public Health Afr. 2018;9(3):813.
  4. Dominici F, Peng RD, Bell ML, et al. Fine particulate air pollution and hospital admission for cardiovascular and respiratory diseases. JAMA. 2006;295(10):1127-1134.
  5. Pope CA 3rd, Ezzati M, Dockery DW. Fine-particulate air pollution and life expectancy in the United States. N Engl J Med. 2009;360(4):376-386.
  6. Armstrong-Carter E, Fuligni AJ, Wu X, et al. A 28-day, 2-year study reveals that adolescents are more fatigued and distressed on days with greater NO2 and CO air pollution. Sci Rep. 2022;12:16814.
  7. Ozsarac M, Uluer H, Oray N, et al. Associations between air pollution and emergency department visits for ischemic stroke, respiratory and cardiovascular diseases, in Izmir. Turk J Emerg Med. 2010;10(4):159-165.
  8. Szyszkowicz M, Kousha T. Air pollution and emergency department visits for headache and migraine. Health Scope. 2016;5(3):e35122.
  9. Dales RE, Cakmak S, Blanco Vidal C. Air pollution and hospitalization for headache in Chile. Am J Epidemiol. 2009;170(8):1057-1066.
  10. Chen G, Wang A, Li S, et al. Long-term exposure to air pollution and survival after ischemic stroke: the China National Stroke Registry cohort. Stroke. 2019;50(3):563-570.
  11. Tağıl Ş, Menteşe S. Temporal and spatial changes of selected respiratory diseases associated with air pollution (PM10 and SO2) in Zonguldak. Balıkesir University Journal of Social Sciences Institute. 2012;15(27):111-134.
  12. Vodonos A, Novack V, Zlotnik Y, et al. Ambient air pollution, weather and daily emergency department visits for headache. Cephalalgia. 2015;35(12):1085-1091.
  13. Starfield B. Is primary care essential? Lancet. 1994;344(8930):1129-1133.
  14. Hajat S, Anderson HR, Atkinson RW, et al. Effects of air pollution on general practitioner consultations for upper respiratory diseases in London. Occup Environ Med. 2002;59(5):294-299.
  15. Wong TW, Tam W, Yu ITS, et al. Association between air pollution and general practitioner visits for respiratory diseases in Hong Kong. Thorax. 2006;61(7):585-591.
  16. Fonderson MS, van Meel ER, Bindels P, et al. Air pollution and childhood respiratory consultations in primary care: a systematic review. Arch Dis Child. 2024;109(4):297–303.
  17. Konya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü [Internet]. Konya: Konya Provincial Directorate of Culture and Tourism; c2025 [cited 2025 May 4]. Available from: https://konyakultur.gov.tr.
  18. AQICN [Internet]. Real-time air quality index in Konya/Karatay; c2025 [cited 2025 May 4]. Available from: https://aqicn.org/city/turkey/konya/karatay.
  19. Tam WWS, Wong TW, Ng L, et al. Association between air pollution and general outpatient clinic consultations for upper respiratory tract infections in Hong Kong. PLoS One. 2014;9(1):e86913.
  20. Mebrahtu TF, Feltbower RG, Parslow RC. The effects of exposure to NO2, PM2.5 and PM10 on health service attendances with respiratory illnesses: A time-series analysis. Environ Pollut. 2023;333:122123.
  21. Şanlıtürk D. The Causal Link Between Air Pollution and Respiratory Diseases: Evidence from Granger Causality Test. Thorac Res Pract. 2025;26(6):314-322.
  22. Huang JY, Feng W, Sang GX, et al. Association between short-term exposure to ambient air pollutants and the risk of hospital visits for acute upper respiratory tract infections among adults: a time-series study in Ningbo, China. BMC Public Health. 2024;24:1555
  23. Elser H, Kruse CFG, Schwartz BS, et al. The Environment and Headache: a Narrative Review. Curr Envir Health Rpt. 2024;11:184–203.
  24. Lukina AO, Burstein B, Szyszkowicz M. Urban air pollution and emergency department visits related to central nervous system diseases. PLoS ONE. 2022;17(6):e0270459.