Dergiler / İlahiyat Tetkikleri Dergisi / 2026 / Sayı: 51

Kur’an’daki ‘ve-mâ edrâke’ Kalıbı Bağlamında Metafizik Varlıkların Mahiyet Tespitinde Dilin İmkânı

The Possibility of Language in the Determination of the Physical and Metaphysical Assets in the Context of the ‘wa-mâ adrâka’ Expression in the Qur’an

Sayfa
83–105
Yayın Tarihi
2019-06-30
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Çalışmada, çoğu metafizik alana ait olan bu isimlerin mahiyet itibari ile kavranamayacak olgular olması, müteşabih âyetlerle ilişkilendirilmekte ve sonuçta kategorik tespitlere yer verilmektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Zihinde bulunmayan bir manaya isim verilemeyeceğinden vaz‘ esnasında öncelikle mananın bulunması gerekir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu bağlamda Kur’ân’ın, kendisini apaçık Arapça bir kelam olarak tanımlaması, Kur’ân’da geçen bütün kelimelerin ilk muhataplar tarafından bilindiği manasını çağrıştırmaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Çalışmada, çoğu metafizik alana ait olan bu isimlerin mahiyet itibari ile kavranamayacak olgular olması, müteşabih âyetlerle ilişkilendirilmekte ve sonuçta kategorik tespitlere yer verilmektedir.
🔬Tür:Laboratuvar & Saha Deneyi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Mana · Lafız · Müteşabih

Özet

Zihinde bulunmayan bir manaya isim verilemeyeceğinden vaz‘ esnasında öncelikle mananın bulunması gerekir. Bu bağlamda Kur’ân’ın, kendisini apaçık Arapça bir kelam olarak tanımlaması, Kur’ân’da geçen bütün kelimelerin ilk muhataplar tarafından bilindiği manasını çağrıştırmaktadır. Ne var ki Kur’ân’da, ilk muhatapların kullandığı bazı kelimelerin, muhatapların bilmediği olgulara isim olarak belirlendiği görülmektedir. On üç âyette وما أدراك ما formunda gelen sorular ve peşinden gelen âyetlerde bu sorulara verilen cevaplar, isim-müsemma, lafız-mana ilişkisine dair en canlı örnekleri teşkil etmektedir. Muhatabın zihin dünyasında ve tecrübe alanında karşılığı bulunmayan bu müsemmaların dil üzerinden bilinebilmesi başlı başına bir meseledir. Bu mesele son tahlilde Kur’ân’ın beyan keyfiyeti ve Kur’ân’da hakikatini sadece Allah’ın bilebileceği âyetlerle ilişkilidir. Bu çalışmada, Kur’ân’da وما أدراك ما formunda gelen sorular ve cevapları analiz edilmekte; muhatabın, mahiyete dair sorulan bu sorular ve cevapları üzerinden ilgili müsemmaların hakikatlerini kavrama imkânları belirlenmektedir. Çalışmada, çoğu metafizik alana ait olan bu isimlerin mahiyet itibari ile kavranamayacak olgular olması, müteşabih âyetlerle ilişkilendirilmekte ve sonuçta kategorik tespitlere yer verilmektedir.

Abstract

Since the concepts that do not exist in the mind cannot be named, it is essentially necessary to find the meaning during the coining. In this context, Qur’ān describes itself as an obvious Arabic word, and it alludes to the fact that all the words in Qur’ān are known to the first interlocutors. However, some of the words used in Qur’ān, were accepted by the first interlocutors as the words coined to that of terms they did not even know. The questions in the form of وما أدراك ما(You do not know that…) in thirteen verses and the answers given to these questions in the following verses constitute the most vivid examples of relationship between signifier and signified and also between word and its meaning. It is a crucial issue to study on the meanings that do not exist in the human mind and cognitive experience through language. This issue at the final glance is related to the way of expressions in Qur’ān and to the verses whose verity is only known by Allah. In this study, the questions in the form of وما أدراك ما and the answers have been analyzed and also the possibility of figure out the real meaning by the first interlocutors through these questions and answers has been determined. In this study, the fact that essence of these names belonging to metaphysics areas cannot be understood has been associated with the mutašābih verses and consequently categorical determinations have been included.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

YÜKSEK, M. İ. (2019). Kur’an’daki ‘ve-mâ edrâke’ Kalıbı Bağlamında Metafizik Varlıkların Mahiyet Tespitinde Dilin İmkânı. İlahiyat Tetkikleri Dergisi, Sayı: 51, 83–105. https://ajindex.com/articles/130560

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (4)

