KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları / 2026 / Sayı: 45

1908-1920 Yılları Arasında Osmanlı Meclis-i Mebusanında Millet Tanımı Tartışmaları

Debates on the Definition of Nation in the Ottoman Chamber of Deputies between 1908 and 1920

Sadık Sarısaman(AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ, FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESİ, TARİH BÖLÜMÜ)0000-0001-7317-195X
Yusuf Cihat Zorbacı(AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, TARİH (DR))0000-0003-2017-131X
Sayfa
125–167
Yayın Tarihi
2024-07-05
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu çalışmanın amacı Osmanlı meclisindeki millet tanımı tartışmalarını objektif ve bilimsel bir şekilde ortaya koymak ve değerlendirmektir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Millet tanımı konusunda filozoflar, sosyologlar ve tarihçiler kendi anlayışları çerçevesinde görüşlerini ortaya koymuşlardır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Osmanlı Devleti’nin son döneminde anayasal açıdan vatandaş Osmanlı olarak adlandırılsa da mecliste millet tanımı üzerine tartışmalar yaşanmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Bu çalışmanın amacı Osmanlı meclisindeki millet tanımı tartışmalarını objektif ve bilimsel bir şekilde ortaya koymak ve değerlendirmektir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Dil · Millet · Milletvekili

Özet

Millet tanımı konusunda filozoflar, sosyologlar ve tarihçiler kendi anlayışları çerçevesinde görüşlerini ortaya koymuşlardır. Kimileri milleti meydana getiren ana unsurun soy olduğunu iddia etmiştir. Kimileri ise bunun tersi olarak ortak kültür oluşturma ve birlikte yaşama isteğinin millet haline gelmede belirleyici olduğunu savunmuşlardır. Osmanlı Devleti’nin son döneminde anayasal açıdan vatandaş Osmanlı olarak adlandırılsa da mecliste millet tanımı üzerine tartışmalar yaşanmıştır. Milletvekillerinin bir kısmı aidiyet duyduğu etnik kökeni ve dili korumak ve varlığını kabul ettirmek gayesiyle mecliste açıklamalarda bulunmuştur. Bir kısmı ise bu açıklamalar dolayısıyla oluşan millet, milliyet meselesine dair tartışmaların ayrışmaya neden olacağını öne sürmüştür. Gayrimüslim milletvekillerinin kendi aralarında Osmanlılığa bağlılık hususunda da tartıştıkları görülmektedir. Zaman zaman birbirlerini yeterince Osmanlı olmamakla veya Türkçeyi bilmemekle suçlamışlardır. Balkanların kaybedilmesinin ardından bir kısım Türk milletvekillerinin kendi etnik kimliklerine ve kültürlerine öncesine nazaran daha çok sahip çıktıkları ve ön plana çıkardıkları anlaşılmaktadır. Bu çalışmanın amacı Osmanlı meclisindeki millet tanımı tartışmalarını objektif ve bilimsel bir şekilde ortaya koymak ve değerlendirmektir.

Abstract

Philosophers, sociologists and historians have expressed their views on the definition of “nation” within the framework of their own understandings. Some have claimed that the main element constituting a nation is ancestry. Others, however, argued that the desire to create a common culture and live together is also decisive in becoming a nation. In the last period of the Ottoman Empire, although citizens were constitutionally called Ottomans, there were debates in the parliament regarding the definition of nation. Some deputies made statements in order to protect their ethnic origin and language and to have their existence recognized. Some argued that these debates on nation and nationality could lead to separation. It is observed that non-Muslim deputies also debated among themselves about loyalty to Ottomanism, occasionally accusing each other of not being Ottoman enough or not knowing Turkish. After the loss of the Balkans, some Turkish deputies embraced their ethnic identity and culture more fervently and brought these issues to the forefront. The aim of this study is to objectively and scientifically reveal and evaluate the discussions on the definition of “nation” in the Ottoman Parliament.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Sarısaman, S., Zorbacı, Y. C. (2024). 1908-1920 Yılları Arasında Osmanlı Meclis-i Mebusanında Millet Tanımı Tartışmaları. Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları, Sayı: 45, 125–167. https://doi.org/10.26650/YTA2024-1355066

