Dergiler / TÜBA-KED Türkiye Bilimler Akademisi Kültür Envanteri Dergisi / 2025 / Sayı: 32

Tokat Şehir Müzesi’ndeki Osmanlı Dönemi Bakır Sini Örnekleri

OTTOMAN PERIOD COPPER TRAYS EXAMPLES IN TOKAT CITY MUSEUM

Oğulcan Avcı(GİRESUN ÜNİVERSİTESİ, GÖRELE GÜZEL SANATLAR FAKÜLTESİ, KÜLTÜR VARLIKLARINI KORUMA VE ONARIM BÖLÜMÜ)0000-0001-5025-2845
Sayfa
69–84
Yayın Tarihi
2025-12-31
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu çalışmada Tokat’ta imâl edildiği düşünülen bakır siniler üretim tekniği ve üzerlerinde bulunan bezeme kompozisyonları açısından incelenmiş aynı zamanda benzer örnekleriyle de karşılaştırılmıştır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Osmanlı İmparatorluğu’nda on altıncı yüzyıla kadar yemek için yere serilen deri sofra yaygıları kullanılmıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Sonraki dönemlerde ise çoğunlukla bakırdan üretilen çeşitli büyüklüklerde siniler kullanılmaya başlanmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Bu çalışmada Tokat’ta imâl edildiği düşünülen bakır siniler üretim tekniği ve üzerlerinde bulunan bezeme kompozisyonları açısından incelenmiş aynı zamanda benzer örnekleriyle de karşılaştırılmıştır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Osmanlı · Tokat · Sini

Özet

Osmanlı İmparatorluğu’nda on altıncı yüzyıla kadar yemek için yere serilen deri sofra yaygıları kullanılmıştır. Sonraki dönemlerde ise çoğunlukla bakırdan üretilen çeşitli büyüklüklerde siniler kullanılmaya başlanmıştır. Bu bakır sinilerden günümüze oldukça az sayıda örnek ulaşmıştır. Örneklerin çoğu müzelerde ya da özel koleksiyonlarda bulunmaktadır. Bu çalışmanın konusunu oluşturan bakırdan üretilmiş sofra sinilerinin dört tanesi Tokat Şehir Müzesi’nde bir tanesi ise Tokat Şehir Müzesi küratörü Hasan Erdem’in özel koleksiyonunda bulunmaktadır. Tokat kenti on altıncı yüzyıldan başlayarak on dokuzuncu yüzyılın sonuna kadar bakır ergitme tesisleri ile Osmanlı İmparatorluğu’nun önemli bir üretim merkezi haline gelmiştir. Kentte, aynı zamanda çeşitli türlerde bakırdan eşya da üretilmekteydi. Bakır külçelerin genişletilip sini haline getirilmesi ayrı bir ustalık gerektirmekteydi. Bu işi yapabilecek ustaların Tokat’ta bulunduğuna dair Osmanlı arşivlerinde belgeler bulunmaktadır. Bu bağlamda kent bakırdan yapılan ürünler açısından da önemliydi. Bu çalışmada Tokat’ta imâl edildiği düşünülen bakır siniler üretim tekniği ve üzerlerinde bulunan bezeme kompozisyonları açısından incelenmiş aynı zamanda benzer örnekleriyle de karşılaştırılmıştır.

Abstract

In the Ottoman Empire, leather table mats were used until the sixteenth century for eating. In later periods, trays of various sizes, mostly made of copper, began to be used. Very few examples of these copper trays have survived to the present day. Most of the examples are in museums or private collections. Four of the copper table trays that are the subject of this study are in the Tokat City Museum and one is in the private collection of Hasan Erdem, the curator of the Tokat City Museum. The city of Tokat became an important production center of the Ottoman Empire with its copper smelting facilities from the sixteenth century until the end of the nineteenth century. Various types of copper goods were also produced in the city. Expanding copper ingots and turning them into trays required a special skill. There are documents in the Ottoman archives indicating that masters who could do this job were in Tokat. In this context, the city was also important in terms of products made of copper. In this study, copper trays thought to have been manufactured in Tokat were examined in terms of production technique and decorative compositions and were also compared with similar examples.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Avcı, O. (2025). Tokat Şehir Müzesi’ndeki Osmanlı Dönemi Bakır Sini Örnekleri. TÜBA-KED Türkiye Bilimler Akademisi Kültür Envanteri Dergisi, Sayı: 32, 69–84. https://doi.org/10.22520/tubaked.1663927

