Dergiler / İlahiyat Tetkikleri Dergisi / 2026 / Sayı: 47

Övgü ve Yergi Bağlamında Sûfîlerin Nazarında Hallâc-ı Mansûr

Mansur al-Hallaj In Context of The Critics and Appreciations of Sufis

Sayfa
171–197
Yayın Tarihi
2017-06-20
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu makalede, Hallâc’ın tasavvufî görüşleri ve sûfî kişiliği hakkında onun çağdaşlarından 14. yüzyıla kadar olan bazı mutasavvıfların övgüleri ve yergileri ele alınacak, onun tasavvuf ehli üzerindeki tesirlerine sadece bu bağlamda ışık tutulmaya çalışılacaktır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Tasavvuf tarihinin tesirleri çağları aşan sûfîlerinden biri olan Hallâc-ı Mansûr, ileri sürdüğü fikirleri, ortaya koyduğu sıra dışı sûfîlik tavrı ve trajik ölümü ile büyük bir şöhret kazanmıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:O, farklı sahalara mensup birçok ilim vefikir adamının dikkatiniçekmiş, bunlardan bazılarının ağıreleştirilerine maruz kalırken, pek çoğunun da takdirlerini kazanmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Bu makalede, Hallâc’ın tasavvufî görüşleri ve sûfî kişiliği hakkında onun çağdaşlarından 14. yüzyıla kadar olan bazı mutasavvıfların övgüleri ve yergileri ele alınacak, onun tasavvuf ehli üzerindeki tesirlerine sadece bu bağlamda ışık tutulmaya çalışılacaktır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Hallâc-ı Mansûr · şathiye · tasavvuf

Özet

Tasavvuf tarihinin tesirleri çağları aşan sûfîlerinden biri olan Hallâc-ı Mansûr, ileri sürdüğü fikirleri, ortaya koyduğu sıra dışı sûfîlik tavrı ve trajik ölümü ile büyük bir şöhret kazanmıştır. O, farklı sahalara mensup birçok ilim vefikir adamının dikkatiniçekmiş, bunlardan bazılarının ağıreleştirilerine maruz kalırken, pek çoğunun da takdirlerini kazanmıştır. Söz konusu eleştiri ve takdire tasavvuf ehli içinden gelen örneklerin sayısı ise dikkat çekici ölçüde fazladır. Hallâc’ın yaşadığı dönemde ona methiyelerde bulunan ve onu tenkit eden sûfîler olduğu gibi, o, ölümünün ardından da birçok mutasavvıftan övgü ve tenkit almıştır. Bu makalede, Hallâc’ın tasavvufî görüşleri ve sûfî kişiliği hakkında onun çağdaşlarından 14. yüzyıla kadar olan bazı mutasavvıfların övgüleri ve yergileri ele alınacak, onun tasavvuf ehli üzerindeki tesirlerine sadece bu bağlamda ışık tutulmaya çalışılacaktır.

Abstract

One of the most influential sufis in the history of sufism Mansur al-Hallaj, has earned a great reputation for his ideas, extraordinary sufi attitude, and tragic death. Hallaj has sparked attention of many scholars and intellectuals from different fields some of which criticized him very severely while many of others hold him in a high regard. The majority of aforementioned critics and appreciations have come from the community of sufi. Such as there were many sufis who praised or criticized him in his life, so too were there after his death. This article will deal with praises and critics of sufis lived between his lifetimeto 14. century, about Hallaj’s sufistic ideas and personality and clarify hiseffects on mystics in this context.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

GÜRER, B. (2017). Övgü ve Yergi Bağlamında Sûfîlerin Nazarında Hallâc-ı Mansûr. İlahiyat Tetkikleri Dergisi, Sayı: 47, 171–197. https://ajindex.com/articles/130630

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (12)