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (79)

  1. Düstur google scholar
  2. Meclis-i Ayan Zabıt Ceridesi (MAZC) google scholar
  3. Meclis-i Mebusan Zabıt Ceridesi (MMZC) google scholar
  4. İkdam google scholar
  5. Takvim-i Vekayi google scholar
  6. Adıyeke, Ayşe Nükhet: Osmanlı İmparatorluğu ve Girit Bunalımı, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 2000. google scholar
  7. Ahmad, Feroz, Rustow, Dankwart Alexander: “İkinci Meşrutiyet Döneminde Meclisler: 1908-1918”, Güneydoğu Avrupa Araştırmaları Dergisi, S. 4-5, 2012, s. 246-284. google scholar
  8. Alkan, Necmettin: “1908 Jön Türk İhtilalinin Başlamasında Reval Buluşmasının Önemi”, Toplumsal Tarih, S. 175, 2008, s. 48-52. google scholar
  9. Arsal, Sadri Maksudi: Milliyet Duygusunun Sosyolojik Esasları, Ötüken Yayınevi, İstanbul, 1975. google scholar
  10. Arslan, Zehra: “Ağustos 1909 Tarihli Cemiyetler Kanunu Üzerinde Meclis-i Mebusan’da Yapılan Müzakereler ve Cemiyetlerin Yapılanmasında İttihat ve Terakki Örneği”, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, C. 3, S. 11, 2010, s. 57-72. google scholar
  11. Aydın, Rıfat: “Ulus, Uluslaşma ve Devlet: Bir Modern Kavram Olarak Ulus Devlet”, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, C. 6, S. 1, 2018, s. 229-256. google scholar
  12. Birinci, Ali: Hürriyet ve İtilaf Fırkası II. Meşrutiyet Devri’nde İttihat ve Terakkiye Karşı Çıkanlar, Dergâh Yayınları, İstanbul, 1990. google scholar
  13. Budak, Mustafa: İdealden Gerçeğe Misak-ı Milliden Lozan’a Dış Politika, Küre Yayınları, İstanbul, 2002. google scholar
  14. Büyükbaş, Nazım: “Şeyhülislam Mustafa Sabri Efendi’nin Hayatı, Eserleri ve İslam Hukuk Usulü ile İlgili Görüşleri, EKEV Akademi Dergisi, S. 66, 2016, s. 483-500. google scholar
  15. Calhoun, Craig: Milliyetçilik, çev.: Bilgen Sütçüoğlu, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 2012. google scholar
  16. Connor, Walker: Ethnonationalism: The Quest for Understanding, Princeton University Press, New Jersey, 1994. google scholar
  17. Çolak Mustafa, Daşdemir Hasan: “II. Meşrutiyet Dönemi Mebusan Meclisi’nde Tokat Mebusları ve İcraatları”, Uluslararası Geçmişten Günümüze Tokat’ta İlmî ve Kültürel Hayat Sempozyumu (18-20 Ekim 2018)”, C. 2, ed.: Hanefi Vural vd, Tokat, 2018, s. 522-543. google scholar
  18. Demir, Fevzi: Osmanlı Devleti’nde II. Meşrutiyet Dönemi Meclisi Mebusan Seçimleri, İmge Kitabevi Yayınları, Ankara, 2007. google scholar
  19. Dördüncü, Muharrem: “Sadrazam İbrahim Hakkı Paşa’nın Hayatı ve Avrupa Seyahati”, Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, C. 17, S. 1, 2015, s. 79-97. google scholar
  20. Efiloğlu, Ahmet: “Osmanlı Meclisinde Rum Göçü ve Rum Tehciri Tartışmaları”, History Studies, C. 4, S. 1, 2012, s. 171-195. google scholar