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (49)

  1. Arşiv Kaynakları
  2. BOA. C.SM. 126/6332.
  3. BOA. TS.MA.d 2412.
  4. Araştırma ve İnceleme Eserler
  5. And, M. (2018). Osmanlı tasvir sanatları 2: Çarşı ressamları. Yapı Kredi Yayınları.
  6. Arıburun, L. N. E. (2012). 19. yüzyıl Osmanlı saray mobilyaları: Batılılaşma etkisi ve biçimsel açıdan yemek kültüründeki değişim süreci [Yayınlamamış Doktora Tezi]. İstanbul Teknik Üniversitesi.
  7. Aras, E. (2020). Bir Osmanlı sanayi teşebbüsü olarak Tokat kalhanesi (1840-1920). Kitabevi.
  8. Aras, E. (2019). Bir Osmanlı sanayi teşebbüsü olarak Tokat kalhanesi (1840-1920) [Yayınlanmış Doktora Tezi]. Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi.
  9. Atasoy, S. (2018). Anadolu’da Maden Sanatı. N. Tekdemir (Ed.), Tombak (43-62) içinde. Yapı Kredi Yayınları.
  10. Atıl, E. (1999). Levnî ve surnâme. Koçbank.
  11. Barkan, Ö. L. (1963). Saray mutfağının 894-895 (1489-1490) yıllarına ait muhasebe bilançoları. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, 23(1-2), 380-391.
  12. Barkan, Ö. L. (1979). İstanbul saraylarına ait muhasebe defterleri. Belgeler, IX(13), 3-380.
  13. Belli, O. & Kayaoğlu, G. (1993). Anadolu’da Türk bakırcılık sanatı’nın gelişimi. Sandoz Yayınları.
  14. Bilgin, A. (2008). Seçkin mekânda seçkin damaklar: Osmanlı sarayında beslenme alışkanlıkları (15.-17. yüzyıl). M. S. Koz (Ed.), Yemek Kitabı C. I (78-118) içinde. Kitabevi Yayınları.
  15. Brocquiere, B. (1848). The travels of Bertrandon de la Brocquiere, 1432 and 1433, early travels in Palestine. Thomas Wright (Haz). Londra.
  16. Boşdurmaz, N. (2021). İpek yolunda bir şehir Tokat. Tokat Belediyesi Kültür Yayınları.
  17. Çetin, Y. & Yayık, B. (2021). Tasavvuf düşüncesinde servi ağacı ve Türk-İslâm sanatına yansımaları. Türk Kültürü ve Hacı Bektaşi Veli Araştırma Dergisi, 100, 485-513.
  18. Evliya Çelebi. (1999). Evliya Çelebi seyahatnamesi 3 (S. A. Kahraman & Y. Dağlı, Haz.). Yapı Kredi Yayınları.
  19. Faroqhi, S. (1994). Osmanlı’da kentler ve kentliler (N. Kalaycıoğlu, Çev.). Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
  20. Faroqhi, S. (2016). Osmanlı İmparatorluğu’nda yollara düşenler, zanaatkârlar, köylüler, tacirler, sığınmacılar, elçiler 16.-18. yüzyıllar (Z. Kılıç, Çev.). Kitap Yayınevi.
  21. Faroqhi, S. (2018). Osmanlılar kültürel tarih. Akılçelen Kitapları.
  22. Faroqhi, S. & Neumann, Christoph K. (Ed.) (2016). Soframız nur hanemiz mamur. Alfa Yayınları.
  23. Hâfız Mehmed Efendi (2016). Sûr-ı Hümâyûn (S. A. Kahraman, Haz.). İBB Kültür Yayınları.
  24. Işın, P. M. (2020). Bereketli imparatorluk: Osmanlı mutfağı tarihi (A. F. Yıldırım, Çev.). Vakıfbank Kültür Yayınları.
  25. İbn Battuta (2005). İbn Battuta seyahatnamesi (A. S. Aykut, Çev). YKY Yayınları.
  26. Kaptan, E. (1990). Türkiye madencilik tarihine ait yeni buluntular. MTA Dergisi, 111, 175-186.
  27. Kaptan, E. (1980). Türkiye madencilik tarihine ait Tokat bölgesini kapsayan yeni buluntular. Bulletin of the Mineral Research and Exploration 93(94), 150-164.