  1. Altıntaş, Hayrani, Tasavvuf Tarihi, Ankara 1985. Attâr, Ferîdüddîn, Tezkiretü’l-evliyâ, çev. Süleyman Uludağ, İlim ve Kültür Yay., Bursa 1984.
  2. Bakış, Rıza, Hallâc’a Göre Varlık ve Dînî Tecrübe, Doktora Tezi, danışman: Turan Koç, Erciyes Üniversitesi, 2010. ______, “Hüseyin b. Mansûr el-Hallâc”, Doğudan Batıya Düşüncenin Serüveni, editör: Bayram Ali Çetinkaya, İnsan Yay., İstanbul 2015, c. 7, s. 59-66.
  3. Baltacı, Halil, Necmeddin Dâye-i Râzî Hayatı Eserleri ve Tasavvufî Görüşleri, İnsan Yay., İstanbul 2011.
  4. Baz, İbrahim, Abdülehad Nûrî, İnsan Yay., İstanbul 2007. Buhârî, Muhammed b. İsmâîl, el-Câmiu’s-Sahîh, Çağrı Yay., İstanbul 1992. Bursevî, İsmail Hakkı, Rûhü’l-Mesnevî, haz. İsmail Güleç, İnsan Yay., İstanbul 2004. Câmî, Abdurrahman, Nefahâtü’l-üns min hadarâti’l-kuds, çev. Lami’î Çelebi, Marifet Yay., İstanbul 1993.
  5. Cebecioğlu, Ethem, “Hallac-ı Mansur”, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1988, c. XXX, s. 329-350.
  6. Çakmaklıoğlu, Mustafa, “Hallâc’ın Ene’l-Hak Sözü Bağlamında Mevlânâ’nın Şatahat Yorumu”, Tasavvuf Dergisi, sy. 15, 2005, s. 191-223. Gazâlî, Ahmed b. Muhammed, Aşkın Halleri, çev. Turan Koç-M. Çetinkaya, Gelenek Yay., İstanbul 2005. Gazâlî, Ebû Hamîd Muhammed b. Muhammed, İhyâu ulûmi’d-dîn, tah. Abdürrahim Hüseyin el-Irakî, Dârü’l-Kütübi’l-Arabî, Beyrut ts. ______, Mişkâtü’l-Envâr (Mecmûatü Resâli el-İmâm el-Gazâlî içinde), el-Mektebetü’t- Tevfîkiyye, Kahire ts. Geylânî, Abdülkâdir b. Mûsâ, Risâleler, haz. Dilaver Gürer, İnsan Yay., İstanbul 2012.
  7. Gölpınarlı, Abdülbaki, Tasavvuftan Dilimize Geçen Deyimler ve Atasözleri, İnkılap Yay., İstanbul 1977.
  8. Gündoğdu, Cengiz, Bir Türk Mutasavvıfı Abdülmecîd Sivâsî Hayatı Eserleri ve Tasavvufî Görüşleri, Kültür Bakanlığı Yay., Ankara 2000. ______, “Doğuş Dönemi Zühd Ekolleri ve Tasavvuf Mektepleri”, Ekev Akademi Dergisi, c. I, sy. 1, 1997, s. 41-64.
  9. Güngör, Zülfikâr, “Tâhirü’l-Mevlevî’nin Hallâc-ı Mansûr’a Dâir Risâlesi”, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Ankara 1999, c. XXXIX, s. 581-597.
  10. Gürer, Dilaver, Abdülkâdir Geylânî, İnsan Yay., İstanbul 2006. Hallâc, Hüseyin b. Mansûr, ed-Dîvân ve yelîhi Kitâbü’t-Tavâsîn, nşr. Kâmil Mustafa eş-Şeybî, Menşûrâtü’l-Cemel, Köln 1997. Hücvirî, Ali b. Osman el-Cüllâbî, Keşfü’l-Mahcûb (Hakikat Bilgisi), çev. Süleyman Uludağ, Dergah Yay., İstanbul 1996.
  11. Işık, Emin, Aşkı Meşk Etmek, Sufi Yay., İstanbul 2010. İbn Mâce, Ebû Abdullâh Muhammed b. Yezîd, es-Sünen, Çağrı Yay., İstanbul 1992.
  12. Kaplan, Hayri-Şık, İsmail, “Ahmed er-Rifâî’nin İtikadî ve Kelâ