  21. Elmacı, Mehmet Emin: “II. Meşrutiyet Döneminde 1909 Cemiyetler Kanunu Çerçevesinde Birlikte Yaşama Sanatı ve Ermeniler”, Hoşgörü Toplumunda Ermeniler, C. 2, der.: M. Metin Hülagü, Şakir Batmaz, Gülbadi Alan, Süleyman Demirci, Erciyes Üniversitesi Yayını, Kayseri, 2007, s. 533-549. google scholar
  22. Erol, Yasemin Zahide: “Osmanlı Devleti’nde Tahsili Emval Nizamnameleri ve Tahsilat Usulü”, Tarih Araştırmaları Dergisi, C. 41, S. 71, 2002, s. 429-449. google scholar
  23. Ersal, Aytekin: Türkiye’de Ulus Devlet ve Ziya Gökalp, Mümtaz Turhan, Erol Güngör, Ötüken Neşriyat, İstanbul, 2012. google scholar
  24. Ezherli, İhsan: Türkiye Büyük Millet Meclisi (1920-1992) ve Osmanlı Meclisi Mebusanı (1877-1920), TBMM Kültür, Sanat ve Yayın Kurulu Yayınları, Ankara, 1992. google scholar
  25. Findley, Carter Vaughn: Osmanlı Devletinde Bürokratik Reform: Babıali (1789-1922), çev.: Latif Boyacı-İzzet Akyol, İz Yayıncılık, İstanbul, 1994. google scholar
  26. Fraser, T.G., Mango, Andrew-Mcnamara, Robert: Modern Ortadoğu’nun Kuruluşu, Remzi Kitabevi, İstanbul, 2011. google scholar
  27. Gedikli, Fethi: “1910 Tarihli Keskin Rum Cemiyeti ve Cinsiyet ve Kavmiyet Esas ve Unvanlarıyla Dernek Kurma Yasağı”, Türk Hukuk Tarihi Araştırmaları, S. 8, 2009, s. 23-46. google scholar
  28. Gellner, Ernest: Uluslar ve Ulusçuluk, çev.: Günay Göksu Özdoğan-Büşra Ersanlı, Hil Yayınları, İstanbul, 2018. google scholar
  29. Gökalp, Emre: “Milliyetçilik: Kuramsal Bir Değerlendirme”, Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, C. 7, S. 1, 2007, s. 279-298. google scholar
  30. Gökalp, Ziya: Türkçülüğün Esasları, Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, İstanbul, 1996. google scholar
  31. Güllü, Ramazan Erhan: “Son Osmanlı Mebusan Meclisinin Tek Gayrimüslim Mebusu Mişon Ventura ve Siyasi Faaliyetleri”, T.B.M.M’nin Açılışının 100. Yılı Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Türkiye’de Demokrasi Uluslararası Sempozyumu, C. 2. der.: Nilgün İnce, Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, Ankara, 2021, s. 1055-1084. google scholar
  32. Gülsoy, Ufuk-Ochsenwald, William: “Hicaz Demiryolu”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 17, İstanbul, 1998, s. 441-445. google scholar
  33. Gülsoy, Ufuk: Hicaz Demiryolu, Eren Yayıncılık ve Kitapçılık, İstanbul, 1994. google scholar
  34. Güngör, Erol: Ahlak Psikolojisi ve Sosyal Ahlak, Ötüken Yayınları, İstanbul, 2008. google scholar
  35. Güngör, Erol: Kültür Değişmesi ve Milliyetçilik, Ötüken Yayınları, İstanbul, 1996. google scholar
  36. Gürün, Kamuran: Ermeni Dosyası, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1983. google scholar
  37. Halıcı, Şaduman: “Osmanlı Basınına Yansıyan Şekliyle 1914 Meclisi Mebusan Seçimlerinde Ermeniler”, Tarih Dergisi, S. 62, 2015, s. 127-180. google scholar
  38. Hanioğlu, Şükrü: “Osmanlıcılık”, Tanzimat’tan Cumhuriyete Türkiye Ansiklopedisi, C. 5, İletişim Yayınları, İstanbul, 1985, s. 1389-1393. google scholar
  39. Hanioğlu, Şükrü: “Türkçülük”, Tanzimat’tan Cumhuriyete Türkiye Ansiklopedisi, C. 5, İletişim Yayınları, İstanbul, 1985, s. 1394-1399. google scholar
