Dergiler / TÜBA-KED Türkiye Bilimler Akademisi Kültür Envanteri Dergisi / 2026 / Sayı: 31

EDİRNE’DE GEÇ DÖNEM OSMANLI MİMARLIĞININ İKİ ÖRNEĞİ: RUM ERKEK OKULU VE ZAPYON RUM KIZ OKULU

TWO EXAMPLES OF LATE OTTOMAN ARCHITECTURE IN EDIRNE: THE GREEK BOYS’ SCHOOL AND THE ZAPPEION GREEK GIRLS’ SCHOOL

Müjde Dila Gümüş(İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Sanat Tarihi Bölümü)0000-0003-0978-4924
Sayfa
155–168
Yayın Tarihi
2025-06-23
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Her iki yapı da farklı cemaatlere ev sahipliği yapmış olan Edirne’nin zengin geç dönem Osmanlı mimari mirasının parçaları olarak önem taşımaktalardır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu makale, 19. yüzyılın son çeyreğinde Edirne’de inşa edilmiş ve daha önce detaylı bir araştırmaya konu olmamış Rum Erkek Okulu (gymnasium) ve Zapyon Kız Okulu’nun inşa süreçleri ile mimari özelliklerine odaklanmaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Dimadis eserlerinde, dönemin diğer mimarlarından farklı olarak, Bizans ve Orta Çağ canlandırmacısı bir yaklaşım benimsemiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Her iki yapı da farklı cemaatlere ev sahipliği yapmış olan Edirne’nin zengin geç dönem Osmanlı mimari mirasının parçaları olarak önem taşımaktalardır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Edirne · Geç Dönem Osmanlı Mimarlığı · Konstantinos Dimadis

Özet

Bu makale, 19. yüzyılın son çeyreğinde Edirne’de inşa edilmiş ve daha önce detaylı bir araştırmaya konu olmamış Rum Erkek Okulu (gymnasium) ve Zapyon Kız Okulu’nun inşa süreçleri ile mimari özelliklerine odaklanmaktadır. Her iki okul da dönemin öne çıkan ve İstanbul’da başta Fener Rum Erkek Lisesi olmak üzere çeşitli yapıları bulunan mimar Konstantinos Dimadis tarafından tasarlanmıştır. Dimadis eserlerinde, dönemin diğer mimarlarından farklı olarak, Bizans ve Orta Çağ canlandırmacısı bir yaklaşım benimsemiştir. Buna bağlı olarak yapılarını kuleler ve burçlar ile donatmış, cephelerde yoğun tuğla dekorasyon kullanmıştır. Makale kapsamında, günümüze gelememiş Edirne Rum Erkek Okulu’nun konumu, inşa süreci ve mimari özellikleri, dönem yayınları ve görsel belgeler üzerinden incelenmiştir. Zapyon Kız Okulu ise günümüzde mevcuttur ve Polisevi olarak kullanılmaktadır. T.C. Devlet Arşivleri Osmanlı Arşivi’nde bu yapının inşa izni için hazırlanan, yapının şematik bir cephe çizimini ve vaziyet planını içeren bir çizim ile mimari özelliklerinin anlatıldığı belgelere ulaşılmıştır. Mimari tasarım ve süsleme programı bakımından Edirne Rum Erkek Okulu’nun Dimadis’in Bizans ve Orta Çağ canlandırmacısı yaklaşımını yansıttığı, Fener Rum Erkek Lisesi'nin arasında büyük benzerlikler taşıdığı görülmektedir. Edirne Zapyon Kız Okulu ise daha sade olmakla beraber kullanılmış olan burç ve tepelik ögeleri ile yukarıda bahsedilen iki okulla uyumludur. Her iki yapı da farklı cemaatlere ev sahipliği yapmış olan Edirne’nin zengin geç dönem Osmanlı mimari mirasının parçaları olarak önem taşımaktalardır.

