KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları / 2025 / Sayı: 48

Osmanlı Devleti’nde Muhacirlerin Askerlikten Muafiyetleri Ve Çerkeslerin Askerlik Meselesi

Military Exemptions For Immigrants In The Ottoman Empire And The Circassian Conscription Question

Süleyman Tekir(SİNOP ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-5862-2548
Tolga Akay(KAFKAS ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-0451-4124
Sayfa
1–19
Yayın Tarihi
2025-12-25
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Ancak topyekûn savaş dönemi, yalnızca Çerkeslerin askere alınmasını değil, Çerkesler arasındaki sınıfsal yapının da sonunu getirmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Osmanlı Devleti’nde askerlik hususu 19. yüzyılda askerî reformlar ile büyük bir dönüşüme uğramıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu çalışma, 19. yüzyıl Osmanlı Devleti’nde askerî reformlar sonucu dönüşen askerlik sistemi içinde muhacirlere tanınan muafiyetleri ve özellikle Çerkes muhacirlerinin askerlik meselesini incelemektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Ancak topyekûn savaş dönemi, yalnızca Çerkeslerin askere alınmasını değil, Çerkesler arasındaki sınıfsal yapının da sonunu getirmiştir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Askerlik · Muafiyet · Çerkes

Özet

Osmanlı Devleti’nde askerlik hususu 19. yüzyılda askerî reformlar ile büyük bir dönüşüme uğramıştır. Bu çalışma, 19. yüzyıl Osmanlı Devleti’nde askerî reformlar sonucu dönüşen askerlik sistemi içinde muhacirlere tanınan muafiyetleri ve özellikle Çerkes muhacirlerinin askerlik meselesini incelemektedir. Araştırma, Osmanlı Devlet Arşivleri kaynaklarına dayanarak, devletin ekonomik ve sosyal nedenlerle topraklarına hicret eden milyonlarca insana tanıdığı malî ve askerî muafiyetleri analiz etmektedir. Çalışmanın amacı, başlangıçta Kırım muhacirlerine tanınan ve daha sonra genelleştirilen 25 yıllık muafiyet sürecinin 1880’lerden itibaren nasıl kısaltıldığını ve bunun yarattığı toplumsal tepkileri ortaya koymaktır. Kullanılan yöntem, arşiv belgelerinin sistematik incelenmesine dayanmaktadır. Ulaşılan sonuçlara göre, Balkan Savaşları ve I. Dünya Savaşı gibi topyekûn savaş ortamları askerî muafiyetleri büyük oranda sona erdirmiştir. Bu süreçte en fazla sorun yaşayan grup Çerkes muhacirleri olmuştur. Çerkesler kendileri askerî yükümlülüklere tabi olurken, sahip oldukları kölelerin askere alınmasına şiddetle karşı çıkmışlardır. Ancak topyekûn savaş dönemi, yalnızca Çerkeslerin askere alınmasını değil, Çerkesler arasındaki sınıfsal yapının da sonunu getirmiştir.

Abstract

The issue of military service in the Ottoman Empire underwent a major transformation in the 19th century due to military reforms. This study examines the exemptions granted to muhacirs (immigrants) within the transforming military system of the 19th century Ottoman Empire, and especially the military service issue of Circassian muhacirs. The research, based on Ottoman State Archives sources, analyzes the financial and military exemptions granted by the state to millions of people who migrated to its lands for economic and social reasons. The aim of the study is to reveal how the initial 25-year exemption period-granted first to Crimean muhacirs and later generalized-was shortened starting from the 1880s, and the social reactions this created. The method used is based on the systematic examination of archival documents. According to the findings, total war environments such as the Balkan Wars and World War I largely ended military exemptions. The Circassian muhacirs were the group that experienced the most problems during this process. While the Circassians themselves became subject to military obligations, they strongly opposed the conscription of their slaves. However, the period of total war brought an end not only to the conscription of Circassians but also to the class structure among the Circassians.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Tekir, S., Akay, T. (2025). Osmanlı Devleti’nde Muhacirlerin Askerlikten Muafiyetleri Ve Çerkeslerin Askerlik Meselesi. Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları, Sayı: 48, 1–19. https://doi.org/10.26650/YTA2025-1673846