  40. Hobsbawm, Eric John: Milletler ve Milliyetçilik, çev.: Osman Akınhay, Ayrıntı Yayınları, İstanbul, 2020. google scholar
  41. Kadıoğlu, Ayşe: “Devletini Arayan Millet: Almanya Örneği”, Toplum ve Bilim, S. 62, 1993, s. 95-111. google scholar
  42. Kadıoğlu, Ayşe: “Milletini Arayan Devlet: Türk Milliyetçiliğinin Açmazları”, Türkiye Günlüğü, S. 75, 2003, s. 137-152. google scholar
  43. Karaca, Taha Niyazi: Son Osmanlı Meclis-i Mebusan Seçimleri, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara, 2004. google scholar
  44. Karakaş, Mehmet: Türk Ulusçuluğunun İnşası, Elips Kitap, Ankara, 2007. google scholar
  45. Karpat, Kemal Haşim: Türk Demokrasi Tarihi, Timaş Yayınları, İstanbul, 2010. google scholar
  46. Kayabaş, Ebru: Osmanlı Devleti’nde Tanzimat Döneminde Cemiyetler Hukukunun Gelişimi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul, 2008. google scholar
  47. Kedourie, Elie: Avrupa’da Milliyetçilik, çev.: Haluk Timurtaş, Köprü Kitapları, İstanbul, 2017. google scholar
  48. Kenanoğlu, Mustafa Macit: Osmanlı Millet Sistemi: Mit ve Gerçek, Klasik Yayınları, İstanbul, 2012. google scholar
  49. Kerimoğlu, Hasan Taner: “Kilise ve Mektepler Kanunu Örneğinde II. Meşrutiyet Dönemi’nde İttihatçı-Rum İlişkileri”, Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, C. 6, S. 14, 2007, s. 3-25. google scholar Kevorkian, Raymond: The Armenian Genocide A Complete History, I.B. Tauris& Co Ltd, New York, 2011. google scholar
  50. Koraltürk, Murat: Erken Cumhuriyet Döneminde Ekonominin Türkleştirilmesi, İletişim Yayınları, İstanbul, 2011. google scholar
  51. Lewis, Bernard: Modern Türkiye’nin Doğuşu, çev.: Metin Kıratlı, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1991. google scholar
  52. Mıhçı, Sebahaddin: “İstatistiklerle Son Osmanlı Meclis-i Mebusanı”, Tarihin Peşinde Uluslararası Tarih ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, S. 4, 2010, s. 185-202. google scholar
  53. Olgun, Kenan: “Osmanlı Meclisi Mebusan Binası Çırağan Sarayı’nın Yanması ve Yankıları”, Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, S.13, 2007, s. 115-124. google scholar
  54. Olgun, Kenan: 1908-1912 Osmanlı Meclis-i Mebusanı’nın Faliyetleri ve Demokrasi Tarihimizdeki Yeri, Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, Ankara, 2008. google scholar
  55. Ortaylı, İlber: Ottoman Studies, Kronik Books, İstanbul, 2020. google scholar
  56. Özbozdağlı, Özer: “Yunanistan’ın Girit’i İlhak Çabalarına Osmanlı Makedonyası’nda Tepkiler (1909-1911)”, Tarih İncelemeleri Dergisi, C. 37, S. 2, 2002, s. 577-610. google scholar
  57. Renan, Ernest: Ulus Nedir?, çev.: Gökçe Yavaş, Pinhan Yayıncılık, İstanbul, 2016. google scholar
  58. Sancaktar, M. Fatih: Hiss-i Milliden Harb-i İktisadiye Yunan Boykotu (1909-1911), Akademi Titiz Yayınları, İstanbul, 2012. google scholar