  1. Ahmedzade, Faig. Kâdî Abdulcebbâr’ın Müteşâbih Âyetlere Yaklaşı-mı. Yüksek Lisans, Marmara Üniversitesi, 2006. Âlûsî, Ebü’l-Fadl Şihâbüddîn Mahmud. Rûḥu’l-meʿânî fî tefsîri’l-Ḳurʾâni’l-ʿaẓîm ve’s-sebʿi’l-mes̱ânî. 30 Cilt. Beyrut: Dârü İhyâit’t-Türâsi’l-Arabî, ts. Âmidî, Ali b. Muhammed. el-İḥkâm fî uṣûli’l-ahkâm. 4 Cilt. Riyad: Dârü’s-Sumay’î, 2003. Begavî, Muhyissünne Ebû Muhammed el-Huseyn b. Mes’ûd. Meʿâlimü’t-tenzîl. Thk. Muhammed Abdullah en-Nemr v.dğr. 8 Cilt. Riyad: Dârü Tayyibe, 1409. Beyzâvî, Nâsıruddîn Ebü’l-Hayr Abdullah b. Ömer. Envârü’t-tenzîl ve esrârü’t-te’vîl. 5 Cilt. Beyrut: Dârü İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, ts. Bikâî, Burhânüddîn Ebü’l-Hasen İbrahim b. Ömer. Naẓmü’d-dürer fî tenâsü-bi’l-âyât ve’s-süver. 22 Cilt. Kahire: Dârü’l-Kitâb el-İslâmi, ts. Bursevî, İsmail Hakkı. Rûḥu’l-beyân fî tefsîri’l-Ḳurʾân. 10 Cilt. İstanbul: Osman Bey Matbaası, 1928.
  2. Cündioğlu, Dücane. Anlamın Buharlaşması ve Kur’ân. İstanbul: Kapı Yayın-ları, 2015. Ebû Hayyân, Muhammed b. Yusuf el-Endelûsî. el-Baḥrü’l-muḥîṭ. Thk. Âdil Ahmed Abdülmevcûd, Ali Muhammed Muavvid. 8 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1993. Ebü’l-Leys es-Semerkandî, Nasr b. Muhammed b. Ahmed b. İbrahim. Baḥrü’l-ʿulûm. Thk. Ali Muhammed Muavviz-Âdil Ahmed Abdül-mevcûd. 3 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l- İlmiyye, 1993. Ebüssuûd, Ebüssuûd b. Muhammed el-İmâdî el-Hanefî. İrşâdü’l-ʿaḳli’s-selîm ilâ mezâya’l-Kitâbi’l-Kerîm. Thk. Abdülkadir Ahmed Atâ. 5 Cilt. Riyad: Mektebetü’r-Riyad el-Hadîse, ts. Elmalılı, M. Hamdi Yazır. Hak Dini Kur’ân Dili. Sad. İsmail Karaçam - Emin Işık - Nusrettin Bolelli - Abdullah Yücel. 10 Cilt. İstanbul: Azim Dağıtım, ts. Eren, Recep. İmam Mâtürîdî’nin Müteşâbih Âyetlere Yaklaşımı. Yüksek Li-sans, Cumhuriyet Üniversitesi, 2017.
  3. Gökkır, Necmettin. Kur’ân Dilinin Sosyo-Kültürel Bağlamı. İstanbul: İFAV, 2014. İbn Âşûr, Muhammed et-Tâhir b. Muhammed. et-Taḥrîr ve’t-tenvîr. 30 Cilt. Tunis: ed-Dârü’t-Tunusiyye, 1984.
  4. İbn Atiyye, Ebû Muhammed Abdülhak b. Gâlib. el-Muḥarrerü’l-vecîz fî tefsîri’l-kitâbi’l-ʿazîz. Thk. Abdüsselam Abdü’ş-Şâfî Muhammed. 6 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2001. İbn Cevzî, Ebü’l-Ferec Camâlüddîn Abdurrahman b. Ali b. Muhammed. Zâdü’l-mesîr fî ʿilmi’t-tefsîr. 9 Cilt. Beyrut: el-Mektebü’l-İslâmî, ts. İbn Cüzey, Ebü’l-Kāsım Muhammed b. Ahmed. et-Teshîl li-ʿulûmi’t-tenzîl. 2 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1995. İbn Kesîr, İmâdüddîn Ebü’l-Fidâ İsmail b. Kesîr. Tefsîrü’l-Ḳurʾâni’l-ʿazîm. Thk. Mustafa es-Seyyid Muhammed v.dğr. 15 Cilt. Cîze: Müessesetü