Dergiler / İlahiyat Tetkikleri Dergisi / 2026 / Sayı: 51

Kur’an İlimleri Bağlamında Erken Dönemde Nesh Algısı: Hâris el-Muhâsibî Örneği

The Perception of Naskh in the Context of the Qur’ānic Sciences in the Early Period: The Case of Hāris el-Muhāsibī

Sayfa
49–82
Yayın Tarihi
2019-06-30
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu çalışmada genel olarak nesh problemi ve Muhâsibî’nin nesh anlayışı çeşitli yönleri ile araştırma konusu yapılacaktır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Nesh konusu tefsir, kelâm ve fıkhı ilgilendiren temel meselelerden biridir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Nehs konusunda fikir beyân eden erken dönem âlimlerinden biri de Ebû Abdillâh el-Hâris el-Muhâsibî’dir (ö. 243/857).
💡
Sonuç & Katkı:Bu çalışmada genel olarak nesh problemi ve Muhâsibî’nin nesh anlayışı çeşitli yönleri ile araştırma konusu yapılacaktır.
🔬Tür:Deneysel Tarla Denemesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Tefsir · Hâris el-Muhâsibî · Nesh

Özet

Nesh konusu tefsir, kelâm ve fıkhı ilgilendiren temel meselelerden biridir. Nesh, mahiyet itibarı ile Kur’ân tarihi ile yakından ilgilidir. Hz. Peygamber, sahabe ve nüzûl süreci neshte belirleyici etken olarak görünmektedir. İlk asırlarda neshin varlığından ziyade, kapsam ve niteliği inceleme konusu yapılmıştır. Şüphesiz bu durum, mütekaddim dönemde neshin varlığını kabul etmeyen herhangi bir görüşün belirgin bir şekilde ortaya çıkmamasıyla yakından ilgiliydi. Müteahhir dönemde Kur’ân’da neshin gerçekleşmediği sesleri yükselmeye başlamış, modern dönemde bu düşüncenin taraftarları azımsanmayacak kadar artmıştır. Nehs konusunda fikir beyân eden erken dönem âlimlerinden biri de Ebû Abdillâh el-Hâris el-Muhâsibî’dir (ö. 243/857). Zühd yaşantısıyla tanınan Muhâsibî, İtikâdî ve fıkhî mezheplerin ortaya çıkıp şekillendiği bir dönemde yaşamıştır. Muhasibî, farklı alanlarda birçok eser telif etmiştir. Bu eserlerde üzerinde durulan temel konulardan biri de neshtir. Bu çalışmada genel olarak nesh problemi ve Muhâsibî’nin nesh anlayışı çeşitli yönleri ile araştırma konusu yapılacaktır.

Abstract

Naskh is one of the main issues of tafsīr, kalām, and fıqh. Naskh is closely related to the Qur’ān history because of its importance. The Prophet, the companions and the revelation period of verses appear to be determining factors in naskh. In the first centuries, rather than the existence of the naskh, its scope and quality were examined. Undoubtedly, this situation was closely related to the fact that there were not any views that did not accept the existence of naskh in the previous period. The idea that the naskh was not realized in the Qur’ān has emerge and the supporters of this thought increased to a considerable extent in the later period. One of the early period scholars who expressed ideas about the naskh was Hāris al-Muhāsibī (d. 243/857). Muhāsibī, who was known for his asceticism, lived in a period in which faith and fiqh sects emerged and formed. Muhāsibī wrote many works in different areas. In this works, various subject of the Qur’ānic tafsir were discussed. One of the basic subjects being emphasized is naskh. In this study, in general, the problem of naskh and Muhāsibī's naskh understanding will be investigated with various aspects.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

TAY, H. (2019). Kur’an İlimleri Bağlamında Erken Dönemde Nesh Algısı: Hâris el-Muhâsibî Örneği. İlahiyat Tetkikleri Dergisi, Sayı: 51, 49–82. https://ajindex.com/articles/130561

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (9)