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (63)

  1. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA)google scholar
  2. BOA, A.DVN, 166/52. google scholar
  3. BOA, A.MKT.MHM, 188/90. google scholar
  4. BOA, A.MKT.MHM, 188/96. google scholar
  5. BOA, A.MKT.MHM, 198/32. google scholar
  6. BOA, A.MKT.NZD, 347/32. google scholar
  7. BOA, BEO, 4305/322836. google scholar
  8. BOA, DH.EUM.LVZ, 28/51. google scholar
  9. BOA, DH.EUM.MTK., 47/24. google scholar
  10. BOA, DH.İ.UM., 13/10. google scholar
  11. BOA, DH.İ.UM., 14/20. google scholar
  12. BOA, DH.İ.UM., 14/38. google scholar
  13. BOA, DH.İ.UM.EK, 29/121. google scholar
  14. BOA, DH.İ.UM.EK, 31/41. google scholar
  15. BOA, DH.MB.HPS.M., 1/41. google scholar
  16. BOA, DH.MB.HPS.M., 9/6. google scholar
  17. BOA, DH.MKT., 1501/66. google scholar
  18. BOA, DH.MKT., 1517/6. google scholar
  19. BOA, DH.MKT., 1525/24. google scholar
  20. BOA, DH.MKT., 1533/78. google scholar
  21. BOA, DH.MKT., 1548/112. google scholar
  22. BOA, DH.MKT., 1623/113. google scholar
  23. BOA, DH.MKT., 1629/35. google scholar
  24. BOA, DH.MKT., 1634/70. google scholar
  25. BOA, DH.MKT., 1639/33, 19.11.1306. google scholar
  26. BOA, DH.ŞFR, 43/189. google scholar
  27. BOA, HR.HMŞ.İŞO, 39/14. google scholar
  28. BOA, İ.DH, 1132/88412. google scholar
  29. BOA, İ.DH, 1134/88561. google scholar
  30. BOA, İ.DH, 738/28947. google scholar
  31. BOA, MV, 196/39. google scholar
  32. BOA, MV, 225/12. google scholar
  33. BOA, MV, 245/75. google scholar
  34. BOA, MV, 27/52. google scholar
  35. BOA, MV, 28/15. google scholar
  36. BOA, MV, 43/4. google scholar
  37. BOA, MV, 43/64. google scholar
  38. Asâkir-i Nizamiye-i Şâhâne Sûret-i Ahzini Mübeyyin Kanunnâme-i Hümayundur, Matbaa-i Ceride-i AskeriYe, 1302, s. 10-12. google scholar
  39. “BuLgaristanLa Dersaadet’de Münakid Muahede-i SuLhiYe”, Düstur, II. Tertip, C. VI, s. 23-24. google scholar
  40. “İskân-I Muhâcirîn Nizâmnâmesi”, Takvim-i Vekayi, 6 MaYIs 1329/18 MaYIs 1913, No: 1466. google scholar
  41. Meclis-i Mebusan Zabıt Ceridesi, 4 Kanunusani 1331/17 Ocak 1916. google scholar
  42. Mükellefiyet-i Askeriye Kanun-ı Muvakkati, Matbaa-I Amire, İstanbuL, 1330.google scholar
  43. Atar, Fahrettin: “Mükâtebe”, TDV İslâm Ansiklopedisi, C. 31, Ankara, 2020, s. 530-532. google scholar
  44. Beşikçi, Mehmet: Birinci Dünya Savaşı’nda Osmanlı Seferberliği, TürkiYe İş BankasI KüLtür YaYInLarI, İstanbuL, 2015. google scholar
  45. Monı/ıeB r.B.: "npoöneMa «MepKeccKoro PaöcTBa» B nosflHeü Ocmbhckoü MMnepuu (BTopas rionoBUHa XIX - Hanano XX B.)”, MerndyHapodHbiû HayvHO-ucenedoeamenbCKUü ^ypnan, N 4, S. 82, 2019, s. 85. (Problem Of “Cherkess SlaverY” İn Later Ottoman Empire (The Second HaLf of XIX - The Beginning of XX CenturY) google scholar