  28. Karabacak, Ö. (2011). Elazığ’da bakır sanatı [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Atatürk Üniversitesi.
  29. Kaynakcı Elinç, Z. & Kaya, L. G. (2018). Mitoloji ve inanışlar ışığında Türk kültüründe hurma ağacı. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 5(2), 413-424.
  30. Kütükoğlu, M. S. (2024). Osmanlı’nın sosyo-kültürel ve iktisâdî yapısı. TTK Yayınları.
  31. Öney, G. (1968). Anadolu Selçuklu sanatında hayat ağacı motifi. Belleten, 32(125), 25-36.
  32. Pardoe, J. (2017). Sultanlar şehri İstanbul (B. Büyükal, Çev.). Türkiye İş Bankası Yayınları.
  33. Samancı, Ö. (2008). Alaturkadan alafrangaya: 19. yüzyılda Osmanlı saray mutfaklarında kullanılan araç ve gereçler. A. Bilgin & Ö. Samancı (Ed.), Türk mutfağı (307-325) içinde. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
  34. Tarım, Z. (2007). The Ottoman imperial kitchens as imarets. N. Ergin, C. K. Neumann & A. Singer (Ed.), Feeding people, feeding power, imarets in the Ottoman Empire (251-259) içinde. Eren Yayınevi.
  35. Tercanlı, A. (2023). Mühr-i Süleyman motifli bir kaide: Kilis İbrahim Efendi Cami minaresi. Dini Araştırmalar, 26(64), 183-206.
  36. Tezcan, H. (2011). Topkapı Sarayı Müzesi koleksiyonundan tılsımlı gömlekler. Timaş Yayınları.
  37. Tezcan, S. (1998). Bir ziyafet defteri. Simurg Yayınevi.
  38. Tızlak, F. (1996). XIX. yüzyılın ortalarında Osmanlı maden yatakları. Belleten, 60(229), 703-718.
  39. Türeli, İ. (2006). Türk sanatında altı köşeli yıldız [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Marmara Üniversitesi.
  40. Von Moltke, H. (1960). Türkiye’deki durum ve olaylar üzerine mektuplar (H. Örs, Çev.). Türk Tarih Kurumu Basımevi.
  41. Yılmaz, C. (Ed.) (2019). Anadolu sadâreti mahkemesi 2 numaralı sicil (H. 1251-1257 / M. 1835-1841). İBB Yayınları.
  42. Yerasimos, S. (2002). Sultan sofraları: 15. ve 16. yüzyılda Osmanlı saray mutfağı. Yapı Kredi Yayınları.
  43. Yerasimos, S. (2004). Sultan Sofraları-15. ve 16. Yüzyılda Osmanlı Saray Mutfağı (B. Taşkeser, Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
  44. Yerasimos, M. (2019). Evliya Çelebi Seyahatnamesi’nde Yemek Kültürü (Yorumlar ve Sistematik Dizin) (K. Erdur, Ed.). Yapı Kredi Yayınları.
  45. URL Kaynakları
  46. Bonhams (t.y.). Safavid period copper tray dated to the 17th century. https://www.bonhams.com/auction/18488/lot/77/a-safavid-tinned-copper-tray-persia-17th-century/
  47. Sotheby’s Est. 1744. (t.y.-a). 631-A monumental tinned copper tray with Armenian inscriptions, probably Western Armenia,17th century https://www.sothebys.com/en/auctions/ecatalogue/2012/arts-of-the-islamic-world/lot.631.html
  48. Museum with No Frontiers. (t.y.). Discovery Islamic art, large tray. https://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=object;ISL;dz;Mus01;33;en&pageD=N
  49. Sotheby’s Est. 1744. (t.y-b). A monumental Ottoman brass tray, Turkey, 17th/18th century. https://www.sothebys.com/en/buy/auction/2020/arts-of-the-islamic-world-india-including-fine-rugs-carpets/a-monumental-ottoman-brass-trayturkey-17th-18th