  1. Albayrak, Halis. Tefsir Usûlü. İstanbul: Şûle Yayınları, 2011.
  2. Aydınlı, Abdullah. “Ehl-i Hadîs”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 10: 507-508. İstanbul: TDV Yayınları, 1994.
  3. Bakkal, Ali. “Kur’ân’da Mensûh Âyetlerin Sayısı”. Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 2 (1996): 33-74.
  4. Birışık, Abdülhamit. “Ulûmü’l-Kur’ân”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansik-lopedisi. 42: 132-135. Ankara: TDV Yayınları, 2012.
  5. Cerrahoğlu, İsmail. Tefsir Usûlü. Ankara: TDV Yayınları, 1993.
  6. Cerrahoğlu, İsmail. “Kelbî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 25: 205-206. Ankara: TDV Yayınları, 2002. Cessâs, Ebû Bekr Ahmed b. Alî. Aḥkâmu’l-Ḳur’ân. Thk. Abdüsselâm Mu-hammed Alî Şâhîn. 3 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1994. Cevherî, İsmâil b. Hammad. eṣ-Ṣıḥâḥ. Thk. Ahmed Abdülgafûr Attâr. 6 Cilt. Beyrut: Dâru’l-‘İlm li’l-Melâyîn, 1987. Cürcânî, Seyyid eş-Şerîf. Kitâbu’t-ta‘rifât. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1983.
  7. Demirci, Muhsin. Tefsir Usûlü. İstanbul: İFAV Yayınları, 2016. Dehlevî, Şâh Veliyullâh. el-Fevzu’l-kebîr. Trc. Selmân Hüseyin en-Nedvî. Kahire: Dâru’s-Sahve, 1986.
  8. Erginli, Zafer. “Muhâsibî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 31: 13-16. İstanbul: TDV Yayınları, 2006. Esbehânî, Ebü’l-Kasım. İ‘râbu’l-Ḳur’ân. Riyad: y.y., 1994. Eş‘arî, Ebü’l Hasan. Maḳalâtu’l-İslâmiyyîn. Thk. Naim Zerzûr. 2 Cilt. Bey-rut: Mektebetu’l-Asriyye, 2005. Gazzâlî, Ebû Hâmid Muhammed b. Muhammed. Ḳavâidu’l-aḳâid. Thk. Mûsâ Muhammed Alî. Beyrut: Âlemu’l-Kutub,1985. Hâris el-Muhâsibî. Kitâbu fehmi’l-Ḳur’ân ve me‘ânih. Thk. Hüseyin Kuv-vetlî. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1398. Has, Şükrü Selim. “Klasik Fıkıh Usûlünde Neshin Mahiyeti”. Erciyes Üni-versitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü 21/2 (Aralık 2006): 543-564. Hatib el-Bağdâdî. Târîḫü’l-Bağḍâḍ. Thk. Bişâr İvâd Mahmûd. 16 Cilt. Bey-rut: Dâru’l-Garbi’l-İslâmî, 2002. Hatib el-Bağdâdî. el-Müttefiḳ ve’l-müfteriḳ. Thk. Muhammed Sâdık el-Hâmidî. 3 Cilt. Şam: Dâru’l-Kâdirî, 1997. İbn Âtıyye el-Endelüsî. Muḥarreru’l-vecîz. Thk. Abdüsselâm Abdüşşâfî. 6 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kutübi’l-İlmiyye, 1422. İbn Hazm, Ebû Muhammed Alî b. Ahmed. en-Nâsiḫ ve’l-mensûḫ. Thk. Ab-dülgaffâr Süleymân Bindârî. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1986.
  9. İbn Hazm, Ebû Muhammed Alî b. Ahmed. el-İḥkâm fî uṣûli’l-aḥkâm. Thk. Ahmed Muhammed Şâkir. Beyrut: Dâru’l-Âfâki’l-Cedide, ts. İbn Kesîr, Ebü’l-Fidâ. Ṭabaḳatü’ş-Şâfi‘iyyîn. Thk. Ahmed Ömer Hâşim v.dğr. Kahire: Mektebetü’s-Sikâfetü’d-Diniyye, 1993. İbn Manzûr. Lisânu’l-Arab. 15 Cilt. Beyrut: Daru Sadr, 1414. İbn