Abstract

This article focuses on the construction processes and architectural features of the Greek Boys’ School (gymnasium) and Zapyon Girls’ School, built in Edirne in the last quarter of the nineteenth century. Neither of the two buildings has been the subject of detailed research. Both schools were designed by the prominent architect Konstantinos Dimadis, who was known for his various structures, including the Fener Greek Boys’ School in Istanbul. Dimadis adopted a Byzantine and Medieval revivalist approach that distinguished him from other architects of his time. Accordingly, he adorned his buildings with towers and bastions and used extensive brick decorations on the facades. In the scope of the article, the location, construction process, and architectural features of the Edirne Greek Boys’ School, which has not survived to the present day, were examined through period publications and visual documents. The Zapyon Girls’ School, on the other hand, still exists today and is used as a Police House. Documents containing a schematic facade drawing and site plan, along with descriptions of the building’s architectural features, were found in the Ottoman Archives of the Turkish State Archives related to the construction permit of this building. In terms of architectural design and decoration program, the Edirne Greek Boys’ School reflects Dimadis’s Byzantine and Medieval revivalist approach and shows significant similarities with the Fener Greek School. The Edirne Zapyon Girls’ School, although simpler, aligns with the two aforementioned buildings with its bastions and pediment. Both structures are significant pieces of Edirne’s rich late Ottoman architectural heritage, reflecting the city’s history of hosting diverse communities.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Gümüş, M. D. (2025). EDİRNE’DE GEÇ DÖNEM OSMANLI MİMARLIĞININ İKİ ÖRNEĞİ: RUM ERKEK OKULU VE ZAPYON RUM KIZ OKULU. TÜBA-KED Türkiye Bilimler Akademisi Kültür Envanteri Dergisi, Sayı: 31, 155–168. https://doi.org/10.22520/tubaked.1564071

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (35)