  46. Hamed-TroYanskY, VLadimir: Empire and Refuges, North Caucasian Muslims and the Late Ottoman State, Stanford UniversitY Press, Stanford, 2024. google scholar
  47. İpek, Nedim: “Birinci DünYa SavaşI EsnasInda Karadeniz ve Doğu AnadoLu’da CereYan Eden GöçLer”, Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, C. 12, S. 1, s. 167-254. google scholar
  48. Karataş, Ömer: “XIX. YüzYILIn İkinci YarIsInda OsmanLI DevLeti’ne İskân OLunan Çerkes TopLumunda SosYaL SInIflaşma ve KöLeLik”, Avrasya İncelemeleri Dergisi, C. I, S. 2, 2012, s. 99-138. google scholar
  49. Kazzaz, Gizem: A Glimpse into the World of Muhajirs: Circasssians in Ottoman Syria (1864-1910), (Master Thesis), SabancI UniversitY, İstanbuL, 2021. google scholar
  50. KocacIk, Faruk: “BaLkanLar’dan AnadoLu’Ya YöneLik GöçLer (1878-1890)”, Osmanlı Araştırmaları, C. 1, 1980, s. 137-190. google scholar
  51. Mehmet Arif BeY: Başımıza Gelenler, 93 Harbi’nde Anadolu Cephesi, BabIaLi KüLtür YaYIncILIğI, İstanbuL 2015. google scholar
  52. ÖnLer, Besna: Osmanlı Devleti ve Bulgaristan Krallığı İlişkileri (29 Eylül 1913 -12 Ekim 1915), (YaYImLanmamIş Yüksek Lisans Tezi), İstanbuL Üniversitesi SosYaL BiLimLer Enstitüsü, İstanbuL, 2022. google scholar
  53. ÖzböLük, RIza: “OsmanLI DevLeti’nde ZorunLu AskerLiğe Direniş: ‘Muînsiz’ Efrad ProbLemi”, Akademik Bakış, C. 16, S. 31, 2022, s. 169-190. google scholar
  54. Richmond, WaLter: The Circassian Genocide, Rutgers UniversitY Press, 2013. google scholar
  55. SerbestoğLu, İbrahim: “Yunanistan’a Geçiş Sürecinde TeseLYa MüsLümanLarInIn Durumu”, Belleten, C. LXXVIII, S. 283, 2014, s. 1075-1098.google scholar
  56. Şimşek, VeYseL: “The First “LittLe Mehmeds”: Conscripts fort he Ottoman ArmY, 1826-53”, Osmanlı Araştırmaları, S. XLIV, 2014, s. 265-311. google scholar
  57. TavkuL, Ufuk: “OsmanLI DevLeti’nin Kafkas MuhacirLerinin KöLeLik Kurumuna YakLaşImI”, Bilig, S. 17, 2001, s. 33-54. google scholar
  58. ToLedano, Ehud R.: Osmanlı Köle Ticareti 1840-1890, Tarih VakfI Yurt YaYInLarI, İstanbuL, 1994. google scholar
  59. Urhan, Vahit CemiL: “Kosova’Ya YapILan Çerkes Göçü ve İskânI (1864-1865)”, Belleten, C. 85, S. 304, s. 991-1024. google scholar
  60. YILdIz, GüLtekin: Neferin Adı Yok Zorunlu Askerliğe Geçiş Sürecinde Osmanlı Devleti’nde Siyaset, Ordu ve Toplum (1826-1839), Kitabevi, İstanbuL, 2009. google scholar
  61. Zürcher, Eric Jan: “Teoride ve Pratikte OsmanLI ZorunLu AskerLik Sistemi (1844-1918)”, Devletin Silahlanması Ortadoğu’da ve Orta Asya’da Zorunlu Askerlik (1775-1925), (Der. Eric Jan Zürcher), İstanbuL BiLgi Üniversitesi YaYInLarI, İstanbuL, 2003, s. 87-104. google scholar
  62. BOA, DH.MB.HPS.M., 1/41. google scholar
  63. BOA, DH.MB.HPS.M., 9/6. google scholar