  59. Sancaktar, Mehmet Fatih: Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Anayasa, Seçim ve Meclis Tecrübesi (1876-1923), Ötüken Neşriyat, İstanbul, 2021. google scholar
  60. Sarınay, Yusuf, Karacakaya, Recep: 1909 Adana Ermeni Olayları, İdeal Kültür Yayıncılık, İstanbul, 2012. google scholar
  61. Sarınay, Yusuf: “Hoybun Cemiyeti ve Türkiye’ye Karşı Faaliyetleri”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, C. 14, S. 40, 1998, s. 208-244. google scholar
  62. Smith, Anthony D.: Milli Kimlik, çev.: Bahadır Sina Şener, İletişim Yayınları. İstanbul, 1994. google scholar
  63. Şakir, Ziya: Mahmut Şevket Paşa, Muallim Fuat Gücüneyer Anadolu Türk Kitap Deposu, 1944. google scholar
  64. Şimşir, Bilal: Kürtçülük 1787-1923, Bilgi Yayınevi, İstanbul, 2010. google scholar
  65. Timur, Taner: Osmanlı Kimliği, İmge Kitabevi, Ankara, 2000. google scholar
  66. Timur, Taner: Osmanlı Toplumsal Düzeni, İmge Kitabevi, Ankara, 1994. google scholar
  67. Toprak, Serap: “Megali İdea’ya Bir Örnek: Girit”, Journal of the Human and Social Science Researches, C. 1, S. 1, 2012, s. 118-142. google scholar
  68. Toprak, Zafer: “1909 Cemiyetler Kanunu”, Tanzimat’tan Cumhuriyete Türkiye Ansiklopedisi, C. 1, İletişim Yayınları, İstanbul, 1985, s. 205-208. google scholar
  69. Toprak, Zafer: Türkiye’de Milli İktisat 1908-1918, Doğan Kitap, Ankara, 2012. google scholar
  70. Tunaya, Tarık Zafer: Türkiye’de Siyasi Partiler, C.1, İletişim Yayınları, İstanbul, 1998. google scholar
  71. Turhan, Mümtaz: Kültür Değişmeleri: Sosyal Psikoloji Bakımından Bir Tetkik, Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları, İstanbul, 1997. google scholar
  72. Ülken, Hilmi Ziya: Millet ve Tarih Şuuru, Türkiye İş Bankası Yayınları, İstanbul, 2008. google scholar
  73. Ünlü, Mucize, Yadi, Ahmet, “II. Abdülhamid Döneminde Ulahların İstihdamına Dair”, History Studies, C. 10, S. 10, 2018. s. 267-268. google scholar
  74. Vasilikiotou, Maria: “Savaşta ve Barışta Bir Yunan Gemisi: Averof-Yunan Kaynakları Üzerinden Bir Analiz”, Ankara Anadolu ve Rumeli Araştırmaları Dergisi, C. 2, S. 3, 2021, s. 55-88. google scholar
  75. Weber, Max: Sosyoloji Yazıları, çev.: Taha Parla, İletişim Yayınları, İstanbul, 1996. google scholar
  76. Yetim, Fahri: “II. Meşrutiyet Döneminde Türkçülüğe Geçişte Kapsayıcı Formül: “Millet-i Hâkime” Düşüncesi ve Etkileri, SDÜ Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, S. 18, 2008, s. 71-84. google scholar
  77. Yıldız, Ahmet: Ne Mutlu Türküm Diyebilene Türk Ulusal Kimliğinin Etno-Seküler Sınırları (1919-1938), İletişim Yayınları, İstanbul, 2019. google scholar
  78. Yılgür, Egemen: “Tek Parti Döneminde “Kıpti” Nüfusun İskanı ve Vatandaşlığa Kabulü Üzerine Genel Bir Değerlendirme”, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, S. 12, 2015, s. 32-45. google scholar
  79. Zürcher, Erik Jan: Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, çev.: Yasemin Saner, İletişim Yayınları, İstanbul, 2020. google scholar