  1. Ahmed Bâdî Efendi. (2014). Riyâz-ı belde-i Edirne 20. Yüzyıla kadar Osmanlı Edirne’si C.1. R. Gündoğdu-Niyazi Adıgüzel (Der.). Trakya Üniversitesi Yayınları.
  2. Akansel, S., Şuta, O. & Zencirkıran, A. (2022). Edirne Kaleiçi Maarif caddesinde geleneksel konutların değişimi-dönüşümü. E. Benian & T. Canıtez (Ed), Trakya Üniversitesi’nin 40. kuruluş yıldönümü armağan kitabı Trakya araştırmaları (s. 315-324) içinde. Trakya Üniversitesi Yayınları.
  3. Aleksandru Şarlak, E. (2010). İstanbul siluetinde özgün bir yapı: Fener Rum Erkek Lisesi (Megale Tou Genous Shole). Sanat Tarihi Defterleri 13-14, 201-215.
  4. Anonim. (1894). Annuaire Oriental du Commerce de L’industrie, de L’administration et de la Magistrature. Cervati Freres & Cie.
  5. Anonim. (1900). Annuaire Oriental du Commerce de L’industrie, de L’administration et de la Magistrature. Cervati Freres & Cie.
  6. Anonim. (1912). Annuaire Oriental du Commerce de L’industrie, de L’administration et de la Magistrature. Cervati Freres & Cie.
  7. Balta, E. (1998). Edirne Rum Cemaati (XIX. yüzyıl ortası-1922). E. N. İşli & M. S. Koz (Ed.), Edirne: Serhattaki payitaht (s. 229-254) içinde. Yapı Kredi Yayınları.
  8. Bozis, S. (2011). İstanbullu Rumlar. Bilgi Üniversitesi Yayınları.
  9. Colonas, V. (2005). Greek architects in the Ottoman Empire (19th- 20th centuries). Olkos.
  10. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı, Osmanlı Arşivi (BOA).Y.EE.22-34-3-1; MV.21-183-1; MF.MKT.387-37, 625-33; TS.MA.e.1382-104; BEO.3056-229156, 3281-24017, 3210-240698; BOAİ.DH.979-77360-1, 2, 11.
  11. Çetin, A. (1982). Maarif Nazırı Ahmet Zühdü Paşa’nın Osmanlı İmparatorluğu’ndaki yabancı okullar hakkındaki raporu. Güneydoğu Avrupa Araştırmaları Dergisi 10-11, 189-219.
  12. Çifçi, H. (2003). Edirne’de azınlık eğitim yapıları (1839-1920) ve mimari özellikleri [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Trakya Üniversitesi.
  13. Çinko, M. A. & Eres Z. (2022). Arşiv belgeleriyle 19-20. yüzyıl Edirne vilayetinin eğitim tarihi ve yapıları üzerine değerlendirmeler. Balkan Araştırmaları Enstitüsü Dergisi 11 (1), 73-124.
  14. Ergin, O. N. (1977). Türkiye maarif tarihi C.1-2. Eser Matbaası.
  15. Esmer, M., Kasmo, R. T., Dabanlı, Ö. & Kudumović, L. (2022). Mekteb-i Kebir ya da Kırmızı Mektebi belgelemek. Mimar-ist 74, 72-82.
  16. Evci, T. (2019). Tanzimat Döneminde Edirne (1839-1908) [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
  17. Haydaroğlu, İ. P. (1990). Osmanlı İmparatorluğu’nda yabancı okullar. Kültür Bakanlığı Yayınları.
  18. Haymana, G. (2018). Edirne’deki Bulgar Mektepleri. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Trakya Üniversitesi.
  19. Kazancıgil, R., Gökçe, N. & Bilar, E. (2006). Edirne’nin eğitim tarihi (ilk-orta öğretim) 1361-2005. Edirne Valiliği Yayınları.
  20. Kuban, Z. & Ozar, Y. (2016). Issız adalar: Yassıada-Sivriada. Toplumsal Tarih 269, 15-20.
  21. Kuruyazıcı, H. & Şarlak, E. (Ed.) (2010). Batılılaşan İstanbul’un Rum mimarları. Zoğrafyon Lisesi Mezunları Derneği.
  22. Kyriazis, K. H. (1883, 15-27 Temmuz). To en andrianoupólei ellinikón gymnásio. Esperos 54, 82-83.
  23. Millas, A. (2022). Burgazada Antigoni, Panormos. Adalı Yayınları.
  24. Nikolaidis, N. P. (1993). I Adrianoú mas V.2. Atina.
  25. Özçelik, A. & Çolaker, V. (2023) XX. yüzyıl başlarında Edirne’de Rum Liseleri. Y. E. Tansü & F. Kara (Ed.), Tarih alanında seçme yazılar V (s. 173, 204) içinde. Özgür Yayınları.
  26. Paspatis, A. (1877). Byzantinai μeletai τopographikai. Antonio Koromilas Press.
  27. Peremeci, O. N. (1939). Edirne tarihi. Edirne ve Yöresi Eski Eserleri Sevenler Kurumu.
  28. Sözbir, C. (2011). İstanbul Yeniköy Zoğrafyon Rum Kız İlkokulu restorasyon projesi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul Teknik Üniversitesi.
  29. Sümertaş, F. M. (2018). İstanbul’u ‘Rumca’ okumak: On dokuzuncu yüzyılda İstanbul üzerine Rumca literatür ve dönüşümü. Emecen, F. M., Akyıldız, A. & Gürkan, E. S. (Ed.), Osmanlı İstanbulu V (s. 623-636) içinde. İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi Yayınları.
  30. Şenyurt, O. (2012). İstanbul Rum Cemaatinin Osmanlı mimarisindeki temsiliyeti. Doğu Kitapevi.
  31. Şenyurt, O. (2020). 19. yüzyılın ortalarından itibaren Yeniköy’de üç Rum Okulu’nun inşasına ilişkin girişimler. Modular Journal 3(2), 107-128.
  32. Toprak, N. (2019). Edirne’de geç dönem Osmanlı eğitim yapıları [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Trakya Üniversitesi.
  33. Tsilenis, S. (2004). Ktirio tis megalis tou genous sholis kai o dimitrios tou Konstantinos Dimadis. İ Partiarhiki Megali tou Genous Sholi, istoria kai prosfora, praktika tetaris epistimonikis imeridas, 323-346.
  34. Tuğlacı, P. (1992). Tarih boyunca İstanbul Adaları C.1. Cem Yayınevi.
  35. Yerolympos, A. (1993). Contrubition to the topography of 19th Century Adrianoplu. Balkan Studies 34(1), 49-71.