Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightAyrıca Mevlevî tarikatındaki kitapseverliğin temeli üzerinden Muğlalı Şâhidî’nin 16. yüzyılda, İbrahim Vahdî Efendi ve Nevşehirli Damat İbrahim Paşa’nın ise 18. yüzyılda bu sürece olan katkıları irdelenecektir.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
14. yüzyılın başından itibaren Anadolu’da Mevlevîlik çatısı altında birleşen pek çok hami, Mevlânâ’nın eserleri başta olmak üzere çok sayıda Mevlevîlikle ilgili eserleri hazırlatarak bu tarikata olan bağlılıklarını göstermişlerdir. 13. yüzyılın sonlarından günümüze kadar çok sayıda hattat, müzehhip, mücellit ve nakkaş isimlerinin sonlarına Mevlevî ibaresini ekleyerek bu bağlılıklarını tescillemişlerdir. Ayrıca çok sayıda şair ve mutasavvıf da Mevlevîlik üzerine kitaplar hazırlayarak, bu tarikatın kültür birikimine katkılar sağlamışlardır. Bu mutasavvıflardan biri de ömrünün büyük kısmını Mevlevîliğe bağlı olarak sürdürmüş olan Muğlalı İbrahim Şâhidî’dir. Eserlerinde kullandığı Şâhidî mahlasıyla ün salmış olan İbrahim bin Salih Hüdaî, Gülşen-i Esrar, Gülşen-i Vahdet, Divan, Tıraşnâme, Gülşen-i Tevhid ve Tuhfe-i Şâhidî gibi pek çok eseri kaleme almıştır. Bunların içerisinde yer alan Tuhfe-i Şâhidî en fazla kopyası yapılan eser olmuş ve bir ders kitabı mahiyetiyle yaygın bir kullanım alanı bulmuştur. İbrahim Şâhidî’nin ifadesine göre 920/ 1514 yılında yazılan bu eserin, 19. yüzyılda beş defa baskısı yapılmıştır. Türkçe- Farsça lügat olarak hazırlanan Tuhfe-i Şâhidî ayrıca çok sayıda yazar tarafından farklı dillere çevrilip, şerhleri hazırlanmıştır. Bunlardan bir tanesi de 18. yüzyıl Osmanlı şairlerinden İbrahim Vahdî Efendi tarafından kaleme alınan Şerh-i Tuhfe-i Şâhidî adlı eserdir. Günümüzde Michigan Üniversitesi’nin Ann Arbor kampüsünde Özel Koleksiyonlar Araştırma Merkezi’nde Isl. Ms. 399 envanter numarasıyla kayıtlı olan Şerh-i Tuhfe-i Şâhidî, hem kitap sanatları açısından incelenebilecek bezemelere sahip olması hem de üzerindeki kayıt ve mühürlerle kodikolojik incelemeye dair veriler sunması bakımından bu makaleye konu olmuştur. Esere ait katalog bilgileri Michigan Üniversitesi tarafından yayımlanmış olmakla birlikte, sanat hamisinin kimliği konusunda şüpheye düşülmüş ve net bir sonuç verilmemiştir. Bu çalışma ile eserin üzerindeki notlar ve tarihi kaynaklarla bu sorunun giderilmesi amaçlanmıştır. Ayrıca Mevlevî tarikatındaki kitapseverliğin temeli üzerinden Muğlalı Şâhidî’nin 16. yüzyılda, İbrahim Vahdî Efendi ve Nevşehirli Damat İbrahim Paşa’nın ise 18. yüzyılda bu sürece olan katkıları irdelenecektir.
Abstract
From the beginning of the 14th century onwards, numerous patrons who united under the umbrella of Mevlevism in Anatolia demonstrated their devotion to this order by commissioning various works related to Mevlevism, particularly those of Mevlânâ. From the late 13th century to the present day, many calligraphers, illuminators, bookbinders, and painters have affirmed their allegiance by appending the term Mevlevi to the end of their names. Additionally, numerous poets and Sufis have contributed to the intellectual and cultural heritage of Mevlevism by authoring works on the order. One such Sufi is İbrahim Şâhidî of Muğla, who dedicated most of his life to Mevlevism. İbrahim bin Salih Hüdaî, renowned under the pen name Şâhidî, authored several significant works, including Gülşen-i Esrar, Gülşen-i Vahdet, Divan, Tıraşnâme, Gülşen-i Tevhid, and Tuhfe-i Şâhidî. Among these works, Tuhfe-i Şâhidî became the most frequently copied and widely used as a textbook. According to İbrahim Şâhidî, this work, written in 920/1514, was also printed five times in the 19th century. Prepared as a Turkish-Persian dictionary, Tuhfe-i Şâhidî was later translated into various languages and extensively commented upon by numerous scholars. One of these is the work called Şerh-i Tuhfe-i Şâhidî, written by İbrahim Vahdî Efendi, one of the 18th century Ottoman poets. Currently housed in the Special Collections Research Center at the University of Michigan’s Ann Arbor campus under the inventory number Isl. Ms. 399, Şerh-i Tuhfe is the focus of this article due to its decorative elements, which can be analyzed within the context of book arts, as well as the records and seals it bears, offering valuable data for codicological studies. Although the catalogue information of the work was published by the University of Michigan, the identity of the art patron was in doubt and no clear conclusion was given. This study aims to address this ambiguity through an examination of the manuscript’s annotations and historical sources. Furthermore, the contributions of Muğlalı Şâhidî in the 16th century, as well as İbrahim Vahdî Efendi and Nevşehirli Damat İbrahim Pasha in the 18th century, in the context of the literary and scholarly traditions of the Mevlevi order.