Dergiler / Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi / 2021 / Cilt: 25 - Sayı: 1

Türkçede ‘Saŋ’ Kelimesi ve Türevleri

The Word ‘Saŋ’ and Its Derivatives in Turkic

Sayfa
99–111
Yayın Tarihi
2021-03-27
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Saŋra kelimesinin yapısının aydınlatılması, yapısı hakkında kesin bir hüküm verilemeyen çöpre kelimesinin anlaşılmasına da katkıda bulunacaktır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:“Kuş pisliği” anlamını taşıyan saŋ kelimesi ilk defa Karahanlı Türkçesinde görülmektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Tarihî ve çağdaş lehçelerde birkaç türevi de bulunan bu kelime zaman içinde unutulmuş, çağdaş lehçelerin büyük bir kısmında varlığını koruyamamıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Saŋra kelimesinin yapısının aydınlatılması, yapısı hakkında kesin bir hüküm verilemeyen çöpre kelimesinin anlaşılmasına da katkıda bulunacaktır.
🔬Tür:Deneysel Tarla Denemesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:saŋ · saŋra · +rA appendix

Özet

“Kuş pisliği” anlamını taşıyan saŋ kelimesi ilk defa Karahanlı Türkçesinde görülmektedir. Tarihî ve çağdaş lehçelerde birkaç türevi de bulunan bu kelime zaman içinde unutulmuş, çağdaş lehçelerin büyük bir kısmında varlığını koruyamamıştır. Türkçede bu kelime ve türevleri tarihî süreç içinde anlam genişlemesi ile “hayvan gübresi, kir, pislik, çöp, süprüntü” vb. anlamlar da kazanmıştır. Saŋ kelimesinin türevlerinden biri olan ve sadece Türkiye Türkçesi ağızlarında tespit edilen saŋra kelimesi Türkçede nadir bir yapı olan +rA (< +Xr +A) ile türemiştir. Saŋra kelimesinin yapısının aydınlatılması, yapısı hakkında kesin bir hüküm verilemeyen çöpre kelimesinin anlaşılmasına da katkıda bulunacaktır.

Abstract

The saŋ word which means “bird droppings” is seen for the first time in Karakhanid Turkish. This word, which has several variants in historical and contemporary dialects, has been forgotten in time and has not been able to maintain its existence in most of the contemporary dialects. In Turkish, these words and their derivatives in the historical process with the expansion of meaning “animal manure, dirt, dirt, garbage, trash” and so on meanings have also gained. One of the derivatives of the saŋ word and not just in Turkish dialects of Turkish that has been identified saŋra is derived with + rA (< +Xr +A) which a rare structure. The clarification of the structure of the word saŋra will also contribute to the understanding of the çöpre word which cannot be given a definitive judgment on its structure.

Anahtar kelimeler
🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

GÜZEL, F. (2021). Türkçede ‘Saŋ’ Kelimesi ve Türevleri. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cilt: 25 - Sayı: 1, 99–111. https://ajindex.com/articles/132429

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (7)

  1. AAS: Uyguç, Arif A. (2006). Aydın Ağzı ve Sözlüğü. Aydın: Kolalı Matbaası. ADD: Hamit Zübeyr ve İshak Refet (1932). Anadilden Derlemeler - I. Ankara: Hakimiyeti Milliye Matbaası. ADD-II: Koşay, H., Aydın, O. (1952). Anadilden Derlemeler - II. Ankara:
  2. Türk Tarih Kurumu Basımevi. Atalay, B. (1941). Türk Dilinde Ekler ve Kökler Üzerine Bir Deneme. İstanbul: TDK Yayınları. BK: Mütercim Asım Efendi (2009). Burhân-ı Katı. Hazırlayanlar: Mürsel Öztürk ve Derya Örs. Ankara: TDK Yayınları. DAET: Tietze, A. (1999). “Directe arabische Entlehnungen im anatolischen Türkisch”. Anadolu Türkçesinde Yunanca, Islavca, Arapça ve Farsça Ödünçlemeler. (Haz.: Mehmet Ölmez). İstanbul: Simurg Yayınları. DD: TDK (1942). Türkiyede Halk Ağzından Söz Derleme Dergisi 3. İstanbul:
  3. Cumhuriyet Matbaası. Deny, J. (2013). Türk Dili Gramerinin Temel Kuralları. (Çev.: Oytun Şahin). Ankara: TDK Yayınları. DLTD: Atalay, B. (1986). Divanü Lûgat-it-Türk Dizini. Ankara: TDK Yayınları. DLTT: Atalay, B. (1985). Divanü Lûgat-it-Türk Tercümesi I-II-III. Ankara: TDK Yayınları. DRTA: Mollova, M. R. (2003). Doğu Rodop Türk Ağızlarının Sözlüğü. Ankara: TDK Yayınları. DS: TDK (1963-1982). Derleme Sözlüğü I-XII. Ankara: TDK Yayınları. DTO: Pavet de Courteille, Abel Jean Baptiste Marie Michel (1870). Dictionnaire Turc-Oriental. Paris: Imprimerie Impériale. EÇS: Dankoff, R.(2004). Evliya Çelebi Seyahatnamesi Okuma Sözlüğü. (Çev.: Semih Tezcan). İstanbul: Kitap Matbaası. EDAL: Starostin, S., Dybo, A., Mudrak, O. (2003). Etymological Dictionary of the Altaic Languages. Leiden-Boston: Brill. EDT: Clauson, G. (1972). An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth Century Turkish. Oxford: Oxford University Press.
  4. Ergüzel, M. M. (2009). Kitab-ı Bâz-Name-i Padişahi. Ankara: TDK Yayınları. ESTY: Levitskaya, L. S. vd. (2003). Etimologiçeskiy slovar’ tyurkskih yazıkov: Obşçetyurkskiye i mejtyurkskiye osnovı na bukvı “L”, “M”, “N”, “P”, “S”. Moskva: Vostoçnaya literatura. EUTS: Caferoğlu, A. (1993). Eski Uygur Türkçesi Sözlüğü. İstanbul: Enderun Kitabevi. Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî (2011). Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi 1. (1-6. Kitaplar, 4. Kitap). Haz.: Yücel Dağlı ve S. A. Kahraman. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî (2011). Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi 2. (7-10.
  5. Kitaplar, Dizin, 7. Kitap). Haz.: Yücel Dağlı, S. A. Kahraman ve R. Dankoff. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. FKS: Rahimi, F. (2019). Fethali Kaçar’ın Çağatay Türkçesi Sözlüğü. Ankara:
  6. Akçağ Yayınları.
  7. Güngördü, E.